Một ngôi nhà chưa bao giờ chỉ dừng lại sau cánh cửa khép kín, mà luôn được nuôi dưỡng bởi cả dòng nước, cảnh quan, những mối thâm tình ngoài xóm ngõ. Với tiền nhân, “mở cõi” không chỉ là mở rộng bờ cõi địa lý, mà còn là hành trình tìm đất lành, nương theo nguồn nước để dựng nhà, lập xóm, tạo dựng nên một miền sống có sinh kế, có sự che chở, và chan chứa tình nghĩa xóm làng.
Thuộc Chuỗi chương trình Nếp nhà xưa: Mạch sống người Việt, Triển lãm Hiền nhân mở cõi do Trung tâm Lưu trữ quốc gia II và Nếp Xưa phối hợp tổ chức, hướng đến việc nhận diện mối quan hệ gắn kết giữa Đất – Nước – Nhà – Làng – Đình, từ đó khơi gợi những giá trị cốt lõi để vun bồi nếp sống gia đình người Việt trong đời sống hiện đại.
Công chúng sẽ có dịp tiếp cận các tài liệu lưu trữ quý giá về bản đồ địa hình, dòng nước, làng cổ, và nghề truyền thống tại khu vực Nam bộ; bản vẽ kiến trúc nhà truyền thống có khả năng thích nghi với thời tiết nắng mưa (nền, mái, hiên, sân, bếp, vườn); cùng với hình ảnh, sắc phong, văn bia gắn liền với các ngôi đình lịch sử tại vùng đất Nam bộ. Không gian triển lãm còn mở ra các hoạt động tương tác ý nghĩa như: bảng ghim quê hương, bản đồ ký ức, và khu vực viết lại câu chuyện “chuyện nhà, chuyện làng”.

Học sinh, sinh viên tìm hiểu các tư liệu tại triển lãm.

Triển lãm thu hút khách tham quan trong nước và người nước ngoài.
Ban tổ chức mong muốn Hiền nhân mở cõi không chỉ mở ra một không gian tìm hiểu về cội nguồn cư trú qua nguồn tài liệu lưu trữ xác thực và những câu chuyện được chia sẻ, mà còn là dịp để mỗi người nhìn lại thông điệp bình an: “Dựng nhà là dựng nơi cho thân thể được nghỉ, tâm trí được yên; dựng làng là cùng gìn giữ đất, nước, ký ức, và nghĩa tình để mỗi nếp nhà có chỗ nương tựa".
Trong khuôn khổ chương trình, toạ đàm Hiền nhân mở cõi đã diễn ra sáng 24.10 có sự tham gia của bốn diễn giả. KTS. Tôn Thất Liêm với những kiến giải thú vị về cách người xưa đọc thế đất, thế nước và ứng dụng hài hòa vào quy hoạch, kiến trúc. Ông dẫn câu chuyện kinh thành Huế dưới triều Nguyễn, với vị trí bên sông Hương và núi Ngự Bình. Theo ông, cách người xưa lựa chọn địa thế và tổ chức không gian là những kinh nghiệm đáng tham khảo đối với kiến trúc sư ngày nay.
Cựu nhà báo, tác giả Phúc Tiến cùng câu chuyện lịch sử hình thành làng xã Nam bộ và nét đẹp bền chặt của văn hóa cộng cư. Ông giới thiệu các hình ảnh lưu trữ từ thời Pháp thuộc, ghi lại cảnh quan thôn làng xưa với nhà cửa làm từ vật liệu tự nhiên, sinh hoạt nông nghiệp và môi trường sông nước.
Ở một góc tiếp cận khác, ThS-KTS. Nguyễn Trần Trọng Nghĩa đã phân tích tỉ mỉ kiến trúc, công năng cùng giá trị biểu tượng tinh thần bất biến của những ngôi đình làng. Trong khi đó nhiếp ảnh gia Minh Hòa đã đưa công chúng đi qua dòng chảy thời gian bằng cách đọc dấu vết di sản qua từng góc nhìn thị giác giàu cảm xúc.

Tác giả Phúc Tiến trao đổi với khán giả tại sự kiện.

Ban tổ chức, diễn giả và khách tham dự chụp hình tại sự kiện.
Tọa đàm là không gian trao đổi về tri thức cư trú của tiền nhân, sự gắn kết cộng đồng và văn hoá đình làng qua từng giai đoạn lịch sử; gợi mở khái niệm “an cư” trong nếp sống hôm nay: từ việc lắng nghe, chia sẻ không gian sống giữa các thể hệ trong gia đình đến ý thức trách nhiệm giữ gìn không gian chung của xóm giềng.
Phạm Vi - Ảnh: Trung tâm lưu trữ quốc gia II