Đặc khu kinh tế : Không chỉ bốn câu hỏi “triệt buộc” của nhà đầu tư

 09:15 | Chủ nhật, 07/01/2018  0
Vân Đồn (Quảng Ninh) nằm trong danh sách 15 khu kinh tế ven biển theo Quyết định 1353/QĐ-TTg năm 2008. Sau gần 10 năm triển khai, không dễ tìm được những thành tựu của mô hình này trên phạm vi cả nước. Cùng với Vân Phong (Khánh Hòa) và Phú Quốc (Kiên Giang), Vân Đồn hiện đang được thảo luận dưới hình dạng đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt (đặc khu). Chưa có luật nhưng địa phương đã huy động nguồn lực khoảng 55 ngàn tỉ đồng cả trong và ngoài ngân sách đầu tư vào cơ sở hạ tầng phục vụ Vân Đồn, trong đó riêng giai đoạn 2015-2017, trên 36 ngàn tỉ đồng vốn đầu tư được huy động theo hình thức hợp đồng công tư.

Một trong những người được giao nhiệm vụ tham gia quá trình vận động thành lập đặc khu Vân Đồn là ông Nguyễn Văn Thành - Phó chủ tịch tỉnh Quảng Ninh trao đổi với Người Đô Thị xung quanh mô hình mới mẻ này, ông Thành nói:

Ông Nguyễn Văn Thành, Phó Chủ tịch tỉnh Quảng Ninh. Ảnh: TL

Vân Đồn hội tụ nhiều yếu tố mà các vùng khác ở Quảng Ninh không có hoặc không còn dư địa phát triển. Vân Đồn là vùng đất phần nhiều còn khá hoang sơ, quỹ đất dự trữ phát triển lớn. Dân số hiện tại chưa đông (khoảng 46 ngàn người tính đến 31.12.2016), thuận lợi bố trí và phát triển các dự án quy mô lớn, đẳng cấp cao.

Là huyện đảo, khá tách biệt nhưng Vân Đồn lại kết nối nhanh với đất liền qua đường bộ, đường thủy và sắp tới là đường hàng không. Quảng Ninh không thể trông chờ vào than. Yêu cầu đổi mới mô hình tăng trưởng hướng tới khai thác những tài nguyên có khả năng tái tạo mà giá trị gia tăng cao.

Thí dụ, chi tiêu của khách du lịch tham quan khiêm tốn hơn rất nhiều so với hoạt động du lịch trải nghiệm ở đẳng cấp cao... Vân Đồn, cùng với kỳ quan thiên nhiên Hạ Long, nằm trên hành lang Trung Quốc - Việt Nam - ASEAN, có điều kiện tiếp cận thị trường khổng lồ. Nhưng nếu Quảng Ninh không bật lên được thì người ta không qua hành lang đó nữa. Cảng Cái Lân (Hạ Long) là một bài học. Cái Lân từng được kỳ vọng là cảng nước sâu phục vụ cho nhu cầu phía Bắc Việt Nam và phía Nam Trung Quốc. Luồng vào cảng chỉ đáp ứng được tàu 7 vạn tấn. Sau đó Trung Quốc đầu tư cảng Phòng Thành đón tàu 28 vạn tấn. Ta lỡ thời cơ.

Dự kiến là đến tháng 6.2018, Quốc hội mới xem xét phê duyệt Dự thảo Luật Đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt nhưng chính quyền địa phương đã đầu tư rất nhiều từ ngân sách cũng như huy động nguồn lực ngoài ngân sách vào Vân Đồn. Liệu đây có phải là sự mạo hiểm, thưa ông? 

Tôi muốn chia sẻ một câu chuyện cũ. Từ 2013, Quảng Ninh xác định dứt khoát có khu phức hợp casino. Nhìn Singapore làm Marina Bay Sand (tổ hợp kinh doanh, nghỉ dưỡng kết hợp casino khai trương năm 2011) mà sốt ruột. Tôi được giao nhiệm vụ tiếp cận tỉ phú Sheldon Adelson, Chủ tịch Las Vegas Sand, chuyên kinh doanh giải trí và sòng bài, cũng là nhà đầu tư Marina Bay Sand. Sau khi tiếp xúc với đại diện của ông ấy ở Singapore, tôi được giới thiệu gặp quản lý cấp vùng ở Ma Cao trước khi có một cuộc gặp trực tiếp với ngài tỉ phú tại trụ sở ở Mỹ. Sau khoảng 20 phút trao đổi, ông ấy nhận lời mời và sắp xếp thời gian qua thăm Quảng Ninh.

Chúng tôi mượn trực thăng của chủ tịch tập đoàn Hòa Phát để rước ngài tỉ phú khi chuyên cơ hạ cánh xuống Nội Bài. Phần vì hệ thống giao thông đường bộ kết nối Quảng Ninh với Hà Nội lúc đó rất tệ, xe hơi chạy tới Vân Đồn mất khoảng 7-8 tiếng, phần khác là muốn ông ấy có cái nhìn toàn cảnh từ trên cao. Lượn một vòng Hạ Long và ba vòng Vân Đồn, trực thăng hạ cánh. Sau lời cảm ơn sự tiếp đón của chủ nhà, ông ấy đặt ra bốn câu hỏi. Nếu trả lời thỏa đáng, thì nhà đầu tư đề nghị ký biên bản hợp tác, ràng buộc trách nhiệm kinh tế ngay trong buổi chiều.

Một góc Cảng Cái Rồng nằm ở phía đông thị trấn Cái Rồng, huyện Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh nhìn ra vịnh Bái Tử Long. Ảnh: Hiếu Công

Câu hỏi thứ nhất là Chính phủ Việt Nam quy hoạch bao nhiêu đặc khu kinh tế? Vân Đồn là vùng khó khăn, nhà đầu tư đổ tiền vào phát triển cơ sở hạ tầng, biết đâu mai mốt lại xuất hiện thêm đặc khu kinh tế ở Hà Nội, TP.HCM thì họ mất lợi thế cạnh tranh. Thứ hai là Luật đặc khu có hay chưa? Thứ ba, đường cao tốc kết nối Hà Nội với Vân Đồn rồi kết nối từ Vân Đồn ra Móng Cái mà tôi đã trình bày (trong quá trình bay thị sát), khi nào xong để họ đưa vào kế hoạch.

Vấn đề cuối cùng: Làm đặc khu cần người có thẩm quyền quyết định để xử lý nhanh nhất những vấn đề phát sinh liên quan đến nhà đầu tư. Chúng tôi cần một đầu mối, tránh tình trạng đến nơi này thì lai được chỉ qua nơi khác. Được biết ngài Bí thư Tỉnh ủy Phạm Minh Chính là cán bộ trung ương cử về Quảng Ninh. Vậy ngài có được giao nhiệm vụ phụ trách đặc khu hay không? Chủ nhà choáng váng. Không ai có câu trả lời.

Trở lại câu hỏi về sự mạo hiểm, tôi nghĩ rằng nếu nói quyết tâm, quyết liệt thì đúng. Phần kết của câu chuyện với ngài tỉ phú khiến chúng tôi nhận ra rằng nếu không chủ động làm thì sẽ không có gì cả, không kéo được Quốc hội, Chính phủ vào cuộc với mình. Điện, đường ra đảo từ ngân sách địa phương. Nhưng ngân sách giới hạn. Phải mời gọi thêm khu vực tư nhân. Không đầu tư (Quảng Ninh) sẽ không đủ tiêu chí để vào danh sách địa phương được trung ương xem xét. Khi làm sân bay, nhiều “bác” (lãnh đạo - PV) cũng chất vấn...

Muốn làm sân bay phải có quy hoạch từ trước? 

Có chứ. Quảng Ninh phải đi xin Chính phủ. Thấy địa phương nhiệt tình, trung ương cho sân bay nội địa, nhưng phải gọi vốn theo hình thức hợp đồng công - tư (BOT). Biết chắc sân bay nội địa thì chẳng nhà đầu tư nào để mắt tới nhưng cũng phải nhận thôi.

Khi Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng xuống thăm Quảng Ninh, chúng tôi tiếp tục đề đạt nguyện vọng phương án sân bay quốc tế, chuẩn bị cho đặc khu trong tương lai. Thủ tướng đồng ý, kết luận bằng văn bản, bổ sung “sân bay nội địa được đón những chuyến bay quốc tế”. Đấy là cơ sở để chúng tôi tiếp cận nhà đầu tư Hàn Quốc. Câu chữ lòng vòng vì quy hoạch chưa điều chỉnh nhưng bản chất Vân Đồn là sân bay quốc tế. Nhà đầu tư trả lời rằng họ không thể dùng khái niệm trúc trắc này để thuyết phục cổ đông cũng như các định chế tài chính tài trợ.

Diện tích tự nhiên của Vân Đồn là 2.171,33km2, trong đó diện tích đất tự nhiên 581,83km2, diện tích vùng biển rộng: 1.589,50km2. Hiện Vân Đồn có ba dự án nuôi trai ngọc, trong đó có hai dự án 100% vốn đầu tư nước ngoài (FDI) từ Nhật Bản. Đây cũng là hai dự án FDI đầu tiên vào Vân Đồn.

Sau khi Hàn Quốc rút, Quảng Ninh thuyết phục được Sun Group. Đầu năm 2017, khi báo cáo tiến độ với Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc trong chuyến công tác tại Quảng Ninh, tôi lại một lần nữa trình bày với người đứng đầu Chính phủ rằng sân bay Vân Đồn là cơ sở hạ tầng của đặc khu trong tương lai, sở hữu đường băng 3km, dài nhất trong các sân bay cả nước, đủ khả năng đón các máy bay cỡ lớn nhất. Đề nghị Chính phủ xem xét điều chỉnh nó thành sân bay quốc tế cho rõ ràng. Thủ tướng đồng ý. Bộ Giao thông - Vận tải và 25 bộ ngành đồng ý. Thế mà vẫn loay hoay vì có ý kiến phải điều chỉnh quy hoạch sân bay quốc gia. Giải quyết xong tổng thể mới tính đến cái cục bộ.

Một số khu kinh tế ven biển hiện vẫn chưa tự cân bằng tài chính, điều được xem là một trong những yếu tố sống còn. Vân Đồn, giả định rằng sẽ mang một hình dạng mới, cần bao lâu để tự chủ, thưa ông? 

Chúng tôi đề xuất cho Vân Đồn giữ lại toàn bộ 100% số thu ngân sách của đặc khu Vân Đồn đến năm 2030. Sau mốc này, Chính phủ sẽ xem xét phân chia khoản thu này giữa ngân sách trung ương, tỉnh và đặc khu. Bên cạnh đó, trong 5 năm đầu kể từ khi thành lập đặc khu, chúng tôi cũng đang đề nghị được giữ lại 25% số thu nội địa của Quảng Ninh đang điều tiết về ngân sách trung ương để đầu tư phát triển và thực hiện một số chính sách đặc thù theo luật. Tuy nhiên, Trung ương đã cho đâu. Dự thảo Luật cũng không có. Chúng tôi đang kiến nghị mạnh mẽ chuyện này. Ủy ban Pháp luật Quốc hội, cơ quan được giao trực tiếp thẩm tra tờ trình và dự thảo luật đã đồng tình. Cần rõ ràng. Cho ra cho. Hỗ trợ ra hỗ trợ. Không có cũng nói luôn để địa phương chủ động, chứ không thể nói chung chung kiểu hỗ trợ có mục tiêu cho các khu kinh tế ven biển tùy theo điều kiện của ngân sách và quyết định của Quốc hội. Gần 10 năm trời (từ khi có Quyết định 1353), Vân Đồn được trung ương rót khoảng 1.400 tỉ đồng trong khi Phú Quốc là 25 ngàn tỉ đồng.

Nguồn thu của Vân Đồn từ đâu?

Trong năm năm đầu chủ yếu là đấu giá quyền sử dụng đất, thuế, phí. Quỹ đất có giới hạn. Sau giai đoạn này, nguồn thu còn lại là phí, lệ phí.

Chung quanh thời hạn cho thuê đất đề xuất lên đến 99 năm, nhiều ý kiến cho rằng thời gian quá dài. Cơ sở nào Quảng Ninh đưa ra con số này? 

Thời gian thuê đất chủ yếu để đảm bảo sức hấp dẫn đầu tư. Những “anh lớn” cần thời gian dài. Còn nếu nhu cầu bán nước chè, hàng rong ngoài đường thì có khi chỉ cần giao vỉa hè nửa ngày người ta kinh doanh được rồi. Cấp phép 99 năm phổ biến trên thế giới. Thậm chí là 100 năm như ở Thái Lan. Nhưng cũng phải nói thêm rằng giấy phép 99 năm có kèm điều kiện. Một là công nghệ cao. Hai là nhà đầu tư chiến lược, xác định ăn đời ở kiếp với mình. Sau cùng là đầu tư vào những ngành động lực. Chưa hết, giấy phép chỉ được cấp sau khi được sự chấp thuận của Thủ tướng Chính phủ. Tôi cho rằng thời hạn trong giấy phép chỉ giải quyết vấn đề tâm lý. Công nghệ thay đổi liên tục. Nhưng tôi không tin rằng những nhà đầu tư ôm đất để chơi. Chi phí thuê đất cũng chỉ được miễn có thời hạn, hiện đang áp theo quy định của khu kinh tế. Tôi nghĩ nên có cái nhìn đa chiều.

Câu hỏi cuối cùng. Cùng với công nghiệp giải trí hiện đại, dịch vụ, du lịch cao cấp, Vân Đồn xác định ưu tiên ngành công nghệ cao, công nghiệp sáng tạo. Vậy nguồn nhân lực cho ngành mũi nhọn này sẽ được chuẩn bị như thế nào? 

Đương nhiên chúng ta không thể trông vào lực lượng lao động địa phương. Trước hết là người ta phải sống tốt đã. Điều kiện đi lại, ăn ở, học hành, khám chữa bệnh phải tốt rồi mới tính đến câu chuyện nhân lực cao hay thấp. Khi ấy dòng nhân lực chất lượng cao sẽ chảy tới. Chứ còn bây giờ nói thế này thế khác thì viển vông hết. 

Thượng Tùng thực hiện

Chủ trương của Bộ Chính trị

Tại Thông báo số 108-TB/TW ngày 01.10.2012 về Đề án “Phát triển kinh tế - xã hội nhanh, bền vững; bảo đảm vững chắc quốc phòng, an ninh và thí điểm xây dựng 2 đơn vị HC-KT đặc biệt Vân Đồn, Móng Cái”, Bộ Chính trị đã đồng ý chủ trương và giao Ban cán sự Đảng Chính phủ chỉ đạo xây dựng Đề án thành lập đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh.

Tại Thông báo số 138-TB/TW ngày 24.6.2013, Bộ Chính trị đã đồng ý chủ trương triển khai Dự án Khu dịch vụ du lịch phức hợp cao cấp, trong đó có hạng mục casino và chỉ đạo Dự án phải nằm trong quy hoạch tổng thể phát triển Đặc khu hành chính - kinh tế - xã hội Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh trong tương lai.

Tại Thông báo số 21-TB/TW ngày 22.3.2017, Bộ Chính trị đã kết luận: “Đồng ý cho thành lập ba đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt: Vân Đồn (tỉnh Quảng Ninh), Bắc Vân Phong (tỉnh Khánh Hòa) và Phú Quốc (tỉnh Kiên Giang) trực thuộc cấp tỉnh, nhằm khai thác tốt nhất các tiềm năng khu vực có lợi thế vượt trội, thu hút mạnh nguồn vốn đầu tư, công nghệ cao, phương thức quản lý mới tiên tiến, hình thành khu vực tăng trưởng cao, tạo thêm nguồn lực và động lực, góp phần thúc đẩy nhanh phát triển và tái cơ cấu kinh tế cho tỉnh, vùng và cả nước”.

bài viết liên quan
Loading...
để lại bình luận của bạn
có thể bạn quan tâm
bài viết cùng chuyên mục
Xem nhiều nhất
*Chỉ được phép sử dụng thông tin từ website này khi có chấp thuận bằng văn bản của Người Đô Thị.