Di sản sống cùng đương đại:

Sa Đéc - dấu ấn cuộc tình

 11:09 | Thứ hai, 18/02/2019  0
Ứng xử với không gian kiến trúc mang dấu ấn Pháp xưa cặp khúc sông Tiền chảy qua trung tâm TP. Sa Đéc phác họa gương mặt lãnh đạo địa phương.

Trụ sở mới của UBND phường 4 chưa qua tuổi thôi nôi. Công sở hai tầng vuông vức, khiêm nhường khuất bóng phía sau trụ sở cũ, vốn là biệt thự của TS. Nguyễn Thành Giung. Một cách ứng xử đúng mực trước di sản của tiền nhân, từng giữ vị trí tổng trưởng giáo dục (tương đương bộ trưởng) trong nội các chính phủ Nguyễn Văn Thinh tại miền Nam năm 1946. Căn biệt thự được gìn giữ khá nguyên vẹn, trừ phần tam cấp biến mất do nâng nền tránh lụt.

Một công chức địa phương cho biết vật liệu xây dựng công trình nhập khẩu từ Pháp.

Ngôi nhà lưu dấu “Người tình”

Nỗi buồn hoang phế cách trụ sở phường 4 chừng mươi bước chân. Căn biệt thự hơn trăm năm tuổi lạnh lẽo hơi người. Ông Hồ Văn Đông (70 tuổi) cho biết vài năm trước, phía Pháp có gửi thông báo công trình tròn một thế kỷ, hết niên hạn sử dụng. Người Pháp ý thức lưu trữ hồ sơ những công trình mà họ xây dựng. Ông Đông là cháu nội cụ Hồ Văn Hội, làm thông ngôn và cũng là chủ nhân của căn biệt thự. Công trình một trệt một lầu với bốn phòng ngủ nhỏ, hai phòng ngủ lớn. Tường trệt dày bốn tấc, giữ ấm mùa mưa, làm mát mùa khô.

Sau 1975, Đoàn văn công Đồng Tháp tiếp thu, làm trụ sở. Đồ đạc trong nhà lũ lượt ra đi, đổi lấy miếng ăn giúp đại gia đình vượt qua cơn quẫn bách. Sang năm 1978, vật hoàn cố chủ. Hình hài biến dạng. Gia đình không ai vào ở lại. Chứng tích cửa đóng then cài. Hồn vía bay đi. Chim chuột về nương náu.

Nếu như bờ bên này nhắc nhớ về tầng lớp trí thức của Sa Đéc xưa thì bờ bên kia là không gian phố chợ trên bến dưới thuyền. Đường Phan Thanh Giản, nay là Nguyễn Huệ, còn một dãy phố thấp tầng mang phong cách kiến trúc thuộc địa. Công trình kiến trúc nổi tiếng nhất trên trục đường này là nhà Huỳnh Thủy Lê, tình yêu đầu đời của nữ văn sĩ người Pháp Marguerite Duras. Gia tộc họ Huỳnh không chấp thuận cuộc hôn nhân dị chủng. Mối tình đau đớn với chàng trai người Việt gốc Hoa là niềm cảm hứng để bà chấp bút tiểu thuyết Người tình thắng giải thưởng Goncourt.

Vượt ra khỏi biên giới Pháp, Người tình được chuyển ngữ trên 40 thứ tiếng, rồi chuyển thể thành phim điện ảnh.

Nhà văn Marguerite Duras (1914 - 1996)

Sức lan tỏa của mối tình Hoa - Pháp cộng thêm giá trị đáng kể cho công trình pha trộn dấu ấn kiến trúc Pháp - Hoa. Hào quang nghệ thuật khiến nhà cổ Huỳnh Thủy Lê bước ra ánh sáng. Hàng chục năm ngôi nhà do Nhà nước quản lý, có thời gian còn giao cho lực lượng công an làm trụ sở. Mãi đến giữa thập niên 2000, chính quyền Đồng Tháp mới chuyển giao cho công ty du lịch khai thác. Con trai của Marguerite Duras là nhà văn Jean Mascolo cũng từng đăng ký nghỉ một đêm trong ngôi nhà này. Vị khách đặc biệt là một trong khoảng 30 ngàn lượt khách hàng năm đi tìm không gian Người tình. Bảo tồn di sản mang lại nguồn lợi bền vững.

Công tử Huỳnh Thủy Lê thừa kế ngôi nhà từ thân phụ là ông Huỳnh Cẩm Thuận. Chánh điện vẫn còn bảng lưu danh vị thương gia gốc Phúc Kiến bỏ công của cất ngôi nhà gỗ năm 1895. Đồ thờ tự nhuộm màu sắc cố hương. Nền nhà chủ ý thiết kế trũng, được cho là xuất phát từ quan niệm cái phễu hút bạc tiền. Qua 1917, khi văn hóa Pháp tỏa lan khắp xứ Đông Dương, vị tài chủ khoác cho ngôi nhà lớp áo thời thượng, tương xứng với không gian kiến trúc phương Tây cặp đoạn sông Tiền chảy qua nội ô.

Ngoài nhà Huỳnh Thủy Lê, ông Huỳnh Cẩm Thuận còn không tiếc công của xây dựng Kiến An Cung mà người bản địa kêu bằng chùa Ông Quách. Công trình tôn giáo này là một trong 54 ngôi chùa ở Sa Đéc trên diện tích 60 cây số vuông, chưa kể một số cơ sở thờ tự khác. Những người có đức tin tôn giáo đồ rằng bề trên che chở cho Sa Đéc vẹn nguyên đi qua hai cuộc chiến tranh.

Năm 1994, Chính phủ ban hành Nghị định 36-CP về việc chuyển tỉnh lỵ tỉnh Đồng Tháp từ thị xã Sa Đéc về thị xã Cao Lãnh. Nguồn lực đổ về Cao Lãnh biết đâu lại chẳng phải cơ may để Sa Đéc chậm lại trong cơn lốc đô thị hóa. Thực tế quan sát phương thức tổ chức hệ thống quyền lực quốc gia đặt cược sinh mệnh. Cái chết tức tưởi của cụm công trình Ba Son là bia chứng. Dân gian truyền khẩu, muôn đời lưu dấu.

Một góc phố Sa Đéc hôm nay

Nền tảng kiến trúc xưa là cơ sở hình thành trung tâm đô thị lịch sử, một trong tám phân khu chức năng theo bản quy hoạch mới do một hãng tư vấn Pháp thiết kế đồ án quy hoạch Sa Đéc. Nghe đâu đơn vị thiết kế do đích thân Bí thư Tỉnh ủy Lê Minh Hoan qua Pháp tuyển lựa. Sa Đéc tập trung vào thương mại - dịch vụ, thay thế cho bản quy hoạch cũ định hướng công nghiệp - dịch vụ từ 2007. Chính quyền chủ trương dừng phát triển những ngành công nghiệp có tác động tiêu cực đến môi trường, tập trung khuyến khích một số ngành phụ trợ cho chuỗi giá trị hoa. Kinh tế hoa và du lịch trở thành hai động lực ưu tiên phát triển của Sa Đéc. Điểm nghẽn của động cơ thứ hai là hạ tầng dịch vụ lưu trú. Kêu gọi đầu tư thông qua hình thức “đấu thầu có điều kiện” là luật chơi chính quyền ràng buộc nguồn lực từ khu vực tư nhân.

“Không bê tông hóa Sa Đéc”, ông Lê Hà Luân - Giám đốc Sở Xây dựng Đồng Tháp nói về triết lý quy hoạch. Các công trình Nhà nước đang quản lý sẽ hạn chế can thiệp. Những công trình kiến trúc giá trị trong khu đô thị cổ sẽ được bảo vệ. Những khu nhà ở tự phát sẽ được chỉnh trang. 

Ngoài khu trung tâm đô thị lịch sử, 7 phân khu còn lại theo đồ án quy hoạch mới gồm: Khu trung tâm đô thị phát triển mới; Khu đô thị đầu mối giao thông - dịch vụ thương mại logistics; Khu đô thị công nghệ xanh; Khu đô thị xanh hỗn hợp mật độ thấp; Khu đô thị nghiên cứu và phát triển nông nghiệp gắn với đầu mối kinh tế nông sản - thực phẩm; Khu đô thị nghiên cứu và sản xuất hoa kiểng gắn với công nghiệp chế biến; Khu đô thị du lịch - Trung tâm du lịch nghỉ dưỡng quốc tế cồn Đông Giang.

Khuê Anh - Ảnh: Mai Kỳ

 

bài viết liên quan
Loading...
để lại bình luận của bạn
có thể bạn quan tâm

Đọc tin nhanh

*Chỉ được phép sử dụng thông tin từ website này khi có chấp thuận bằng văn bản của Người Đô Thị.