Nguyên lãnh đạo TP.HCM góp ý cho Luật Đô thị đặc biệt: “Luật hóa được thì đừng thí điểm”

Chiều 28.5, UBND TP.HCM tổ chức Hội thảo góp ý của các đồng chí nguyên lãnh đạo Trung ương và Thành phố cho Dự thảo dự án Luật Đô thị đặc biệt. Hội thảo do Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Văn Được và Ủy viên dự khuyết Trung ương Đảng, Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy, Phó Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Mạnh Cường đồng chủ trì.

Phó Chủ tịch UBND TPHCM Nguyễn Mạnh Cường phát biểu mở đầu Hội thảo. Ảnh: Sài Gòn giải phóng

Phát biểu mở đầu, ông Nguyễn Mạnh Cường cho biết TP.HCM đang đứng trước một giai đoạn phát triển mới với nhiều kỳ vọng lớn sau khi Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 09 ngày 19.5.2026 về phát triển TP.HCM trong kỷ nguyên mới.

Theo ông Cường, thời gian qua Trung ương đã dành cho TP.HCM nhiều cơ chế đặc thù như Nghị quyết 24, Nghị quyết 98, Nghị quyết 260 sửa đổi Nghị quyết 98, Nghị quyết 222 về Trung tâm Tài chính quốc tế hay Nghị quyết 188 liên quan hệ thống đường sắt đô thị. Những cơ chế này góp phần tháo gỡ nhiều điểm nghẽn, tạo thêm điều kiện cho thành phố phát triển.

Tuy nhiên, lãnh đạo UBND TP.HCM cũng nhìn nhận hệ thống thể chế, pháp luật hiện hành vẫn chưa theo kịp yêu cầu phát triển của một đô thị đặc biệt. Nhiều vấn đề thực tiễn của thành phố chưa có hành lang pháp lý phù hợp để xử lý.

Từ thực tiễn đó, Trung ương đã đồng ý để TP.HCM phối hợp với Bộ Tư pháp xây dựng Luật Đô thị đặc biệt. Dự thảo hiện gồm 9 chương, 45 điều.

“Quan điểm của TPHCM khi xây dựng Luật Đô thị đặc biệt là không chỉ tháo gỡ vướng mắc hay xin thêm cơ chế mà phải có một khung thể chế đồng bộ, thống nhất, có những chính sách thực sự đặc thù, vượt trội và tạo ra khả năng bứt phá mạnh mẽ trong phát triển thành phố ở giai đoạn tới”, ông Nguyễn Mạnh Cường nhấn mạnh.

Cần khung thể chế vượt trội, phân cấp đủ mạnh

Điểm được nhiều đại biểu quan tâm nhất tại hội thảo là câu chuyện phân cấp, phân quyền cho TP.HCM. Không ít ý kiến cho rằng nếu Luật Đô thị đặc biệt vẫn giữ tư duy “xin - cho” hoặc trao quyền nửa vời thì khó tạo ra thay đổi thực chất.

Là đại biểu đầu tiên góp ý tại Hội thảo, ông Phạm Chánh Trực, nguyên Phó trưởng Ban Kinh tế Trung ương, nguyên Phó Bí thư Thường trực Thành ủy, nguyên Chủ tịch HĐND TP.HCM cho rằng trước hết cần xác định rõ bản chất của đô thị đặc biệt. Theo ông, TP.HCM phải được nhìn nhận không chỉ ở quy mô dân số hay kinh tế mà còn ở vai trò đầu tàu phát triển, hạt nhân của vùng kinh tế trọng điểm phía Nam, trung tâm khoa học-công nghệ, thị trường lớn và có tính quốc tế cao. Từ vị thế đó, thành phố cần được trao quyền tương xứng.

Là đại biểu đầu tiên phát biểu góp ý do dự luật, ông Phạm Chánh Trực đã nói gần 15 phút về những điều tâm huyết. Ảnh: Sài Gòn giải phóng

Cùng quan điểm, bà Nguyễn Thị Quyết Tâm, nguyên Phó Bí thư Thành ủy, nguyên Chủ tịch HĐND TP.HCM cho rằng dự thảo cần thể hiện rõ nội hàm phân cấp, phân quyền và phải giao “trọn thẩm quyền, trọn trách nhiệm” cho thành phố.

Theo bà, việc phân cấp phải dựa trên năng lực thực tế của TP.HCM cũng như lợi thế cạnh tranh của đô thị này: “Luật Đô thị đặc biệt tạo ra khung pháp lý mới, riêng biệt cho đô thị đặc biệt TP.HCM. Khung pháp lý này phải cao hơn, đặc biệt hơn, toàn diện, bám sát năng lực, tiềm năng và thế mạnh của Thành phố. Luật ra đời là phải khả thi, áp dụng được ngay, tháo gỡ được các điểm nghẽn, trong đó có điểm nghẽn pháp lý của TP.HCM”, nguyên Chủ tịch HĐND TP.HCM nhấn mạnh.

Một vấn đề khác được nhiều đại biểu đề cập là cần giảm tư duy “thí điểm” trong dự thảo luật. Bà Phạm Phương Thảo, nguyên Phó Bí thư Thành ủy, nguyên Chủ tịch HĐND TP.HCM cho rằng những nội dung đã đủ cơ sở thì cần luật hóa ngay thay vì tiếp tục thí điểm.

Theo bà, Luật Đô thị đặc biệt phải giúp TP.HCM chủ động hơn trong quản trị, có thêm nguồn lực để phát triển và giảm tình trạng phải xin ý kiến quá nhiều cấp trung gian. Bà cũng đề nghị luật hóa rõ vai trò quản lý nhà nước của các sở, ngành thay vì chỉ xem đây là cơ quan tham mưu cho UBND thành phố.

Ở góc độ thu hút nhân lực chất lượng cao, bà Thảo cho rằng điểm nghẽn lớn nhất không nằm ở tiền lương mà là môi trường làm việc: “Nếu chuyên gia được đưa vào bộ máy hành chính nhưng vẫn quản lý bằng cách chấm công, không có quyền tự quyết về ý tưởng, năng lực, nhân lực hay điều kiện nghiên cứu, thì khó phát huy hiệu quả”, bà nói.

Cũng theo bà Thảo, Luật Đô thị đặc biệt cần trao quyền thực chất cho đội ngũ chuyên gia như quyền triển khai ý tưởng, huy động nhân lực, sử dụng phòng thí nghiệm hay tổ chức nghiên cứu khoa học. “Đã qua 10 năm, TP.HCM chỉ thu hút được khoảng 10 chuyên gia, dù thành phố trả lương cho họ hàng trăm triệu đồng”, bà Thảo dẫn chứng.

Bà Phạm Phương Thảo, nguyên Phó Bí thư Thành ủy, nguyên Chủ tịch HĐND TP.HCM cho rằng những nội dung đã đủ cơ sở thì cần luật hóa ngay thay vì tiếp tục thí điểm. Ảnh: Sài Gòn giải phóng

Cơ chế kiểm soát quyền lực

Không chỉ trao thêm quyền, nhiều đại biểu cũng đặt vấn đề phải thiết kế cơ chế kiểm soát quyền lực rõ ràng. Bà Võ Thị Dung, nguyên Phó Bí thư Thành ủy TP.HCM đề nghị luật bổ sung quy định giao thẩm quyền cho HĐND TP.HCM ban hành cơ chế kiểm soát quyền lực cụ thể. Đồng thời, cần thiết kế cơ chế phối hợp giám sát đồng bộ giữa MTTQ, Đoàn đại biểu Quốc hội và HĐND thành phố để tránh chồng chéo, bảo đảm minh bạch khi vận hành các cơ chế đặc thù.

Trong khi đó, bà Nguyễn Thị Lệ, nguyên Phó Bí thư Thành ủy, nguyên Chủ tịch HĐND TP.HCM, cho rằng cách tiếp cận hiện nay của dự thảo vẫn thiên về liệt kê những việc thành phố được làm, tức là vẫn theo hướng “xin” cơ chế. Theo bà, cách tiếp cận này dễ tạo khoảng trống pháp lý khi xuất hiện các lĩnh vực mới trong tương lai. Bà Lệ  đề nghị luật phải lấy quyền lợi hợp pháp, sự an toàn, chất lượng sống của người dân và cân bằng xã hội làm thước đo cốt lõi đối với các cơ chế đặc thù. Theo đó, các dự án có quy mô tác động lớn từ 200ha trở lên cần bắt buộc có đánh giá tác động xã hội và đánh giá tác động di sản trước khi phê duyệt.

Đối với cơ chế bảo vệ cán bộ, bà Lệ cho rằng quy định miễn trách nhiệm trong dự thảo hiện còn khá chung chung, dễ dẫn đến tâm lý sợ sai vì chưa làm rõ thế nào là “không vụ lợi, đúng thẩm quyền”.

Một đề xuất đáng chú ý khác được bà Lệ đưa ra là cần có chương riêng về “sandbox”, là cơ chế thử nghiệm chính sách mới. Theo bà, nếu mô hình thử nghiệm được hội đồng đánh giá độc lập xác nhận hiệu quả thì TP.HCM phải được tự động áp dụng chính thức mà không cần chờ sửa luật. Đồng thời, HĐND thành phố cần được trao quyền quyết định thực thi trên địa bàn và báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội để xem xét nhân rộng...

Ở góc độ pháp lý, ông Nguyễn Ngọc Trân, nguyên Chủ nhiệm Ủy ban Đối ngoại của Quốc hội, cho rằng cần làm rõ ranh giới giữa Luật Đô thị đặc biệt với các luật hiện hành. Ông đề xuất phải có một điều khoản “chốt chặn”, quy định rõ khi có khác biệt giữa Luật Đô thị đặc biệt và các luật khác thì ưu tiên áp dụng Luật Đô thị đặc biệt.

Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Văn Đượcphát biểu tại Hội thảo. Ảnh: Người Lao Động

Sẵn sàng triển khai khi luật được Quốc hội thông qua 

Kết luận hội thảo, Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Văn Được cho biết việc xây dựng Luật Đô thị đặc biệt không chỉ là chủ trương của Trung ương mà còn là mong muốn của Đảng bộ và người dân thành phố.

Theo ông, TP.HCM nhiều năm qua luôn là nơi thử nghiệm các cơ chế mới cho cả nước. Việc Bộ Chính trị cho phép xây dựng Luật Đô thị đặc biệt là cơ hội để thành phố hình thành một khung thể chế ổn định, lâu dài và đủ mạnh cho giai đoạn phát triển mới.

Ông Được cho biết TP.HCM đang xây dựng luật theo hướng kế thừa có chọn lọc các cơ chế đặc thù đã phát huy hiệu quả, đồng thời mạnh dạn đề xuất những chính sách mới có tính đột phá. Thành phố cũng đang chuẩn bị song song các văn bản quy phạm pháp luật để khi Quốc hội thông qua thì có thể triển khai ngay.

“Thành phố rất trân trọng ý kiến đóng góp của các nguyên lãnh đạo Trung ương và thành phố tại hội thảo. UBND TP.HCM xin tiếp thu các ý kiến để tiếp tục hoàn thiện dự thảo Luật Đô thị đặc biệt bảo đảm khung khổ pháp lý cho TP.HCM phát triển hơn nữa...”, ông Được nhấn mạnh.

Trọng Dân lược thuật