Sơn Trà và cuộc hội ngộ đặc biệt ở đường sách Sài Gòn

 12:42 | Thứ bảy, 25/11/2017  0
Đường sách sáng 23.11 đón những vị khách đặc biệt đến từ Đà Nẵng. Hành trang họ mang theo là tình yêu dành cho Sơn Trà.

Các diễn giả tại buổi giao lưu “Giá trị Sơn Trà - Đà Nẵng” nhân Ngày Di sản văn hóa Việt Nam. Ảnh: Trung Dũng

Bán đảo vươn ra biển từ dãy Trường Sơn là mái nhà của loài Voọc chà vá chân nâu mà chủ nhà Đà Nẵng lựa chọn làm linh vật trong tuần lễ APEC 2017. Cuộc sống của “nữ hoàng linh trưởng” này bị đe dọa nghiêm trọng khi nhân dân phát hiện ra người ta hạ cây, xới đất xây biệt thự trên Sơn Trà. Hình hài đại ngàn lở loét châm ngòi cho cuộc chiến bảo vệ “báu vật” trong tâm tưởng của biết bao thế hệ người dân Đà Nẵng, nhanh chóng loang ra cả nước, thành chủ lưu thời sự trước khi được đưa vào nghị trình chất vấn tại diễn đàn Quốc hội.

Đáp lời Sơn Trà

Theo ông Huỳnh Tấn Vinh, Chủ tịch Hiệp hội Du lịch Đà Nẵng, số phận Sơn Trà (hay Sơn Chà – như cách gọi của người địa phương) hiện “tạm ổn”.

Người đàn ông trung niên này cũng chính là tác giả bức tâm thư gửi Thủ tướng, kêu gọi cộng đồng chung tay giải cứu Sơn Trà. Nhân dân đáp lời bằng hơn vạn chữ ký ủng hộ chỉ sau một tuần phát động. Quyết định chống lại những “thế lực rất lớn”, như cách nói của ông Vinh, phân lô Sơn Trà khởi nguồn từ câu chất vấn của cô con gái: “Ba ơi, ba ở đâu mà không cứu lấy Sơn Trà cho con”, người cha thuật lại. Bày tỏ mong muốn cộng đồng yêu thêm những gia đình Voọc chà vá chân nâu, ông Vinh đề nghị khán giả gắn logo bảo vệ Sơn Trà lên ngực trái được Ban tổ chức phát miễn phí.

Giới trẻ không lạnh lùng với di sản thiên nhiên, hay những giá trị tiền nhân để lại cho dù những thế lực kim tiền không dễ dàng lùi bước. Chủ tịch Hội Di sản TP.HCM Lê Tú Cẩm có phần ngậm ngùi chia sẻ câu chuyện một người cháu gái khuyên bà nên từ chức khi chứng kiến những công trình lịch sử có giá trị tại thành phố lần lượt bị thôn tính.

Chia sẻ tại sự kiện này, trong một ngày cũng rất đặc biệt - Ngày Di sản văn hóa Việt Nam - bà Cẩm vững tâm bởi giới trẻ không lạnh lùng với những giá trị tiền nhân để lại, và đó là cơ sở để bà đề xuất kêu gọi thành phần này tham gia mặt trận bảo vệ di sản.

Đông đảo bạn đọc, khách tham quan có mặt tại sự kiện. Ảnh: Trung Dũng

Bảo tồn và phát triển thường xuyên xung đột trong quá trình đô thị hóa. Những người làm công tác bảo tồn di sản có tâm trạng chung là phải đứng về một phía trong “cuộc chiến” mà phía đối nghịch là những thế lực thường “rất thích nói về việc giải quyết mâu thuẫn này” mỗi khi xâm hại di sản văn hóa, thiên nhiên.

“Chúng tôi đau điếng”, bà Cẩm khẳng định bê tông hóa Sơn Trà là phá (hoại). Theo bà Cẩm: “Đừng nhân danh phát triển để phá Sơn Trà. Giữ nguyên trạng Sơn Trà mới là phát triển, thậm chí phát triển bền vững. Nếu để “mất” Sơn Trà thì đó là niềm đau chung, mất mát chung của đất nước chứ không chỉ của Đà nẵng”.

Chung vui với những người Đà Nẵng quả cảm trong chặng đường đấu tranh gìn giữ Sơn Trà, Chủ tịch Hội Di sản TP.HCM chúc mừng Đà Nẵng đã hình thành “mặt trận” – một tập hợp đông đảo mọi người đủ ngành nghề, lứa tuổi với nhiều cách thức khác nhau để bảo vệ Sơn Trà.

Thế nhưng, có một thực tế thú vị là không phải tất cả những “chiến binh” ấy đều biết nhau từ trước. Họ bất ngờ đến và gặp nhau ở chính nỗi lo lá phổi của Đà Nẵng bị hủy hoại.

Sơn Trà là nguồn cảm hứng sáng tạo của nghệ nhân Lê Nguyên Vỹ, được biết đến với kỹ thuật in ảnh lên đá (thạch ảnh) và trên lá (diệp ảnh). Giới thiệu vẻ đẹp của Sơn Trà qua tác phẩm là cách ông đáp lời kêu gọi giữ lấy Sơn Trà từ ông Huỳnh Tấn Vinh.

Khởi thủy, nhà văn Bùi Công Dụng, tác giả Ký sự Sơn Trà, cũng hoạt động độc lập. Những bài viết đầu tiên về Sơn Trà được chấp bút tại thời điểm ông đang thăm gia đình con gái ở Malaysia, xuất phát từ bức tâm thư kêu cứu Thủ tướng Chính phủ của ông Huỳnh Tấn Vinh sau khi bản Quy hoạch Tổng thể Khu du lịch quốc gia Sơn Trà được công bố chính thức hồi tháng 2.2017.

“Cho đến tháng 6.2017, Sơn Trà là vấn đề gì đó vừa phẫn uất, vừa gây hào hứng phấn khởi, vừa chờ đợi, vừa thất vọng rồi lại hào hứng phấn khởi vùng lên”, ông Dụng giãi bày động cơ thôi thúc hoàn thành cuốn sách trong vòng ba tháng, để “ghi lại thời kỳ này, để con cháu mai sau biết rằng thế hệ chúng tôi đã chiến đấu như thế nào để gìn giữ Sơn Trà”. 

Từng giữ cương vị Phó Chánh văn phòng UBND tỉnh Quảng Nam trước khi nghỉ hưu là một lợi thế của nhà văn trong quá trình tiếp cận các văn bản quy phạm pháp luật. Ông Dụng phát hiện bản quy hoạch Sơn Trà hoàn toàn không đề cập đến yếu tố đa dạng sinh học. Đánh giá tác động môi trường (ĐTM) cũng không. Theo quy hoạch, diện tích xây dựng trên Sơn Trà lên đến 1.600ha. Luật Đầu tư (điểm b, khoản 1, Điều 30) quy định việc chuyển đổi mục đích sử dụng từ 50ha trở lên tại Sơn Trà (được xếp vào danh mục khu bảo tồn thiên nhiên) phải báo cáo và được sự chấp thuận của Quốc hội về chủ trương đầu tư. Vậy mà việc vi phạm trong xây cất vẫn diễn ra ở Sơn Trà. Thật khó hiểu!

Tiếng kêu cứu từ một bức ảnh

Câu chuyện Sơn Trà bị cày xới, đào ủi bắt đầu lộ ra từ một bức ảnh mà nhiếp ảnh gia Lê Phước Chín đưa lên facebook cá nhân.

Bối cảnh bức ảnh là một phát hiện tình cờ: “Tôi lên Sơn Trà như mọi lần nhưng khi thấy cảnh ấy tôi không hiểu chuyện gì đang xảy ra. Người ta đang rầm rộ đào ủi, xây cất, công trình ngổn ngang ở Sơn Trà. Xin vào công trường tìm hiểu thì người ta không cho. Tôi phải quay ngược lên khu vực cao, dùng ống kính tele để chụp. Tôi đăng bức ảnh với đầy nỗi hoài nghi, thắc mắc” – Lê Phước Chín kể, và từ đó trang Facebook cá nhân của anh trở thành “bản tin” về Voọc Sơn Trà.

Nhiếp ảnh gia Lê Phước Chín kể chuyện quá trình khám phá Sơn Trà, chụp ảnh "Nữ hoàng linh trưởng" và ý tưởng thực hiện cuốn sách ảnh độc bản “Báu vật Sơn Trà”. Ảnh: Trung Dũng

Lượng tương tác khá lớn trên Facebook nhưng tâm trạng xã hội bắt đầu bùng nổ sau khi tấm hình xuất hiện trên trang Quản lý Đô thị Đà Nẵng trong ngày kế tiếp. Tấm ảnh, như một lời kêu cứu của Sơn Trà khiến công luận dậy sóng khi bài báo về tấm ảnh được đăng tải trên một tờ báo điện tử.

Chính quyền Đà Nẵng giật mình. Chủ tịch thành phố trực tiếp thị sát Sơn Trà, lộ ra 40 nền biệt thự lởm nhởm giữa rừng già…

Số lượng 40 bức ảnh Voọc chà vá chân nâu trưng bày tại Đường Sách TP.HCM được Lê Phước Chín tinh tuyển từ hơn 5.000 tấm (chưa kể khoảng 500 clip) thực hiện liên tục trong suốt 18 tháng.

Cứ 5 giờ sáng anh vào rừng đến khi tắt nắng thì quay về. Một số tạp chí quốc tế đã liên lạc với tác giả để xin phép sử dụng một phần kho tư liệu đồ sộ này cho những chuyên đề về nữ hoàng linh trưởng: “Thiên nhiên ban tặng Sơn Trà cho Đà Nẵng. Nhưng báu vật này không phải câu chuyện của Đà Nẵng nói riêng và cả nước nói chung. Hơn thế, Sơn Trà là di sản nhiên thiên có tính nhân loại”. 

Khách tham quan bộ sưu tập ảnh “Voọc chà vá chân nâu - Báu vật Sơn Trà” của Nhiếp ảnh gia Lê Phước Chín. Bộ sưu tập ảnh sẽ trưng bày tại Đường sách TP.HCM đến hết ngày 26.11. Ảnh: Trung Dũng

Ở độ cao 600m so với mực nước biển, Sơn Trà là mái nhà của khoảng 300 loài động vật cùng 1.000 loài thực vật, trong đó có cây đa cả ngàn năm tuổi. Giá trị đa dạng sinh học của bán đảo này được giới khoa học đánh giá là không thể thay thế.

Theo nghiên cứu độc lập của tổ chức Nước Việt Xanh (GreenViet), Sơn Trà tập trung số lượng cá thể Voọc chà vá chân nâu lớn nhất thế giới (1.335 con). Số ít khác phát hiện được trong rừng sâu ở Thừa Thiên Huế và Lào. Nhưng theo ông Huỳnh Tấn Vinh, chỉ ghé Sơn Trà, con người mới dễ dàng quan sát, ghi hình "nữ hoàng linh trưởng".

Với người dân Đà thành, Sơn Trà không chỉ là lá phổi xanh, mà còn là một biểu tượng linh thiêng.

Ông Lê Phước Chín kể, trên núi Sơn Trà có một ngôi miếu cổ, quay mặt ra biển Đông. Những ngư dân trước khi ra khơi thường đến miếu thắp hương, cầu thuận buồm xuôi gió, cá nặng thuyền đầy. Đau xót thay, ngôi miếu ấy đã bị người ta đập bỏ, thay thế bằng một ngôi miếu mới gần khu vực 40 cái nền biệt thự. Nhất phá sơn lâm, nhì đâm hà bá!, lời răn người xưa vẫn còn đó.

Đơn thân phó hội

Câu chuyện ông Huỳnh Tấn Vinh tham dự cuộc tọa đàm “Phát triển du lịch bền vững khu du lịch quốc gia Sơn Trà” tại Hà Nội thu hút sự quan tâm của báo chí và công luận hồi tháng 6.2017 một lần nữa được người dẫn chương trình - nhà văn Ngô Thị Kim Cúc - xới lại trong buổi giao lưu với người Sài Gòn.

Ông Huỳnh Tấn Vinh kể chuyện về hành trình bảo vệ Sơn Trà. Ảnh: Trung Dũng

Ông Vinh lượng định được mình là tiếng chim lẻ loi tại hội thảo đó. Ngoài sức ép từ một số cơ quan chính quyền, ông Vinh xác nhận còn chịu sức ép từ những thế lực giấu mặt, bắn tin hăm dọa vợ con, cha mẹ ông: Nếu không gọi nó về, coi chừng không còn người thờ tự!. Nhưng ông Vinh biết mình đang “chiến đấu” vì điều gì và bên cạnh ông còn đó những chiến hữu cùng chí hướng. Một mặt động viên ông Vinh, mặt khác ông Dụng công phu chuẩn bị tài liệu cho đồng đội đơn thân phó hội.

Tiếng nói của lương tri cất lên dõng dạc. Khi Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam đưa ra nhiều lựa chọn về số lượng phòng nghỉ trên Sơn Trà, ông Vinh trả lời không lựa chọn phương án xây dựng phòng nghỉ trên Sơn Trà.

“Tôi bảo lưu quan điểm giữ Sơn Trà được nguyên vẹn. Mất cả ngàn năm mới có hệ thực vật như Sơn Trà và mất hàng trăm năm mới có những vỉa san hô tuyệt đẹp ở biển Sơn Trà. Du khách đến với Sơn Trà là bởi vẻ đẹp thiên thiên, sự hoang sơ vốn có. Thậm chí bây giờ còn dùng thuật ngữ “tắm rừng”, khách phương Tây sẵn sàng trả vài trăm đô để có những tour trải nghiệm, thực sự sống trong thiên nhiên, lắng nghe thiên nhiên”, ông Vinh nói.

Sau buổi tọa đàm này, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ban hành văn bản yêu cầu Hiệp hội Du lịch Đà Nẵng xử lý chủ tịch Huỳnh Tấn Vinh cố tình phát biểu một số nội dung thiếu chính xác do “chủ quan, thiếu cơ sở và làm dư luận hiểu sai vấn đề”. Nhưng những người tôn trọng lẽ phải đứng sau ông Vinh. Thứ trưởng Huỳnh Vĩnh Ái, người ký văn bản yêu cầu xử lý ông Vinh, liền sau đó đã ra quyết định thu hồi văn bản và xin lỗi công khai. 

Nhà văn Bùi Công Dụng ký tặng bạn đọc nhân dịp ra mắt sách "Ký sự Sơn Trà". Ảnh: Trung Dũng

Có lẽ vẫn còn nhiều điều chưa nói do giới hạn thời lượng chương trình. Những lát cắt từ người thực việc thực lan tỏa tình yêu với Sơn Trà. Thái độ trân trọng của khán giả khiến những vị khách quý không giấu nổi xúc động.

Ông Lê Phước Chín bất ngờ: “Tôi không nghĩ rằng những người bạn Sài Gòn lại ưu ái Đà Nẵng, ưu ái Sơn Trà và đặc biệt là những gia đình Voọc chà vá chân nâu. Thời khắc này chắc nhiều người dân Đà Nẵng cũng đang hướng về Sài Gòn”. 

Giật mình nhớ ra đây là buổi giao lưu chính thức đầu tiên của những con người quả cảm này với công chúng. Lẽ nào những tấm lòng trong suốt tình yêu với mẹ thiên nhiên vẫn làm ai đó… giật mình.

Lẽ nào, Sơn Trà chưa yên!

Đấu giá sách ảnh độc bản “Báu vật Sơn Trà” gây quỹ bảo vệ Sơn Trà

Buổi giao lưu "Giá trị Sơn Trà - Đà Nẵng" do tạp chí Người Đô Thị và Hiệp hội Du lịch Đà Nẵng phối hợp tổ chức khép lại bằng phiên đấu giá sôi nổi phiên bản đặc biệt tập sách ảnh Báu vật Sơn Trà của Nhiếp ảnh gia Lê Phước Chín ủng hộ Quỹ nghiên cứu và bảo vệ Sơn Trà.

Chung cuộc, một cá nhân (đề nghị không nêu tên) đã thắng đấu giá với mức giá 31 triệu đồng. Không tham gia phiên đấu giá và không đến tham dự trực tiếp nhưng biết thông tin qua truyền thông, Hoa hậu Đại dương Lê Âu Ngân Anh đã liên hệ Ban tổ chức để đóng góp vào quỹ 50 triệu đồng, trích ra từ tiền thưởng dành cho ngôi vị hoa hậu tại cuộc thi Hoa hậu Đại Dương 2017.

Ngô Gia

bài viết liên quan
để lại bình luận của bạn
có thể bạn quan tâm
*Chỉ được phép sử dụng thông tin từ website này khi có chấp thuận bằng văn bản của Người Đô Thị.