Một cái nhìn về lễ 90 năm ngày thành lập trường Petrus Ký – Lê Hồng Phong

 11:45 | Thứ sáu, 22/09/2017  3
Chúng tôi biết rằng vẫn còn nhiều người kêu đòi phải bỏ tên trường Lê Hồng Phong vô điều kiện, và cũng còn những người miệt thị cái tên Petrus Ký năm xưa. Tuy nhiên, qua lời khai mạc của cô hiệu trưởng chúng tôi hiểu khuynh hướng ôn hòa, tôn trọng nhau đang dần có tiếng nói quan trọng hơn.

Học sinh trường Pétrus Ký thời Pháp thuộc. Ảnh tư liệu

Ngày 04.9.2017, trường Lê Hồng Phong tổ chức kỷ niệm 90 năm ngày thành lập.

Trong lịch sử của mình trường từng mang tên hai danh nhân là ông Trương Vĩnh Ký (Petrus Trương Vĩnh Ký) từ năm 1927 tới năm 1975, và sau đó là ông Lê Hồng Phong (từ năm 1975 tới nay). Do đó, buổi lễ được gọi là lễ kỷ niệm 90 năm Petrus Ký – Lê Hồng Phong.

Trường Lê Hồng Phong là trường có lịch sử thành lập lâu đời, có truyền thống hiếu học, kỷ luật, đạo đức, nổi tiếng tại Nam Kỳ thời Pháp thuộc, và sau này là tại toàn Miền Nam. Trước năm 1975, thi đậu vào trường và học tại đó suốt 7 năm là một danh giá hầu như bất kỳ nam sinh nào cũng mơ ước. Chính trị gia, giáo sư, kỹ sư, bác sĩ... bao thế hệ học sinh xuất thân từ trường góp phần xây dựng và phát triển Miền Nam tươi đẹp, giàu có. Thời đất nước phân đôi, cũng không hiếm người từ ngôi trường này vào chiến khu và trở thành tên tuổi lớn với những cái tên tiêu biểu như Huỳnh Tấn Phát, Hoàng Mai Lưu (Huỳnh Văn Tiểng, Mai Văn Bộ, Lưu Hữu Phước)...

Từ sau năm 1975, ngôi trường được đổi tên thành Lê Hồng Phong, theo tên vị tổng bí thư đảng Cộng Sản Việt Nam đã mất. Tiếp nối truyền thống của trường Petrus Ký, trường Lê Hồng Phong liên tục nằm trong vài trường giỏi nhất của thành phố Hồ Chí Minh, trước khi trở thành trường chuyên nổi tiếng.

Dân chúng Miền Nam đã thân quen với tên trường Petrus Ký, không khỏi bỡ ngỡ với tên mới Lê Hồng Phong. Những người bỡ ngỡ nhất, và thậm chí không ít người bất mãn nữa, là các cựu học sinh trường Petrus Ký. Họ đã được đào tạo trong vầng hào quang tri thức của nhà bác học Trương Vĩnh Ký, nhà văn hóa có công lớn truyền bá học thuật phương Tây vào xứ Việt và phát triển chữ Quốc Ngữ trong giai đoạn phôi thai bằng các trước tác nghiêm cẩn và các tờ báo tiền phong rất chuyên nghiệp của chính ông thời đó. Một số người chưa chắc bất mãn vì tên của ông Lê Hồng Phong, mà vì quí tên cũ: “tại sao cái trường giàu truyền thống với cái tên đẹp đẽ như thế lại tự nhiên bị thay tên đổi họ? Cái gì cũng thay đổi, cũng phá bỏ thì làm sao giữ được truyền thống, di tích lâu dài?”

Những người đặt tên mới cho trường cũng có lý do, cơ sở cho lập luận. Theo họ thì ngôi trường đã cung cấp nhiều nhân tài cho Cách Mạng, xứng đáng nhận tên một trong những nhà lãnh đạo trung kiên và kiệt xuất nhất của đảng Cộng Sản Việt Nam.    

Thật ra, sự chia rẽ trong quan điểm về tên trường này phần nào có nguồn gốc từ sự chia rẽ trong quan điểm thời đất nước phân đôi. Trong những năm tiếp theo ngày thống nhất, buổi họp đầu tiên thành lập ban liên lạc các cựu sinh viên trường có mặt “bên thắng cuộc” như ông Huỳnh Văn Tiểng, và “bên tại chỗ”. Cả hai bên đều quí mến nhau, gặp nhau tay bắt mặt mừng sau rất nhiều năm chia cắt. Tuy nhiên, lời phát biểu mở đầu chỉ nhắc tới vinh quang và công lao của trường trong việc đào tạo những nhà cách mạng nổi tiếng khiến các cựu sinh viên là công chức Miền Nam cảm thấy bị gạt bên lề. Một số cựu sinh viên nói với nhau không biết buổi họp này gồm tất cả cựu học sinh hay chỉ các cựu học sinh cách mạng!

Không thể không nhớ lời ông Huỳnh Văn Tiểng nói với vài đồng môn trong buổi họp đó: “tụi tao tới đây không ai phân chia bên này bên nọ. Mọi chuyện đã qua hết rồi, mình già hết rồi. Lúc này tình bạn quí lắm mấy già ơi!”. Nhìn nét mặt ông, nghe giọng ông nói, tiếng ông cười, kẻ hậu sinh là tôi cảm nhận tình đồng môn chân thành. Nhưng lòng chân thành không đủ sức phá bức tường kiên cố thời đó...

Trường Petrus Ký – Lê Hồng Phong vừa kỷ niệm 90 năm thành lập. Ảnh: Vietlandmarks

Các năm trôi qua. Những buổi họp tiếp theo khi đông, khi vắng. Không ít lần đề tài tên trường được nêu lên trong những buổi chuyện trò không chính thức với các quan điểm không khoan nhượng...

- Trương Vĩnh Ký là nhà bác học, nhà văn hóa rất lớn của Việt Nam. Tên của ông đặt cho trường mới xứng, mới hợp... Lê Hồng Phong chỉ có cái dũng của tướng ngoài mặt trận

- Trương Vĩnh Ký bán nước, giúp mưu cho Pháp, phục vụ vua Đổng Khánh theo Pháp. Lê Hồng Phong theo cách mạng chống Pháp. Nước ta có truyền thống chống ngoại xâm, Lê Hồng Phong mới xứng đáng làm gương cho học trò...

- Á, á, chưa biết người biết thời thế, ẩn nhẫn truyền bá văn hóa, khai dân trí, với người cầm súng chiến đấu, ai có ích cho đất nước hơn ai!

Cuộc tranh luận giữa hai phe không lắng nghe nhau cứ vậy mà tiếp diễn, cho tới lúc có người lái sang đề tài khác.

Trong ngày lễ 90 năm thành lập, ngày 4/9/2017 vừa qua, cô Hiệu trưởng Nguyễn Thị Yến Trinh nói lời chào đón: “Mời tất cả mọi người đứng lên, một phút chỉnh trang y phục. Ngay sau đây chúng ta dành một phút yên lặng, nhìn về quá khứ để tưởng nhớ đến nhà bác học Trương Vĩnh Ký, tưởng nhớ Cố Tổng bí thư Lê Hồng Phong, 1 người là nhà văn hóa, một người là chiến sĩ cách mạng kiên trung mà trường ta vinh dự mang tên trong suốt gần một thế kỉ”.

Người bạn ngồi kế bên, một Phó Giám đốc trường Đại Học Quốc Gia TP.HCM, nói vào tai tôi: “Khéo! Kết hợp hai thời kỳ luôn là một nhiệm vụ khó. Cô Hiệu trưởng hoàn thành nhiệm vụ xuất sắc!”

Nữ sinh trường Lê Hồng Phong trong buổi lễ kỷ niệm 90 năm thành lập và lễ khai giảng năm học mới. Ảnh: Dân Trí

Chúng tôi biết rằng vẫn còn nhiều người kêu đòi phải bỏ tên trường Lê Hồng Phong vô điều kiện, và cũng còn những người miệt thị cái tên Petrus Ký năm xưa. Tuy nhiên, qua lời khai mạc của cô hiệu trưởng chúng tôi hiểu khuynh hướng ôn hòa, tôn trọng nhau đang dần có tiếng nói quan trọng hơn. Tất nhiên, trường chỉ có một tên, vậy thì tên nào phù hợp nhất là một đề tài học thuật, văn hóa. Và, thời điểm nào thuận tiện nhất để nêu lên đề tài cũng là một câu hỏi về thời thế và nhu cầu xã hội.

Tôi nghĩ chắc chắn sẽ có lúc thời điểm đó tới. Lúc đó các nhà khoa học, nhà văn hóa... sẽ cùng thảo luận đưa đề nghị, có thể là Trương Vĩnh Ký (Petrus Ký), có thể là Lê Hồng Phong, hay cũng có thể một cái tên khác nữa. Chỉ mong rằng lúc đó không còn ai trong chúng mình bị vướng bận với quá khứ chiến tranh và chia rẽ, bình tâm mà trả học thuật về cho học thuật, trả văn hóa về cho văn hóa.

Hy vọng ngày ấy là bắt đầu cho các bắt đầu, thống nhất cho các thống nhất. Phải chăng chỉ có thống nhất bởi tâm tình, bởi văn hóa mới bền vững và dẫn tới thống nhất tương lai?

Lê Học Lãnh Vân

(Ngày 20 tháng 9 năm 2017)

bài viết liên quan
Loading...
để lại bình luận của bạn
có thể bạn quan tâm
bài viết cùng chuyên mục
Xem nhiều nhất
*Chỉ được phép sử dụng thông tin từ website này khi có chấp thuận bằng văn bản của Người Đô Thị.