Luật Phát triển đô thị là chiếc chìa khóa vạn năng để siêu đô thị TP.HCM giải phóng toàn bộ các nguồn lực

Ngày 26.8, Thành ủy TP.HCM tổ chức hội nghị quán triệt và triển khai thi hành Luật Phát triển đô thị theo hình thức trực tiếp kết hợp trực tuyến, kết nối đến các đảng ủy cấp trên cơ sở trực tiếp trực thuộc Thành ủy và đảng ủy xã, phường, đặc khu.

Phó Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Mạnh Cường phát biểu tại hội nghị. Ảnh: Báo Sài Gòn Giải Phóng

Trình bày tóm tắt về những nội dung cốt lõi, điểm mới, cơ chế, chính sách đặc thù, vượt trội của Luật Phát triển đô thị tại hội nghị, ông Nguyễn Mạnh Cường, Phó Chủ tịch UBND Thành phố Hồ Chí Minh (TP.HCM), cho biết ngày 24.8.2026, Quốc hội khóa XVI đã biểu quyết thông qua Luật Phát triển đô thị - một đạo luật đặc biệt, lần đầu tiên được xây dựng và tổ chức thi hành nhằm phục vụ cho mục tiêu phát triển đô thị đặc biệt trong bối cảnh đất nước hướng đến mục tiêu tăng trưởng hai con số và TP.HCM là một trong những đô thị được hưởng nhiều cơ chế đặc thù từ đạo luật này.

Phó Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Mạnh Cường cho biết Phát triển đô thị chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 1.10.2026. Các chính sách ưu đãi thuế đặc thù bắt đầu áp dụng từ kỳ tính thuế năm 2027. Nghị quyết số 98 và Nghị quyết số 260 hết hiệu lực thi hành kể từ ngày 1.4.2027 để chuyển tiếp đồng bộ sang Luật này. Các chương trình, dự án, cơ chế tài chính đã phê duyệt và đang triển khai trước ngày Luật có hiệu lực được tiếp tục thực hiện mà không phải phê duyệt lại, bảo đảm tính ổn định tuyệt đối cho các nhà đầu tư.

Ông Cường cho biết, với Luật Phát triển đô thị được xây dựng nhằm mục tiêu kiến tạo khung thể chế mới với mức độ phân quyền mạnh hơn, đồng thời tạo cơ chế để các thành phố giải quyết triệt để các điểm nghẽn, khơi thông, huy động tối đa nguồn lực và hình thành những mô hình kinh tế mới. Trong đó, Luật bao gồm 5 Chương, 66 Điều, bao quát trên các lĩnh vực, trọng tâm là: (1) Tổ chức bộ máy, chế độ công vụ; (2) Ban hành văn bản quy phạm pháp luật; (3) Thí điểm cơ chế chính sách mới; (4) Xã hội hóa trên các lĩnh vực kinh tế - xã hội; (5) Quy hoạch - Xây dựng - Phát triển đô thị - Tài chính - Ngân sách - Doanh nghiệp, TOD, khu đô thị khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, trung tâm tài chính, khu thương mại tự do, kinh tế biển;... Nội dung cơ chế, chính sách quy định tại Luật này được áp dụng nhằm thúc đẩy phát triển TP.HCM - một đô thị đặc biệt.

“Trên cơ sở tổng kết, nhân rộng các cơ chế hiệu quả một số cơ chế, chính sách tại các nghị quyết đặc thù của Quốc hội ban hành trước đây dành cho Thành phố; kế thừa vận dụng những nội dung phù hợp của Luật Thủ đô. Luật Phát triển đô thị đã thể hiện bước chuyển đột phá: từ ngoại lệ thành thí điểm; từ thể chế thí điểm thành thể chế ổn định. Với đạo luật này, thể chế của Thành phố đã có bước phát triển vượt bậc từ các nghị quyết đặc thù còn phân tán sang một khung pháp lý ổn định, dài hạn”, ông Cường nhấn mạnh.

Thành phố được quyết định thí điểm cơ chế, chính sách mới

Về nội dung, Luật quy định 7 nhóm chính sách đặc thù, vượt trội thúc đẩy phát triển đô thị đặc biệt.

Thứ nhất, về tổ chức bộ máy, chế độ công vụ và ban hành văn bản quy phạm pháp luật, Thành phố được trao một số quyền như: tự chủ quyết định tổng số lượng biên chế công chức, viên chức tăng thêm không quá 20% so với số biên chế Trung ương giao; quyết định số lượng đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp; quy định chính sách thu nhập cho cán bộ, công chức, thuê, bổ nhiệm người đứng đầu các đơn vị sự nghiệp công lập.

Bên cạnh đó, Thành phố được quy định khác với văn bản quy phạm pháp luật do cơ quan nhà nước ở trung ương ban hành, kể cả việc chọn áp dụng các cơ chế, chính sách vượt trội của các địa phương, lĩnh vực khác. Đồng thời, sau khi có ý kiến của cấp cơ thẩm quyền, Thành phố được quyết định thí điểm cơ chế, chính sách mới, khác với luật, nghị quyết của Quốc hội, hoặc đối với những vấn đề chưa được pháp luật quy định (trừ các lĩnh vực thuộc chủ quyền quốc gia gồm quốc phòng, an ninh, đối ngoại, tôn giáo) với thời hạn thí điểm tối đa 5 năm.

Thành phố có thẩm quyền quy định chính sách phát triển đô thị tại khu vực TOD...

Phân cấp mạnh hơn cho HĐND quyết định việc lập, thẩm định và phê duyệt quy hoạch

Thứ hai, về quy hoạch, xây dựng, phát triển đô thị và trật tự an toàn đô thị. Thành phố lập duy nhất một Quy hoạch tổng thể; phân cấp mạnh hơn cho HĐND Thành phố quyết định việc lập, thẩm định và phê duyệt quy hoạch không gian ngầm, không gian tầm thấp và không gian tầm cao, mở ra dư địa mới để khai thác hiệu quả nguồn lực tài nguyên lòng đất và trên không.

Thành phố có thẩm quyền quy định chính sách phát triển đô thị tại khu vực TOD; lập, thẩm định, phê duyệt, điều chỉnh phương án tuyến công trình, vị trí công trình trên tuyến đường sắt địa phương, quy hoạch khu vực TOD, chuyển nhượng chỉ tiêu sử dụng đất quy hoạch trong khu vực TOD;...

Đồng thời, Thành phố quyết định chỉ định chủ đầu tư dự án nhà ở xã hội, nhà lưu trú đối với quỹ đất do Nhà nước quản lý mà không phụ thuộc vào một số quy định nhằm tiếp tục đẩy mạnh công tác an sinh xã hội.

Thành phố quyết định thành lập, điều chỉnh ranh giới khu thương mại tự do gắn với hệ thống cảng biển quốc tế

Thứ ba, phát triển kinh tế. Luật trao thẩm quyền cho Thành phố quyết định thành lập, điều chỉnh ranh giới khu thương mại tự do gắn với hệ thống cảng biển quốc tế. Tại đây, nhà đầu tư nước ngoài được miễn thực hiện thủ tục cấp giấy chứng nhận đăng ký đầu tư trước khi thành lập tổ chức kinh tế và không cần phải có dự án đầu tư. Đồng thời, cho phép phát hành trái phiếu đô thị, trái phiếu dự án để huy động vốn; cấp phép ngân hàng đầu tư và tổ chức các giao dịch, dịch vụ tài chính thế hệ mới.

Ngoài ra, Luật giao Thành phố quy định mở rộng đối tượng, điều kiện tham gia và cơ chế mua bán điện trực tiếp giữa đơn vị phát điện với khách hàng sử dụng điện trong phạm vi quản lý của Thành phố.

Luật phân cấp mạnh hơn cho HĐND Thành phố quyết định việc lập, thẩm định và phê duyệt quy hoạch không gian ngầm, không gian tầm thấp và không gian tầm cao...

Thành phố có thẩm quyền quy định các cơ chế ưu đãi đặc thù cho kinh tế ban đêm

Thứ tư, phát triển văn hóa, thể thao, du lịch, giáo dục, đào tạo, y tế, an toàn thực phẩm. Thành phố có thẩm quyền quy định các cơ chế ưu đãi đặc thù cho kinh tế ban đêm; đồng thời, thực hiện cơ chế đặt hàng, đấu thầu sáng tác các tác phẩm văn hóa nghệ thuật có giá trị tư tưởng cao. Bên cạnh đó, Thành phố được trao quyền cho phép thành lập, sáp nhập, chia, tách, giải thể, đổi tên, cấp phép hoạt động đối với trường đại học, cao đẳng có vốn đầu tư nước ngoài hoặc có hoạt động liên kết đào tạo với cơ sở nước ngoài trên địa bàn Thành phố và nhiều nội dung quan trọng khác.

Về y tế, an sinh xã hội, Thành phố được quyền chủ động điều phối quỹ phát triển hoạt động sự nghiệp giữa các bệnh viện công lập thuộc phạm vi quản lý khi số dư quỹ vượt quá hai lần mức trích khấu hao tài sản cố định; phát triển dịch vụ y tế kỹ thuật cao phục vụ người nước ngoài; trao quyền xây dựng cơ chế phản ứng nhanh và cơ sở dữ liệu dùng chung kiểm soát an toàn thực phẩm theo chuỗi cung ứng liên vùng.

Thành phố được phép thiết lập sandbox đối với các công nghệ mới, AI

Thứ năm, phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Luật giao Thành phố quy định tiêu chí và cơ chế, chính sách cho khu đô thị khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo; lĩnh vực, tiêu chí, điều kiện, trình tự thủ tục, nội dung, mức hỗ trợ không hoàn lại từ nguồn chi thường xuyên của ngân sách Thành phố. Thành phố được phép thiết lập khung pháp lý thử nghiệm có kiểm soát (Sandbox) đối với các công nghệ mới, trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn và các mô hình kinh doanh số chưa từng có tiền lệ để đón đầu xu thế công nghệ toàn càu.

Thành phố được quyết định chỉ tiêu sử dụng đất trong phạm vi địa bàn (trừ đất quốc phòng, an ninh).

Thành phố được quyết định chỉ tiêu sử dụng đất trong phạm vi địa bàn

Thứ sáu, về nguồn lực phát triển đô thị đặc biệt, Luật quy định rõ về nguồn lực phát triển đô thị đặc biệt, nhất là các khoản thu khác theo quy định tại Luật mà chưa được quy định trong pháp luật về ngân sách nhà nước là nguồn thu Thành phố được hưởng toàn bộ.

Hơn nữa, Thành phố được trao quyền quyết định chủ trương đầu tư, chấp thuận chủ trương đầu tư; quyết định cơ chế, chính sách đặc biệt khác với quy định của luật, nghị quyết của Quốc hội, pháp lệnh, nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội để thực hiện một số dự án đầu tư; quy định cơ chế tháo gỡ khó khăn, vướng mắc cho các dự án..

Thành phố được quyết định chỉ tiêu sử dụng đất trong phạm vi địa bàn (trừ đất quốc phòng, an ninh); được sử dụng ngân sách địa phương triển khai dự án giải phóng mặt bằng độc lập trước khi phê duyệt chủ trương đầu tư dự án chính.

Luật xác lập TP.HCM là hạt nhân điều phối toàn bộ vùng đô thị đặc biệt và vùng Đông Nam bộ

Thứ bảy, về liên kết, phát triển vùng, Luật xác lập TP.HCM là hạt nhân điều phối toàn bộ vùng đô thị đặc biệt và vùng Đông Nam bộ; đồng thời, quy định việc đầu tư, quản lý dự án liên kết, phát triển vùng, bảo vệ môi trường, ứng phó với biến đổi khí hậu vùng đô thị đặc biệt.

Phó Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Mạnh Cường cho biết ngoài các quy định nêu trên, Luật còn có một số nội dung trọng tâm, cốt lõi về , cơ chế, chính sách phát triển khu kinh tế đặc biệt và cơ chế giám sát, trách nhiệm giải trình. Cụ thể: Luật quy định các nội dung về công nhận, tổ chức, nhiệm vụ, quyền hạn chính quyền tại khu kinh tế đặc biệt; về quy hoạch, xây dựng ở khu kinh tế đặc biệt; phát triển kinh tế biển; khu phi thuế quan và hoạt động kinh doanh hàng miễn thuế trong khu kinh tế đặc biệt. Với thẩm quyền được phân cấp thêm cho đô thị đặc biệt, Luật thiết kế một số quy định về giám sát, thanh tra, kiểm tra và trách nhiệm giải trình nhằm kiểm soát đồng bộ quyền lực, chặt chẽ trong quá trình thực hiện Luật.

Ngoài ra, có nội dung quy định cơ chế loại trừ, miễn trách nhiệm pháp lý, bảo vệ cán bộ, công chức, viên chức, người làm việc khác vì lợi ích chung trong quá trình thực hiện nhiệm vụ, hoạt động công vụ do cơ quan có thẩm quyền, người có thẩm quyền giao mà gây ra thiệt hại nhưng được cơ quan có thẩm quyền kết luận không phải do vụ lợi và vì sự phát triển chung của Thành phố.

“Luật Phát triển đô thị là kết tinh của tư duy lập pháp kiến tạo, chuyển đổi mạnh mẽ từ quản lý tiền kiểm cứng nhắc sang cơ chế hậu kiểm gắn liền với tự chủ và trách nhiệm giải trình. Sự ra đời của đạo luật vượt trội này chính là chiếc chìa khóa vạn năng để siêu đô thị TP.HCM giải phóng toàn bộ các nguồn lực đất đai, tài chính, bộ máy hành chính công nghệ cao. Đây chính là bệ phóng vững chắc nhất để đầu tàu kinh tế phát triển thần tốc, đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số và đại diện cho Việt Nam tự tin vươn tầm, cạnh tranh trực tiếp với các trung tâm tài chính và thành phố toàn cầu trong tương lai”, Phó Chủ tịch UBND TP.HCM nhấn mạnh.

Bài và ảnh: Trọng Dân