Ô nhiễm không khí đến mức báo động vì... mỗi ngành quản một tý?

 14:23 | Thứ tư, 24/04/2019  0
Giao thộng và vận tải, Xây dựng, Tài nguyên và môi trường, Khoa học và công nghệ... mỗi ngành đều có phần trách nhiệm về tình trạng ô nhiễm ngày càng rất trầm trọng tại các đô thị lớn, nhưng lại chưa có cơ chế và giải pháp chung, đồng bộ.

Ô nhiễm không khí ở Hà Nội đang là nỗi lo của nhiều người dân. Ảnh tư liệu Internet

Báo cáo 2018 Chỉ số thực thi môi trường (EPI) chỉ ra rằng chất lượng không khí là mối đe dọa hàng đầu đối với sức khỏe con người khi ước tính mỗi năm, thế giới có khoảng 6 triệu người chết vì ô nhiễm không khí.

Hà Nội và TP.HCM đứng Top đầu

Theo báo cáo Chất lượng không khí thế giới 2018 (World Air Quality Report 2018), Hà Nội là thành phố ô nhiễm thứ 2 trong khu vực Đông Nam Á, và thứ 12 danh sách các thủ đô ô nhiễm nhất thế giới. Trong khi đó, TP.HCM xếp thứ 15 trong Đông Nam Á và 455 trên toàn thế giới.

Ông Hoàng Dương Tùng - Chủ tịch Hội không khí sạch Việt Nam, Nguyên Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Môi trường, khẳng định nguyên nhân chất lượng không khí đi xuống là do công tác kiểm soát các nguồn ô nhiễm chưa tốt. Trong số đó phải kể đến nguồn phát thải từ các phương tiện giao thông. Hiện nay số lượng phương tiện cá nhân ở hai thành phố lớn là Hà Nội và TP.HCM tăng rất nhanh. Trong đó Hà Nội có khoảng 6 triệu xe máy, 700 nghìn ô tô, còn TP.HCM có khoảng 7 triệu xe máy, nhiều phương tiện đã cũ nát vẫn được sử dụng để lại.

Ông Hoàng Dương Tùng - Chủ tịch Hội không khí sạch Việt Nam. Ảnh: Vietnamnet

Bên cạnh đó, cả hai thành phố đều có rất nhiều công trình xây dựng giao thông và nhà ở. Những dự án này không tuân thủ các điều kiện về che chắn công trình, xe vận chuyển vật liệu xây dựng ra vào công trình, chưa được kiểm soát sát sao... nên hàm lượng bụi phát tán ra môi trường rất lớn.

Tình trạng người dân đốt rơm rạ quanh Hà Nội sau thu hoạch, đun nấu bằng than, củi tại các khu vực vùng ven đô cũng là một trong nguồn phát thải ô nhiễm lớn ra môi trường. Đó là chưa kể tình trạng phát thải các chất dioxin/fura từ một số lò đốt rác công suất nhỏ ở các địa phương xung quanh.

Kiến trúc sư  Đồng Minh Hậu (chuyên gia độc lập), bổ sung ngoài những nguyên nhân ô nhiễm chủ quan, thì không khí của Việt Nam cũng bị ảnh hưởng bởi ô nhiễm từ các quốc gia láng giềng theo hướng gió Đông Bắc thổi vào theo mùa.

Từ năm 2017 đến nay, qua theo dõi và thu thập dữ liệu từ 10 trạm quan trắc tự động đặt tại thành phố, Chi cục bảo vệ môi trường đã xác định được chu kỳ về chất lượng không khí tại Hà Nội, chất lượng không khí của Hà Nội biến đổi theo mùa và thời tiết. Cụ thể, vào mùa hè, chất lượng không khí tốt hơn, số lượng ngày có các chỉ số xấu ít nhưng vào cuối năm từ tháng 11 đến tháng 3 của năm sau chỉ số không khí đi xuống và phụ thuộc rất nhiều đến khí hậu.

Sở Tài nguyên và môi trường Hà Nội đang  tiến hành kiểm kê năm nguồn phát thải khí nhà kính: là năng lượng, chất thải và các quá trình hoạt động của công nghiệp, nông nghiệp, lâm nghiệp. Theo bà Lê Thanh Chi - Phó Chi cục trưởng Chi cục Bảo vệ môi trường Hà Nội, dự kiến đến cuối năm 2019 sẽ có kết quả tổng quan và chính xác về những nguồn chính gây phát thải nhà kính. Tuy nhiên, kết quả bước đầu cho thấy, theo xu hướng chung của toàn quốc, nguồn phát thải chính của Hà Nội đang dẫn đầu là do phát thải năng lượng chiếm lớn nhất 85% và tiếp theo là chất thải 9% và nông nghiệp chiếm 5%..

Cảnh báo ô nhiễm muộn đến... 24 giờ

Chất lượng không khí Hà Nội 2018, tại trạm Đại sứ quán Mỹ đặt ở Hà Nội chỉ ra rằng, chỉ số chất lượng không khí trung bình (AQI) năm 2018 là 102, chỉ số hàm lượng hạt bụi mịn PM 2.5 trung bình là 40,7. Trong năm 2018, Hà Nội có 88 ngày vượt quá Quy chuẩn Quốc gia và 232 ngày vượt quá tiêu chuẩn WHO.

Nhưng trả lời báo chí, vị đại diện Chi cục quản lý môi trường, Sở Tài Nguyên môi trường Hà Nội, cho rằng những số liệu trên được tổng hợp từ Airvisual quốc tế (tổng hợp bằng vệ tinh và đo bằng sensor nhỏ đặt tại một số thủ đô tại một số quốc gia) chưa chính xác và chưa đảm bảo những căn cứ khoa học để nhận định về mức độ ô nhiễm của Hà Nội hiện nay. Một số nhà khoa học cho rằng, để đánh giá, xếp hạng chính xác chất lượng không khí tại các thành phố cần có số liệu của nhiều trạm quan trắc đặt tại các vị trí trong thành phố, những số liệu này được theo dõi trong một thời gian dài và dựa trên số liệu trung bình cả năm.

Nhiều công trình xây dựng, gia tăng phương tiện cá nhân… là nguyên nhân gây ô nhiễm không khí. Ảnh: VNExpress

Từ năm 2018 đến nay, những dữ liệu về chất lượng không khí tại trạm các trạm quan trắc đã được cập nhật tại Cổng thông tin của thành phố Hà Nội (Hanoi.gov.vn) và trên cổng thông tin của Sở Tài nguyên môi trường Hà Nội. Ngoài ra, Đài phát thanh và truyền hình Hà Nội (18h30 hàng ngày) cũng đưa thông tin về các chỉ số tại trạm quan trắc và trong các bản tin dự báo thời tiết trên VTV1.

Nhưng theo ông Tùng việc cung cấp thông tin về chất lượng không khí hiện nay vẫn chưa đủ, chưa đáp ứng được nhu cầu của người dân do thông tin về chất lượng không khí  không được cập nhật theo thời gian thực (thường đã trễ, muộn sau một ngày nên không còn tác dụng cảnh báo). Và hệ thống các trạm quan trắc của Hà Nội vẫn chưa  đủ, hiện thành phố mới có 02 trạm cố định quan trắc (phục vụ việc cung cấp thông tin cho người dân về chất lượng không khí xung quanh) và 08 trạm cảm biến.

Bà Đỗ Vân Nguyệt - Giám đốc Trung tâm Sống và học tập vì môi trường và cộng đồng.

Bên cạnh đó, các số liệu, dữ liệu dự báo còn nhiều bất cập, thành phố chưa đưa ra được những thông tin cảnh báo chất lượng không khí hàng ngày cho người dân để có những phương án đề phòng phù hợp.

Hiện nay chất lượng không khí của Hà Nội đáng quan ngại. Các chỉ số quan trắc cho thấy, tình trạng ô nhiễm ngày càng trở nên nghiêm trọng và số ngày vượt quy chuẩn càng cao so với cách đây mấy năm.

Bà Đỗ Vân Nguyệt - Giám đốc Trung tâm Sống và học tập vì môi trường và cộng đồng (Live & Learn), thừa nhận người dân thủ đô vẫn còn ít những cách tiếp cận thông tin về tình trạng ô nhiễm, có rất ít người dân truy cập vào cổng thông tin điện tử của thành phố nói chung và để theo dõi chất lượng không khí nói riêng. Bởi vậy, thành phố cần có thêm nhiều kênh thông tin hơn nữa để cung cấp công khai và minh bạch về tình trạng chất lượng không khí một cách nhanh chóng, kịp thời.

Mỗi ngành quản một tí

Hiện nay, mỗi cơ quan, đơn vị lại chịu trách nhiệm kiểm soát nguồn gây ô nhiễm theo từng lĩnh vực, như: việc kiểm soát ô nhiễm khí thải từ phương tiện giao thông thuộc bên sở Giao thông vận tải các địa phương, ô nhiễm công trình xây dựng lại thuộc trách nhiệm của sở Xây dựng và chính quyền địa phương, hay hành vi đốt rơm, rạ lại liên quan đến ngành nông nghiệp, quản lý các lò đốt rác thải thuộc chính quyền địa phương và Bộ khoa học và công nghệ… Trong khi đó, công tác phối hợp liên ngành như ngành giao thông, quy hoạch đô thị, xây dựng với sở tài nguyên môi trường trong việc kiểm soát và hạn chế ô nhiễm không khí vẫn chưa rõ ràng (hoặc khó có thể làm rõ nếu vẫn duy trì cơ chế quản lý này?). Nên tình trạng “đá bóng” trách nhiệm giữa các cơ quan này với nhau là khó tránh khỏi.

Ngành năng lượng khi kiểm kê theo hướng dẫn của ITCC của Chính phủ gồm có hai tiểu lĩnh vực là đốt nhiên liệu và phát tán. Trong tiểu lĩnh vực đốt nhiên liệu chia ra công nghiệp, giao thông vận tải, sản xuất, tiểu thủ công nghiệp, thương mại…; tiểu phát tán gồm khai thác than, dầu và khí.

Trước tình trạng ô nhiễm không khí hiện nay, nhiều cá nhân và tổ chức đã quan tâm và tự  lắp đặt các thiết bị đo chất lượng không khí để có những cảnh báo đối với người dân đặc biệt là trẻ em (hiện đã có một số trường quốc tế tại Hà Nội trang bị các thiết bị này.) Tuy nhiên, bà Nguyệt nhấn mạnh, dù đã có sự tham gia của  tư nhân hay các tổ chức xã hội với các kênh thông tin dễ tiếp cận hơn, thì không thể thay thế vai trò quản lý nhà nước của các cơ quan chức năng, các cơ quan truyền thông để nâng cao nhận thức và có những hành động cụ thể để đối phó với tình hình ô nhiễm không khí hiện nay.

Bà Nguyệt và ông Tùng đều cho rằng, cần có sự phân công trách nhiệm rõ ràng và sự phối kết hợp chặt chẽ giữa các cơ quan ngành, chính quyền địa phương để có thể kiểm soát tốt hơn từng nguồn phát thải ra không khí, và cần  sớm xây dựng giải pháp chung giảm thiểu tình trạng ô nhiễm đang rất trầm trọng.

Hệ thống văn bản đề cập đến các vấn đề quản lý chất lượng không khí xung quanh, kiểm soát thống kê các nguồn thải, qui chuẩn, tiêu chuẩn, thanh tra, kiểm tra, quan trắc, truyền dữ liệu, công khai thông tin…

- Luật Bảo vệ môi trường (BVMT): 1993, 2005, 2014 và  một số Luật khác

- Các Nghị định  dưới Luật BVMT: ND 18, 19, 38, 127, 155

- Quyết định 985A/2016 của Thủ tướng CP: mục tiêu Kiểm soát tốt các nguồn khí thải, tập trung vào nguồn khí thải công nghiệp, năng lượng lớn và giao thông…

__________

Luật Bảo vệ môi trường 2014:

i. Điều 18-34 Qui định ĐTM, kế hoạch bảo vệ môi trường

ii. Điều 62, 63, 64   qui định về BVMT không khí, kiểm soát ô nhiễm MT không khí (sức chịu tải, đăng ký kiểm kê khí thải, giấy phép xả thải, quan trắc tự động, công khai thông tin)

iii. Các điều qui định kiểm soát khí thải của các khu công nghiệp, khu kinh tế, cụm công nghiệp, cơ sở sản xuất kinh doanh dịch vụ

iv. Điều 148 qui định phí BVMT

v. Điều 164 quy định mới về trách nhiệm của người đứng đầu trực tiếp của tổ chức phải chịu trách nhiệm đối với hành vi vi phạm pháp luật về BVMT của tổ chức mình.

Lê Minh

bài viết liên quan
Loading...
để lại bình luận của bạn
có thể bạn quan tâm

Đọc tin nhanh

#dâm ô
*Chỉ được phép sử dụng thông tin từ website này khi có chấp thuận bằng văn bản của Người Đô Thị.