Thông điệp mạnh từ 'vụ án sầu riêng'

Đây là một trong những vụ việc vi phạm liên quan "giấy phép con" được xử lý nghiêm khắc và rốt ráo thời gian qua. "Giấy phép con" là cách cộng đồng những người làm kinh doanh chỉ những điều kiện hay thủ tục được tạo ra một cách tùy tiện, vô lý, không cần thiết và gây ảnh hưởng tiêu cực tới môi trường kinh doanh.

Theo công bố của cơ quan chức năng, ông Hoàng Trung cùng các bị can khác đã lợi dụng chức vụ, quyền hạn để ban hành các chính sách trái pháp luật, có dấu hiệu tạo ra "giấy phép con" nhằm phục vụ lợi ích nhóm và trục lợi số tiền đặc biệt lớn. Các bị can còn can thiệp, chỉ đạo cấp dưới thực hiện việc cấp khống giấy kiểm nghiệm, mã số vùng trồng; mua bán trái phép mã số vùng trồng và mã cơ sở đóng gói đối với sầu riêng.

Việc khởi tố diễn ra trong bối cảnh thời gian qua, thường xuyên xảy ra tình trạng hàng trăm, thậm chí hàng nghìn xe container chở sầu riêng xuất khẩu bị ùn ứ. Trong khi năm 2025, con số xuất khẩu sầu riêng của Việt Nam đạt kỷ lục với kim ngạch 3,86 tỷ USD, cao nhất trong các ngành hàng rau quả.

Xâu chuỗi những diễn biến thời gian qua, có thể hiểu một số đối tượng đã tạo ra những "giấy phép con" không cần thiết để hạn chế những diện tích trồng sầu riêng được xuất khẩu, dù trên thực tế những thửa vườn hay vùng trồng sầu riêng này hoàn toàn có thể đáp ứng được các điều kiện xuất khẩu – không phải là những điều kiện mang tính hình thức mà là những điều kiện thực sự cần thiết về an toàn, chất lượng.

Riêng với Trung Quốc – thị trường lớn nhất của sầu riêng Việt Nam, sầu riêng phải có mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói và giấy kiểm nghiệm chất vàng O, cadimi, do cơ quan hải quan Trung Quốc công nhận.

Động cơ của những vi phạm là rất rõ ràng và dễ hiểu: Những "giấy phép con" gây khó khăn khiến nhiều người dù làm ăn chân chính vẫn phải "chạy vạy", "bôi trơn". Ngược lại, khi cánh cửa hẹp khép lại với những người làm chân chính thì cơ hội lại mở ra với các đối tượng làm ăn chụp giật: Có thể xin cấp khống giấy kiểm nghiệm, mã số vùng trồng, hay mua bán trái phép mã số vùng trồng và mã cơ sở đóng gói.

Điều này có nghĩa là những lô hàng sầu riêng chất lượng cao lại có thể bị ách lại, trong khi những lô hàng không rõ xuất xứ hay chất lượng thấp lại có thể được thông quan trót lọt, đến tay người tiêu dùng.

"Những hành vi này gây thiệt hại nghiêm trọng đến quyền, lợi ích hợp pháp của người trồng và doanh nghiệp xuất khẩu sầu riêng, làm thất thu đặc biệt lớn ngân sách nhà nước, đồng thời ảnh hưởng tiêu cực đến uy tín, thương hiệu nông sản Việt Nam trên thị trường quốc tế", cơ quan điều tra nhận định.

Nhưng câu chuyện không chỉ liên quan tới ngành hàng rau quả có giá trị xuất khẩu cao nhất của Việt Nam, mà cần đặt trong bối cảnh rộng hơn, khi Đảng, Nhà nước, Chính phủ và các cơ quan đang tiến hành những hoạt động cải cách thể chế, hoàn thiện hệ thống pháp luật mạnh mẽ chưa từng có, theo hướng công khai, minh bạch, đáp ứng chuẩn mực, thông lệ quốc tế, nâng cao tính an toàn và sức hấp dẫn của môi trường đầu tư, kinh doanh, qua đó góp phần thúc đẩy tăng trưởng, phát triển đất nước.

Đặc biệt, chỉ trong thời gian rất ngắn chưa đầy 3 tháng sau khi được thành lập, Chính phủ nhiệm kỳ mới đã quyết liệt chỉ đạo và các cơ quan đã cắt giảm, đơn giản hóa hàng nghìn điều kiện kinh doanh, thủ tục hành chính, ước tính giúp xã hội tiết kiệm hàng chục nghìn ngày thực hiện thủ tục và hàng chục nghìn tỷ đồng chi phí tuân thủ mỗi năm.

Như nhận định của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, Trưởng Ban Chỉ đạo Trung ương về hoàn thiện thể chế và thực thi pháp luật, mỗi thủ tục, điều kiện kinh doanh bất hợp lý được cắt giảm là một rào cản được tháo bỏ, một cơ hội phát triển được mở ra.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu phải kiểm soát chặt việc ban hành mới thủ tục hành chính, điều kiện đầu tư kinh doanh; chỉ ban hành khi thật sự cần thiết, hợp pháp, hợp lý, chi phí tuân thủ thấp hơn lợi ích quản lý mang lại và không có giải pháp nào tối ưu hơn. Kiên quyết không để tình trạng thủ tục hành chính cắt giảm ở văn bản này, nhưng phát sinh điều kiện, giấy phép, yêu cầu mới ở văn bản khác hoặc trong tổ chức thực hiện.

"Và điều căn bản là người dân, doanh nghiệp thật sự được thụ hưởng những lợi ích thiết thực như giảm thời gian, tiết kiệm chi phí, mở rộng cơ hội phát triển; đồng thời, các biểu hiện tuỳ nghi, xin - cho, nhũng nhiễu, tiêu cực phải thực sự được đẩy lùi", Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nêu rõ.

Và gần nhất, trong Quy định số 207-QĐ/TW ngày 26.7.2026 của Trung ương về những điều đảng viên không được làm, có một quy định hoàn toàn mới: Thiết kế tiêu chí, điều kiện mang tính riêng biệt nhằm tạo lợi thế cho một hoặc một số tổ chức, doanh nghiệp, cá nhân tiếp cận nguồn lực gây ra sự cạnh tranh bất bình đẳng.

Vụ án liên quan đến hoạt động xuất khẩu sầu riêng sang Trung Quốc chính là một ví dụ điển hình nhất về điều mà đảng viên "không được làm" này và ngày 28.7, Ban Bí thư đã quyết định thi hành kỷ luật bằng hình thức khai trừ khỏi Đảng đối với Thứ trưởng Hoàng Trung, do đã suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống; vi phạm quy định của Đảng, pháp luật của Nhà nước; vi phạm những điều đảng viên không được làm và trách nhiệm nêu gương.

Trước vụ án liên quan tới sầu riêng, cựu Thứ trưởng Bộ Lao động-Thương binh và Xã hội Nguyễn Bá Hoan cũng đã bị truy tố vì hành vi nhận hối lộ hàng tỷ đồng liên quan đến việc tạo ra các "giấy phép con" để gây khó dễ và trục lợi từ các doanh nghiệp xuất khẩu lao động.

Muốn dòng chảy kinh doanh thông suốt, tinh thần kinh doanh lên cao, các nguồn lực được huy động cho phát triển, thì những vật cản như "giấy phép con" hay những cán bộ vi phạm, suy thoái phải được cương quyết loại bỏ. Việc xử lý nghiêm những vụ án nói trên phát đi thông điệp cụ thể nhưng hết sức mạnh mẽ, không chỉ về quyết tâm phòng, chống tham nhũng, tiêu cực để làm trong sạch bộ máy, mà còn về mục tiêu kiến tạo một nền tảng thể chế và củng cố niềm tin xã hội cho tăng trưởng hai con số, đưa đất nước phát triển nhanh, bền vững.

Hà Văn