Lũ quét kinh hoàng tại biên giới Nepal - Tây Tạng, hơn 1.000 người mất tích

Lực lượng cứu hộ sử dụng máy xúc cứu nạn nhân trận lũ tại Devghat, Nuwakot, Nepal. Ảnh: AFP/Getty Images.

Một trận lũ quét và sạt lở đất tàn phá khu vực biên giới giữa Nepal và Tây Tạng sáng 26.8 đã khiến hơn 1.000 người mất tích và ít nhất 165 người thiệt mạng. Các nỗ lực tìm kiếm, cứu hộ đang diễn ra khẩn trương trong bối cảnh nguy cơ lũ thứ cấp đang rình rập.

Số thương vong tăng nhanh, hàng trăm du khách quốc tế mắc kẹt

Tính đến sáng ngày 27.8.2026 (sau 24 giờ kể từ khi thảm họa xảy ra), cơ quan chức năng hai nước ghi nhận ít nhất 165 người tử vong. Trong đó, lực lượng cảnh sát Nepal đã thu hồi 157 thi thể, phía Tây Tạng báo cáo ít nhất 3 người tử vong và lo ngại con số này sẽ còn tiếp tục tăng. Tổng số người mất tích hiện đã vượt mốc 1.000 người. 

Cơ quan Quản lý và Giảm thiểu rủi ro thiên tai Quốc gia Nepal (NDRRMA) cho biết riêng tại nước này đã có 826 người mất tích (bao gồm ít nhất 468 du khách, hành khách mất liên lạc và 28 sĩ quan cảnh sát làm nhiệm vụ). Các lực lượng tập trung ứng phó mạnh nhất tại Nuwakot và Rasuwa – hai huyện chịu ảnh hưởng nặng nề nhất.

Lực lượng cứu hộ đưa một nạn nhân ra khỏi khu ngập lũ tại huyện Nuwakot, Nepal. Ảnh: Niranjan Shrestha/AP

Tại Tây Tạng, đài truyền hình nhà nước Trung Quốc CCTV đưa tin huyện Gyirong ghi nhận 558 người mất tích (trong đó có 260 người nước ngoài).

Đại diện ngoại giao nhiều quốc gia đã lên tiếng xác nhận thông tin công dân có mặt tại khu vực khi thảm họa xảy ra. Danh sách du khách quốc tế mất tích ban đầu thống kê bao gồm công dân từ Ấn Độ (142 người), Mỹ (47 người), Úc (34 người), Anh (33 người), Canada (24 người), cùng nhiều du khách từ Nhật Bản, Hàn Quốc, Malaysia, Hà Lan, Ý, Bồ Đào Nha, Nam Phi và Ukraine.

Nguyên nhân thảm họa không phải do động đất

Ban đầu, giới chức Nepal nghi ngờ một trận động đất đã kích hoạt sạt lở. Cơ quan Khảo sát Địa chất Mỹ (USGS) cũng từng báo cáo một chấn động 4,4độ tại vị trí cách Kathmandu khoảng 66 km về phía bắc vào đầu ngày thứ Tư (26.8). Tuy nhiên, qua phân tích sâu dữ liệu từ các trạm quan trắc lân cận, sóng địa chấn chu kỳ dài và hình ảnh vệ tinh, USGS cùng Trung tâm Phát triển Miền núi Tích hợp Quốc tế (ICIMOD) đã đính chính: không có trận động đất kiến tạo nào xảy ra.

Đồ họa của the Guardian về vị trí sập sông băng (chấm đỏ). Nguồn: The Humanitarian Data Exchange

Tín hiệu địa chấn ghi nhận lúc 8g37 sáng ngày 26.8 (tức 9g52 sáng cùng ngày theo giờ Việt Nam) – với năng lượng tương đương 5,2 độ Richter – thực chất sinh ra từ một vụ sụp đổ lớn của một dòng sông băng từ phía Nepal. Khối tuyết/ đá khổng lồ đổ sập xuống đáy thung lũng sông Lhende Khola (nhánh của sông Bhotekoshi), làm tắc nghẽn dòng chảy và tích tụ áp lực nước lớn trước khi vỡ tung đột ngột, dội bức tường bùn đá khổng lồ xuống hạ lưu.

Đáng chú ý, các quan trắc thủy văn cho thấy tốc độ và quy mô tàn phá cực lớn của đợt sóng lũ. Đến 10g59 cùng ngày – tức khoảng 140 phút sau cú chấn động sập băng – camera an ninh ghi nhận lũ quét tràn qua khu vực thung lũng hẹp tập trung nhiều khách sạn, nhà dân và sát cửa khẩu Gyirong (cách tâm chấn chỉ 7–10 km). Mực nước tại sông Trishuli dâng cao tới 9 m chỉ trong vòng 30 phút.

Chuyên gia Saswata Sanyal từ ICIMOD cho biết, sông Lhende Khola đã hứng chịu lũ quét hai lần chỉ trong 14 tháng. Dãy Himalaya sở hữu nhiều dòng sông băng đang tan chảy với tốc độ tăng gấp đôi kể từ năm 2000 do biến đổi khí hậu. Sự sụp đổ của các khối băng vĩnh cửu ngày càng gia tăng, trực tiếp đe dọa sự an toàn của các cộng đồng dân cư dưới chân núi.

Bùn bao phủ các ngôi nhà sau trận lũ quét tại Trishuli, thuộc huyện Nuwakot, Nepal. Ảnh: Navesh Chitrakar/Reuters

Thung lũng bị xóa sổ, nhân chứng bàng hoàng

Hình ảnh từ drone và camera giám sát cho thấy sức tàn phá dữ dội của dòng lũ "bê tông lỏng" màu xám xịt. Lũ quét san phẳng nhiều làng mạc, chợ mạc, hạ tầng giao thông, công trình điện và nhấn chìm các tòa nhà nhiều tầng. Mảnh vỡ vương vãi trên cành cây và dây điện, các phương tiện giao thông bị vùi lấp hoàn toàn. Tầng hai của nhiều ngôi nhà tại huyện Nuwakot bị lớp bùn dày bao phủ, người dân hầu như không có thời gian sơ tán.

Khu vực này từng hứng chịu thảm họa tương tự vào tháng 8 năm ngoái khi một hồ băng ở Tây Tạng bị tràn khiến 9 người chết và phá hủy cầu nối Nepal - Trung Quốc.

Ông Keshav Prasad Baral (68 tuổi, nạn nhân sống sót) chia sẻ sau khi thoát chết vì bám được vào cây xoài và được cứu: "Tôi cố nắm lấy tay vợ để đưa lên sân thượng nhưng cô ấy đã bị bùn đất cuốn trôi. 4–5 giờ sau, trực thăng đến cứu tôi. Vợ tôi vẫn ở đâu đó dưới lớp bùn."

Người dân quan sát các tòa nhà bị bùn vùi lấp sau thảm họa lũ quét và sạt lở đất tại Trishuli Bazar, Nuwakot, Nepal. Ảnh: Prakash Mathema/AFP/Getty Images

Anh Shoyam Rajbhandari, người dân địa phương Nepal cũng mô tả: "Khi tôi đến chợ Dhunge, chỉ trong vòng nửa giờ, nước lũ đã ập tới tàn phá toàn bộ. Lúc đó mọi người vừa chuẩn bị đi làm."

Trong khi đó, ông Sagar Pandey, Giám đốc Himalayan Glacier Trekking, cho biết công ty ông mất liên lạc với đoàn 47 người (trong đó có 15 người Úc). Báo cáo sau chuyến bay khảo sát bằng trực thăng, ông nói: "Trận lũ quét đã cuốn trôi tất cả... bạn không thể nhìn thấy bất kỳ công trình nhân tạo nào còn tồn tại."

Một người dân đi dọc con đường đầy bùn ở quận Nuwakot, Nepal. Ảnh: Prakash Mathema/AFP/Getty Images

Nỗ lực cứu hộ khẩn cấp và viện trợ quốc tế

Chính quyền Tây Tạng đã huy động gần 800 nhân viên cứu hộ, 150 phương tiện, chó nghiệp vụ và cano tốc độ cao. Quân đội và các công ty tư nhân Nepal huy động tối đa trực thăng. Chuẩn tướng Raja Ram Basnet cho biết quân đội đã giải cứu thành công hơn 100 người khỏi khu vực cô lập trong sáng thứ Năm.

Lực lượng cứu hộ đã tiếp cận thi thể các nạn nhân bị dòng lũ cuốn xa tới 100 km về phía hạ lưu thuộc huyện Chitwan. Hàng chục người bị thương đã được chuyển về thủ đô Kathmandu cấp cứu.

Bùn bao phủ các tòa nhà sau trận lũ tại Trishuli, Nuwakot, Nepal. Ảnh Navesh Chitrakar/Reuters

Viện trợ quốc tế cũng đang được thực hiện. Liên đoàn Chữ thập đỏ và Trăng khuyết đỏ Quốc tế (IFRC) đang triển khai chăn mền, vật tư sơ cứu, cáng thương và túi đựng thi thể. Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc António Guterres xác nhận các đội ngũ Liên Hợp Quốc đang huy động nhân lực và vật tư tại Nepal hỗ trợ các cộng đồng chịu ảnh hưởng.

Lan Chi (Tổng hợp từ AP, Reuters, CGTN và The Guardian)