TP.HCM phòng chống COVID-19:

Giãn cách xã hội cho đến khi nào?

 10:36 | Thứ hai, 20/09/2021  0
Bí thư Thành ủy TP.HCM Nguyễn Văn Nên nhấn mạnh thành phố sẽ từng bước mở cửa, chắc tới đâu mở cửa tới đó để bảo vệ sức khoẻ của nền kinh tế. Chắc chắn đó là con đường chúng ta phải đi, nhưng vấn đề là đi từng bước như thế nào?

Dân quân trực chốt kiểm soát dịch ở quận Gò Vấp (TP.HCM) trong thời gian giãn cách xã hội. Ảnh tư liệu: Báo Thanh Niên


Trong bối cảnh dịch bệnh COVID-19 hiện đang diễn biến phức tạp ở Việt Nam, đặc biệt ở Thành phố Hồ Chí Minh (TP.HCM) trong thời gian qua, cho thấy TP đã có những bối rối nhất định trong những biện pháp áp dụng chống dịch trước một tình huống đang ở ngưỡng quá tải về chăm sóc y tế. TP.HCM đã tiến hành giãn cách xã hội toàn diện và triển khai chính sách tiêm ngừa dịch bệnh COVID-19 cho toàn TP từ nay cho đến cuối năm với 4 giai đoạn, bên cạnh những chính sách an sinh cho người dân.

Sau đây là những những nhận định của tác giả về diễn tiến dịch bệnh ở TP.HCM, phân tích và đề nghị hướng giải quyết tiêm chủng với những tiêu chí, mở cửa“ an toàn trong điều kiện TP hiện nay.

Tình hình bùng phát dịch bệnh tại TP.HCM

Từ đầu tháng 7 cho đến nay chúng ta thấy con số người lây nhiễm mới, tính từ ngày 01.7.2021 từ 675 ca tăng đến ngày 16.9.2021 là 10.489 ca, trung bình là 11.433 ca trong 7 ngày cuối vừa qua. Con số tử vong ngày 01.7.2021 từ 0 ca, đến ngày 16.9.2021 là 239 ca, trung bình trong 7 ngày cuối là 279 ca, đã bắt đầu có khuynh hướng giảm (1).

Những con số này nói lên điều gì? Sự lây nhiễm của dịch bệnh với biến thể vi rút Delta mặc dù đã có giãn cách xã hội vẫn là điều không tránh khỏi. Số ca lây nhiễm mới hiện nay nằm ở mức ổn định trung bình khoảng 11.000 - 12.000 ca mỗi ngày. Và những ngày gần đây lần đầu tiên con số tử vong trong ngày có chiều hướng đi xuống. Đây là kết quả của chính sách giãn cách xã hội kiểm soát dịch bệnh kết hợp tích cực tiêm chủng COVID-19 nói chung cho người trên 18 tuổi và cho người cao tuổi - đối tượng có nguy cơ tử vong cao (người trên 64 tuổi, có bệnh nền hay suy giảm hệ miễn dịch).

TP.HCM đã áp dụng các biện pháp cách ly, phong tỏa để phòng chống COVID-19.


Như vậy, ở đây chúng ta thấy chủng ngừa tích cực cho dân TP và người trong hệ nguy cơ đã làm giảm thiểu tử vong, qua đó cũng làm giảm thiểu áp lực nguy cơ quá tải chăm sóc y tế của TP. Đây là một tín hiệu tốt, bởi theo thông tin báo chí và mạng xã hội ta thấy chăm sóc y tế tại TP trước tình hình dịch bệnh hiện nay nhiều nơi đã nằm trong ngưỡng quá tải. Tình trạng quá tải chắc hẳn đã mang đến cho nhiều bác sĩ (BS) đang ở đầu tuyến chống dịch bị xung đột với y đức và lương tâm khi phải đứng trước quyết định cho ai được điều trị thở máy và ai không, một quyết định cho sự sống và chết, điều rất đau lòng đã xảy ra trên nhiều nước trong thời gian đầu của dịch bệnh COVID-19, ở châu Âu khởi đầu là nước Ý và bây giờ là Việt Nam, cũng may ở đây chưa đến mức độ quá trầm trọng, mặc dầu chúng ta biết mỗi cái chết đều là một cái chết quá nhiều.

Chăm sóc y tế và từng bước mở cửa để bảo vệ "sức khoẻ" của nền kinh tế

Bí thư Thành ủy TP.HCM Nguyễn Văn Nên nhấn mạnh thành phố sẽ từng bước mở cửa, chắc tới đâu mở cửa tới đó để bảo vệ sức khoẻ của nền kinh tế, không để lụn bại (2). Chắc chắn đó là con đường chúng ta phải đi, nhưng vấn đề là đi từng bước như thế nào?

Ông Phạm Đức Hải, Phó Trưởng ban, người phát ngôn Ban Chỉ đạo phòng chống dịch COVID-19 TP.HCM cũng cho biết, mục tiêu của thành phố là cơ bản hoàn thành việc tiêm vắc xin cho người từ 18 tuổi trở lên sinh sống ở thành phố. Ông Hải cho thấy việc chủng ngừa là một yếu tố quan trọng cho việc mở cửa (2).

Quả thật chủng ngừa là một trong những biện pháp cơ bản và hiệu quả trong việc phòng chống lây lan và gây tử vong của COVID-19, nếu không nói là quan trọng nhất trong lúc này, nhưng người phương Tây thường  nói "Devil lies in the detail" (tạm dịch là Ma Quỷ nằm trong chi tiết), điều đó, trong chi tiết có nghĩa chích ngừa không phải là chích ngừa sao cũng được mà là chích ngừa như thế nào trong những điều kiện Việt Nam và trong bối cảnh của dịch bệnh COVID-19 tại TP.HCM hiện nay. Bối cảnh đó là gì:

1. Biến thể virus Delta có sức lây lan mạnh với chỉ số tái sinh sản R0 6-7 (3), có nghĩa là một người nhiễm bệnh có thể lây 6-7 người khác. Sức lây lan của biến thể Delta với một tải lượng virus cao, thấy trước lâu dài không ngăn cản được, để có so sánh thì SARS-CoV-2 nguyên thuỷ có chỉ số tái sinh sản là R0 2-3. Do đó, việc lây nhiễm lan rộng tiếp tục của biến thể virus Delta sau giãn cách xã hội là điều không tránh khỏi.

Biến thể virus Delata cũng gây tái nhiễm ở người đã có chủng ngừa đầy đủ hai liều. Sự khác biệt của những lây nhiểm mới là phần lớn bệnh nhân tái nhiễm sẽ không rơi vào trường hợp bệnh nặng có nguy cơ tử vong.

Điều trị bệnh nhân COVID-19 ở TP.HCM. Ảnh: TTXVN


2. Chủng ngừa COVID-19 là một cuộc chạy đua "chết người" với thời gian, cạnh tranh với tốc độ lây lan của biến thể virus Delta, trước khi nhóm người có nguy cơ tử vong cao bị lây nhiễm vi rút. Tính theo chỉ số tái sinh sản của biến thể vi rút Delta R0 6-7, thì mức độ phủ thuốc cho người dân để có được “miễn dịch cộng đồng” phải đạt khoảng 84% dân số, một đòi hỏi không đơn giản, chưa kể là “miễn dịch cộng đồng” còn cần phải được định nghĩa lại trong thời điểm mới này.

3. Có nguy cơ là TP sẽ gặp vấn đề về cung cấp thuốc chủng ngừa. Lý do là TP không chủ động trong việc lo nguồn cung ứng thuốc mà lệ thuộc vào sự phân bố thuốc chung từ Bộ Y tế (2). Khả năng có những sự cố về dịch bệnh xảy  đến bất chợt làm thay đổi chương trình phân bố thuốc là điều phải tính đến.

4. Tình hình chăm sóc y tế hiện nay ở nhiều nơi của TP cho thấy là đã có tình trạng  quá tải. Rất mừng là tình trạng này đang có dấu hiệu giảm dịu.

5. Số liệu chủng ngừa cập nhật mới nhất của Việt Nam được ghi nhận cho đến ngày 15.09.2021 là 27,3% dân số đã có chủng ngừa một liều và 6,2% là có đầy đủ hai liều (1), một con số hết sức khiêm nhường.

Những nghiên cứu phân tích tổng hợp và riêng rẽ của các nước cho thấy con số tử vong ở người trẻ dưới 65 tuổi là rất thấp (4,5). Quan sát số liệu tử vong trên thế giới, theo một nghiên cứu có tính hệ thống và phân tích tổng hợp “Đánh giá độ tuổi cụ thể của tỷ lệ tử vong do nhiễm trùng đối với COVID-19” của G. Meyerowitz-Katz và cộng sự, được công bố trên European Journal of Epidemiology (2020), ta thấy tỷ lệ tử vong do nhiễm trùng ước tính theo tuổi cụ thể đối với trẻ em và thanh thiếu niên rất thấp (ví dụ: 0,002% ở tuổi 10 và 0,01% ở tuổi 25) nhưng tăng dần lên 0,4% ở tuổi 55, 1,4% ở tuổi 65, 4,6% ở tuổi 75, và 15% ở độ tuổi 85. Và điều mà chúng ta biết qua kinh nghiệm của nhiều nước đã trãi qua, đó là chủng ngừa sớm và triệt để cho nhóm người cao tuổi có nguy cơ tử vong cao sẽ giảm thiểu được con số tử vong và đồng thời qua đó giảm thiểu áp lực quá tải chăm sóc y tế.

Một điều khác cần phải thấy rõ ràng và dứt khoát, là không giải quyết tốt tình trạng y tế sẽ không có ổn định về xã hội và kinh tế.

Do đó trong bối cảnh TP hiện nay, đề nghị cần thực hiện khẩn trương những biện pháp giải quyết thực tế cho vấn đề dịch bệnh hiện tại, đó là: cần có kế hoạch tiêm chủng tại mỗi phường ưu tiên nhanh chóng có kiểm soát chặt chẽ cho nhóm người cao tuổi (trên 64 tuổi, có bệnh nền hay suy giảm hệ miễn dịch) có nguy cơ tử vong cao. Kế đến là chủng ngừa theo thứ tự nguy cơ tử vong cao cho nhóm người từ 50-64 tuổi.

Cần nhấn mạnh, vì điều kiện cung cấp thuốc có thể bị gặp tình huống khan hiếm, do đó nên tập trung chủ yếu tiêm chủng theo thứ tự ưu tiên trước cho thành phần có nguy cơ tử vong cao để giảm áp lực quá tải về chăm sóc y tế TP.

TP.HCM áp dụng các biện pháp giãn cách xã hội, hạn chế người dân ra đường để kiểm soát COVID-19. Ảnh: NLĐ


Như vậy, điều kiện “mở cửa” cho TP sẽ có một mức độ an toàn nhất định, khi: Chủng ngừa cho nhóm người có nguy cơ tử vong cao của TP đã được thực hiện đầy đủ với hai liều (con số phần trăm (%) người đã được tiêm chủng của nhóm người này phải được công bố hàng ngày tại mỗi phường, quận); Không còn dấu hiệu nguy cơ quá tải về chăm sóc y tế tại các bệnh viện TP (số giường bệnh chăm sóc tích cực cho bệnh nhân COVID-19 và số bệnh nhân đang điều trị tại mỗi bệnh viện phải được thông báo chính thức hàng ngày)

Đây là hai tiêu chí quyết định cho việc “mở cửa” mà người dân cần biết mỗi ngày và cùng theo dõi, chia sẻ, hiểu được và tự tuân thủ những quyết định của TP (ví dụ người dân biết 80-90% giường bệnh chăm sóc tích cực trong TP đã đầy bệnh nhân, thì người dân tự động cách ly ở nhà và tránh tiếp xúc…).

Về điều này cư dân của thành phố cần phải có thông tin và được giải thích đầy đủ.

Lây nhiễm vẫn tăng sau bãi bỏ giãn cách xã hội

Sau khi chủng ngừa cho nhóm người có nguy cơ tử vong cao trong TP và các bệnh viện không còn dấu hiệu quá tải, thì việc tăng số ca lây nhiễm mỗi ngày không phải là mối lo lớn, vì phần lớn những ca lây nhiễm mới sẽ là những người trẻ hay người bị tái nhiễm, khả năng bị rơi vào tử vong, như đã nói là rất thấp và trong điều kiện các bệnh viện không quá tải thì điều trị sẽ chuẩn hơn, nguy cơ tử vong cũng sẽ giảm tối đa.

Ta có thể lấy nước Anh là ví dụ. Nước Anh từ ngày 19.7.2021 đã bải bỏ những biện pháp phòng chống COVID-19 và để dân chúng đi vào sinh hoạt xã hội “bình thường mới”, thường trực có 20-30.000 ca lây nhiễm mới mỗi ngày với con số tử vong thấp (10.9.2021 có ca lây nhiễm trung bình trong 7 ngày cuối 27.198, tử vong 112 ca). Tại sao nước Anh có sự bình thản trước sự kiện này? Trả lời là nước Anh đã thực hiện tốt chủng ngừa COVID-19 cho toàn bộ người cao tuổi thuộc hệ nguy cơ và tin tưởng vào hiệu quả của thuộc chủng ngừa cũng như sức đề kháng ở người trẻ tuổi (6), tình hình ở nước Anh đến nay cho thấy họ đã có lý. Mức độ chủng ngừa đã đạt được tại nước Anh cho đến 09.09.2021: 72,5% với một liều và 65,5% với hai liều.

Thành phố đẩy nhanh tốc độ tiêm vắc xin ngừa COVID-19 cho người dân để đạt miễn dịch cộng đồng. Ảnh: Zing


Ta có thể lấy một ví dụ khác, nước Đức vẫn giữ những nguyên tắc cơ bản phòng chống dịch COVID-19, con số lây nhiễm mới trong thời gian giãn cách xã hội giảm cực thấp (cuối tháng sau là 341 ca), sau giãn cách xã hội con số người lây nhiễm tăng lên lại cho đến 10.9.2021, trung bình trong 7 ngày cuối là 10.858 ca, tử vong trung bình là 39 ca ở mức độ thấp. Vấn đề hiện tại của nước Đức là số ca nhập viện điều trị đang tăng cao đến mức độ đáng lo ngại.

Tại sao có sự khác biệt giữ nước Đức và Anh? Trả lời vì chủng ngừa cho người cao tuổi thuộc hệ có nguy cơ tử vong cao ở Đức không triệt để (83%). Như vậy là còn 17% chưa được bảo vệ bởi chủng ngừa, có nghĩa là khoảng 3 triệu người cao tuổi trong hệ nguy cơ tử vong cao còn có thể bị lây nhiễm và có nguy cơ rơi vào tử vong (thành phần người cao tuổi thuộc hệ nguy cơ ở Đức chiếm 22,4% dân số, khoảng 20 triệu người) (7).

Nước Đức hiện nay đang tăng cường và khuyến khích tiêm chủng, đồng thời đề nghị có hình thức pháp lý chế tài những người không tiêm chủng. Một việc làm trong thể chế tự do không hay lắm. Một mặt khác, thành phần này trong thời gian tới, khi trường học mở cửa lại sẽ có nguy cơ lớn bị lây nhiễm COVID-19 qua trẻ con trong gia đình mang bệnh về nhà (khả năng ít nhưng không loại bỏ). Một vấn đề phức tạp khác là việc kiểm dịch COVID-19 tại các trường học, chưa có biện pháp thích ứng đồng nhất từ các tiểu bang Đức. Mức độ chủng ngừa đã đạt được tại nước Đức cho đến 10.9.2021 là: 66,5% với một liều và 62,1% đầy đủ với hai liều.

Còn ở Việt nam thì sao? Việt Nam có một thuận lợi lớn là thành phần người cao tuổi thuộc hệ nguy cơ tử vong cao chỉ chiếm có khoảng 6,4% dân số (8), khoảng 6-7 triệu dân, tính cho TP.HCM với một dân số bao gồm cả dân số chưa đăng ký khoảng 10-13 triệu dân, thì đó là một tình huống có thể kiểm soát tốt được, phải tận dụng thời gian để ưu tiên thực hiện hoàn thiện sớm chủng ngừa COVID-19 cho nhóm người có nguy cơ tử vong cao này.

Bài học về sự khác biệt diễn tiến dịch bệnh COVID-19 của nước Anh và nước Đức để Việt Nam rút kinh nghiêm, rõ ràng không nằm nhiều ở mức độ tiêm chủng trong dân chúng ở hai nước mà chủ yếu là do việc tiêm chủng cho thành phần người cao tuổi có nguy cơ tử vong cao ở Đức, vì nhiều lý do, đã không được tiến hành triệt để.

Nguy cơ và hệ lụy lây nhiễm COVID-19 ở trẻ em

Ở đây, ta có thể lấy số liệu của nghiên cứu Gutenberg COVID-19, Đại học Y Khoa Mainz, Đức (9), một nghiên cứu thuần tập cơ bản dựa trên một mẫu dân số đại diện từ vùng Rheinhessen. Mục đích của nghiên cứu Gutenberg COVID-19 là phân tích ảnh hưởng của đại dịch SARS-CoV2 đối với sức khỏe dân số.

Câu hỏi thường được đặt ra: trẻ em có phải là một nguồn lây nhiễm không? Nghiên cứu này cho thấy là không. Nguy cơ lây nhiễm ở hộ gia đình có trẻ em là 3.8% và hộ gia đình không có trẻ em là 4.4%. Nhưng ở đây có sự khác biệt: nguy cơ lây nhiễm ở hộ gia đình với 1 con là 3.3%, 2 con là 4% và 3 con là 4.7%.

Để so sánh, khảo sát nguy cơ lây nhiễm ở hộ gia đình chỉ có nhiều người lứa tuổi trưởng thành chung sống cho thấy hộ 2 người là 3.7%, hộ 3 người là 4.8% và hộ 4 người là 4.7%.

Dữ kiện cho thấy trẻ em không phải là động lực thúc đẩy lây nhiễm, mà ở đây con số người trong một hộ gia đình là có tính chất quyết định, quan trọng hơn nữa là mỗi người trong hộ gia đình có bao nhiêu mét vuông sử dụng (dưới 9 m² là 5.8 %, trên 9 m² là 3.6%).

Cũng theo nghiên cứu Gutenberg COVID-19 thì người trẻ tuổi (25-44 tuổi) có nguy cơ mắc bệnh cao hơn 1,7 lần so với người lớn tuổi (65-88 tuổi). Nam giới bị nhiễm bệnh nhiều hơn nữ giới.

Một trong những tranh luận sôi nổi trong thời gian gần đây là vấn đề có nên tiêm chủng cho giới trẻ từ 12-17 tuổi. Tử vong bởi COVID-19 ở nhóm người trẻ là cực thấp (5), vì vậy, vấn đề còn lại để tranh luận là hội chứng COVID-19 kéo dài (Long-COVID), một tình trạng bệnh lý kéo dài sau khi bị nhiễm COVID-19.

Theo một nghiên cứu mới công bố từ Anh của TS E. Molteni và cộng sự về những triệu chứng COVID-19 ở 1.734 trẻ em và thanh thiếu niên từ 5-17 tuổi có test SARS-CoV-2 dương tính từ tháng 9.2020 đến cuối tháng 1.2021 (10) cho thấy triệu chứng COVID-19 trung bình thường không kéo dài quá 7 ngày, khoảng 3 ngày nhiều hơn một nhiễm trùng bình thường (nhức đầu 62%, mệt mỏi 55%, khoảng 40% bị đau cổ họng, mất khứu giác hay sốt). 37 trẻ em đã phải nhập viện để theo dõi (2,1%), 77 trẻ em (4,4%) phát triển COVID kéo dài, có nghĩa là các triệu chứng vẫn còn sau bốn tuần, 1,8% vẫn còn sau tám tuần. Những bệnh nhân trẻ này có trung bình sáu triệu chứng khi bắt đầu, nhưng chỉ còn hai sau bốn hoặc tám tuần. Ở đây, chủ yếu của triệu chứng kéo dài là mệt mỏimất khứu giác, ít thường xuyên hơn là đau đầu. Đau họng kéo dài hơn một chút so với các triệu chứng khác, nhưng cũng sẽ biến mất muộn nhất là sau hai tuần. Trẻ lớn tuổi có nhiều khả năng bị COVID kéo dài hơn những trẻ nhỏ tuổi.

Đối diện với Long-COVID là biến chứng của chủng ngừa COVID-19. Cho đến nay, biến chứng của chủng ngừa cần quan tâm, đặt biệt ở người trẻ tuổi là viêm cơ tim sau chủng ngừa với mRNA-vắc-xin. Tuy nhiên, các bác sĩ Hoa Kỳ cho rằng viêm cơ tim như một biến chứng của việc tiêm chủng COVID-19 là rất hiếm. Theo các báo cáo sơ bộ, tỷ lệ này cao nhất ở nam giới trong độ tuổi từ 12 đến 17 (62,8 trường hợp trên 1 triệu ca tiêm chủng) (11). Israel đã báo cáo cho đến nay có 148 trường hợp viêm cơ tim với 5 triệu lần tiêm chủng liều thứ hai. Các nhà khoa học Israel tin rằng mối quan hệ nhân quả là có thể xảy ra, vì các trường hợp có liên quan tạm thời đến việc tiêm chủng (12). Tại Đức, tổng cộng 92 trường hợp viêm cơ tim đã được báo cáo cho Viện Paul Ehrlich, ghi nhận trong bối cảnh tiêm vắc xin chống lại COVID-19, với gần 13 triệu trường hợp tiêm vắc xin hai liều với vắc xin BionTech và hơn 1 triệu ca tiêm chủng với vắc xin Moderna (13).

Trung tâm H.O.P.E do Bệnh viện Hùng Vương (TP.HCM) thành lập đã đi vào hoạt động với mục đích hỗ trợ, chăm sóc cả về vật chất lẫn tinh thần cho trẻ có mẹ mắc COVID-19 trong giai đoạn gia đình chưa thể đón về. Ảnh: B.V


Các triệu chứng viêm cơ tim xuất hiện từ một đến sáu ngày sau khi tiêm vắc xin COVID-19 (thường là sau liều thứ hai): Tất cả bệnh nhân đều kêu đau ngực, hầu hết bị sốt (67%), 53% bị đau cơ và 40% bị đau đầu. Trong tất cả các trường hợp, sự gia tăng men cơ tim troponin (0,08–3,15 ng/ml) được phát hiện khi nhập viện, đạt đỉnh 0,1–2,3 ngày sau đó. Trong phần lớn các trường hợp, những bệnh nhân bị viêm cơ tim này phải nhập viện, nhưng dưới sự chăm sóc y tế thích hợp cho đến nay chưa thấy có để lại biến chứng gì nghiêm trọng (14).

Trên cơ sở dữ liệu giám sát mới, đặc biệt từ chương trình tiêm chủng của Hoa Kỳ với gần 10 triệu trẻ em và thanh thiếu niên được tiêm chủng, tình trạng viêm cơ tim rất hiếm gặp liên quan đến việc tiêm chủng, đặc biệt là ở những người nam trẻ tuổi được tiêm chủng, phải được coi là tác dụng phụ của việc tiêm chủng, nhưng những nghiên cứu gần đây cho thấy sự liên quan đến viêm cơ tim cũng có thể xảy ra bởi COVID-19.

Ngoài ra, cho đến nay vẫn chưa có dấu hiệu nào thêm về tác dụng phụ nghiêm trọng sau khi tiêm vắc xin mRNA, đặc biệt là không xảy ra ở trẻ em và thanh thiếu niên (14,15,16). Sau khi đánh giá cẩn thận những quan sát và dữ liệu khoa học mới này, Ủy ban Tiêm chủng thường trực (UBTCTT) của viện Robert Koch, Đức đưa ra kết luận rằng, theo hiểu biết hiện tại, lợi ích của việc tiêm chủng vượt trội hơn nguy cơ tác dụng phụ của vắc xin rất hiếm gặp. Do đó, UBTCTT đã quyết định cập nhật đánh giá trước đây của mình và ngày 16.8.2021 đã đưa ra khuyến cáo tiêm chủng COVID-19 chung cho trẻ từ 12 đến 17 tuổi (14).

Trẻ em không phải là nguồn lây nhiễm

Trẻ con có khả năng miễn dịch bẩm sinh (17). Việc phòng thủ chống lại những xâm nhập lạ từ bên ngoài vào cơ thể luôn diễn ra tại chỗ và mọi nơi, dưới nhiều dạng khác nhau, không có tính chuyên biệt. Trong trường hợp lây nhiễm COVID-19, SARS-CoV-2 bị ngăn chặn và tiêu diệt ở giai đoạn đầu trên màng nhầy ở vùng cổ họng và mũi. Các vi rút không có cơ hội sống sót hoặc nhân lên. Do đó, xác suất lây nhiễm cho người khác là rất thấp bởi tải lượng vi rút thấp. Trẻ em, vì vậy trong trường hợp bị lây nhiễm COVID-19 cũng thường không có triệu chứng hay chỉ có những triệu chứng nhẹ.

Theo thời gian, thông qua các cuộc đối đầu với các vi sinh vật ngoại lai khác nhau xâm nhập vào cơ thể, ví dụ như vi khuẩn, vi rút... con người đạt được miễn dịch thu được bao gồm khả năng bảo vệ tế bào và dịch thể như cấu tạo tế bào T, kháng thể chuyên biệt… bổ sung và thay thế dần miễn dịch bẩm sinh (18).

Bất lợi của miễn dịch thu được trong trường hợp nhiễm COVID-19 ở người cao tuổi, là chức năng miễn dịch bẩm sinh đã suy giảm, không tấn công trực tiếp tại chỗ tiến trình xâm nhập ban đầu của SARS-CoV-2, do đó vi rút và đặc biệt hơn nữa là biến thể Delta vẫn phát triển cấp nhân ở màng nhầy vùng xâm nhập với tải lượng cao và như thế khả năng lây nhiễm cũng cao. Nhưng vi rút sẽ bị trung hòa khi bị phát hiện xâm nhập vào đường máu. Điều này, nói lên một nguy hiểm khác của sự việc, đó là người đã tiêm ngừa đầy đủ hai liều vẫn có khả năng bị tái nhiễm, thường không có triệu chứng và là nguồn lây nhiễm cho người khác mà ít được quan tâm.  

TP.HCM tổ chức tiêm vắc-xin cho người lớn tuổi. Ảnh: Người Lao Động


TP.HCM tổ chức tiêm vắc xin từ nay đến cuối năm với 4 giai đoạn

Đây là một chương trình chủng ngừa rất quy mô và đầy tham vọng của TP, nhưng không thấy nói đến ưu tiên tiêm chủng theo thứ tự của nhóm người có nguy cơ tử vong cao. Theo tôi đây phải là tiêu chuẩn hàng đầu trong chương trình chủng ngừa để tránh tình trạng chăm sóc y tế bị quá tải.

Mặt khác, sự khởi đầu chủng ngừa đã không đồng nhất ở mỗi nơi trong TP, vì vậy kết thúc chủng ngừa đợt hai cũng sẽ có chênh lệch thời gian đối với từng địa phương. Chưa kể là vấn đề chủng ngừa đợt một, trong những điều kiện khó khăn về cung cấp thuốc, đã phải sử dụng nhiều loại thuốc chủng ngừa khác nhau, cho nên cần có sự kết hợp thuốc chủng ngừa thích nghi của đợt hai để đạt tăng cường miễn dịch. Ví dụ như liều một đã tiêm chủng với AstraZeneca, thì liều hai có thể tiêm chủng với Biontech/Pfizer hay Moderna, nhưng không làm ngược lại. Ở đây, Bộ Y tế đã có thông báo chi tiết cần lưu ý (19).

Chính sách an sinh của TP.HCM

Chính sách an sinh của TP là một biện pháp rất cực kỳ cần thiết để hỗ trợ cho đời sống của người dân đặc biệt là trong thời điểm này, cần được những cơ quan trách nhiệm tiến hành nhanh chóng và triệt để. Nhưng ở đây, qua phản ánh trên mạng xã hội cũng cho thấy trong TP có nơi làm tốt có nơi làm không tốt, điều không thể chấp nhận được. Tình trạng này cần được những cơ quan trách nhiệm kiểm tra và có biện pháp thích nghi, hỗ trợ cho người dân, những khoảng đã không chi và cần xử lý nghiêm khắc những người có trách nhiệm đã không thi hành đúng chủ trương.

Một điều không thể thiếu sót được, đó là không thể không nhắc đến những tổ chức thiện nguyện, từ lòng nhân ái tự phát đang hoạt động rất tích cực tại TP và nhiều nơi trên mọi miền đất nước, hỗ trợ không ít cho chính sách an sinh của TP và nhà nước.

Viễn cảnh COVID-19 trong tương lai trên thế giới và Việt Nam

So với những thảm hoạ khởi đầu dịch trên thế giới từ đầu năm 2020, thì bây giờ tình hình dịch bệnh COVID-19 trên thế giới đã được kiểm soát ở nhiều nơi, đặc biệt là ở những nước đã có chủng ngừa tốt và đặc biệt triệt để cho thành phần người cao tuổi có nguy cơ tử vong cao như ở Anh, Đan Mạch, Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha, Do Thái…

Với tình hình lây lan nhanh của biến thể vi rút Delta hiện nay, thấy trước là việc sống chung với virus là không tránh khỏi. Chúng ta cần chuẩn bị cho một cuộc sống bình thường mới thích nghi với vi rút. Ở phương tây chích ngừa COVID-19 đợt ba đã bắt đầu ở nhiều nước như Isarel, Anh, Đức, Đan Mạch, Mỹ… Nhìn thấy trước là việc chích ngừa COVID-19 sẽ là một biện pháp đồng hành với cuộc sống của chúng ta trong nhiều năm tới.

Riêng đối với Việt Nam, khảo sát diễn biến dịch bệnh đã xảy ra từ đầu mùa dịch bệnh đến nay, cho thấy giả định là miễn dịch tự nhiên (tình trạng sau khi đã bị lây nhiễm COVID-19 và đã lành bệnh), ở người trẻ Việt Nam phần lớn không có triệu chứng rất phổ biến là một giả định rất đáng cần được quan tâm. Đặc biệt là những khám nghiệm gần đây cho thấy tình trạng miễn dịch tự nhiên bảo vệ hiệu quả cho việc tái nhiễm COVID-19 lâu dài hơn 6 tháng và có thể lâu hơn nữa (20). Một vấn đề mà giới y học ở Việt Nam cần quan tâm để có biện pháp phòng chống COVID-19 thích nghi trong bối cảnh thực tế của Việt Nam.

Lời cuối

Dịch bệnh lây nhiễm lan rộng nhanh của biến thể vi rút Delta đã làm lộ rõ một số yếu điểm của nghành y tế Việt Nam, nhưng đồng thời phải nhìn nhận đó cũng là cơ hội cho chúng ta thấy và chỉnh đốn lại những sơ sót, làm tốt hơn trong tương lai. Những gì còn thiếu sót trong cuộc chiến chống đại dịch, đó là thiếu sự bổ sung cập nhập thường trực những khuyến cáo chính thức của các chuyên gia y tế (các nhà vi trùng học, dịch tễ học và BS chuyên môn chăm sóc y tế tích cực) trong nước nhìn về đại dịch dưới hiểu biết của những người chuyên gia, như ở nhiều nước khác đã làm hiệu quả, còn việc sử dụng những kiến thức này như thế nào từ những người có trách nhiệm, thì đó là việc của Nhà nước phải cân nhắc xử lý trong kết hợp với những điều kiện xã hội và kinh tế cấp thời.

Trong tình huống nghiêm trọng của dịch bệnh hiện nay, việc quan trọng nhất là không để tình trạng quá tải về chăm sóc y tế xảy ra thường trực. Như vậy, trước mắt, trong điều kiện còn khan hiếm thuốc chủng ngừa, cần tập trung ưu tiên chủng ngừa COVID-19 trên mọi vùng của đất nước, ưu tiên theo thứ tự của những nhóm người có nguy cơ tử vong cao.

GS-TS. Nguyễn Sĩ Huyên

__________

Y văn trích dẫn:

1. Quelle: JHU CSSE COVID-19 Data 16.9.2021

2. https://vov.vn/xa-hoi/tphcm-khong-the-bo-ngay-gian-cach-khi-chua-du-dieu-kien-887232.vov

3. SARS-CoV-2: Virologische Basisdaten sowie Virusvarianten

https://www.rki.de/DE/Content/InfAZ/N/Neuartiges_Coronavirus/Virologische_Basisdaten.html

4. Todesfälle nach Alter und Geschlecht. Lage-/Situationsbericht des RKI vom 13.7.2021

https://de.wikipedia.org/wiki/COVID-19-Pandemie_in_Deutschland

5. G. Meyerowitz-Katz et al., Assessing the age specificity of infection fatality rates for COVID-19: systematic review, meta-analysis, and public policy implications, European Journal of Epidemiology, volume 35, pages1123–1138

6. https://www.merkur.de/politik/aufhebung-aller-corona-massnahmen-in-england-britischer-minister-verteidigt-geplante-lockerungen-90844199.html

7. https://www.lexas.de/europa/deutschland/index.aspx

8. https://www.lexas.de/suedostasien/vietnam/index.aspx

9. Gutenberg COVID-19 Studie

10. Molteni E. et al. Illness duration and symptom profile in symptomatic UK school-aged children tested for SARS-CoV-2. Lancet Child & Adolescent Health 2021; https://doi.org/10.1016/S2352-4642(21)00198-X

11. Dionne A et al. Association of Myocarditis With BNT162b2 Messenger RNA COVID-19 Vaccine in a Case Series of Children. JAMA Cardiol. 2021; doi:10.1001/jamacardio.2021.3471

12. Pressemitteilung des israelischen Gesundheitsministeriums: "Surveillance of Myocarditis (Inflammation of the Heart Muscle) Cases Between December 2020 and May 2021 (Including)", veröffentlicht am 02.06.2021

13. Paul-Ehrlich-Institut. Sicherheitsbericht: Verdachtsfälle von Nebenwirkungen und Impfkomplikationen nach Impfung zum Schutz vor COVID-19, Berichtszeitraum: 27.12.2020 bis 31.05.2021 https://www.kardiologie.org/covid-19/myokarditis/myokarditis-faelle-nach-covid-19-impfung---sollten-kardiologen-b/19264910

14. Mitteilung der STIKO zur Aktualisierung der COVID-19-Impfempfehlung für Kinder und Jugendliche (16.8.2021) https://www.rki.de/DE/Content/Kommissionen/STIKO/Empfehlungen/PM_2021-08-16.html

15. Safety, Immunogenicity, and Efficacy of the BNT162b2 Covid-19 Vaccine in Adolescents

https://www.nejm.org/doi/full/10.1056/NEJMoa2107456

16. Evaluation of mRNA-1273 SARS-CoV-2 Vaccine in Adolescents

https://www.nejm.org/doi/full/10.1056/NEJMoa2109522

17. S. H. E. Kaufmann, Immunologische Grundbegriffe, S. Suerbaum et al. (Hrsg.), Medizinische Mikrobiologie und Infektiologie,

DOI 10.1007/978-3-662-48678-8_5, © Springer-Verlag Berlin Heidelberg 2016

18. A. Kwetkat, Immunologie im Alter, im Prävention und Gesundheitsförderung, Präv Gesundheitsf 2010.5:46-50.DOI 10.1007/s11553-010-0228-3, Springer-Verlag 2010

19. Bộ Y tế: Trừ Pfizer, không được tiêm vắc xin loại khác cho người đã tiêm AstraZeneca https://tuoitre.vn/bo-y-te-tru-pfizer-khong-duoc-tiem-vac-xin-loai-khac-cho-nguoi-da-tiem-astrazeneca-20210803165042857.htm

20. Long-term course of humoral and cellular immune responses in outpatients after SARS-CoV-2 infection. https://www.medrxiv.org/content/10.1101/2021.06.24.21259218v1

bài viết liên quan
để lại bình luận của bạn
có thể bạn quan tâm

Đọc tin nhanh

*Chỉ được phép sử dụng thông tin từ website này khi có chấp thuận bằng văn bản của Người Đô Thị.