Tàn Tuyết dẫn đầu, châu Á được kỳ vọng tại Nobel Văn chương 2026

Vào 18 giờ (giờ Việt Nam) ngày 8.10 tới đây, chủ nhân mới nhất của giải Nobel Văn chương sẽ được công bố tại thủ đô Stockholm (Thụy Điển). Tính cho đến nay, nhiều bảng dự đoán cho thấy kết quả có sự tương đồng.

 Những gương mặt quen thuộc

Theo nhà cái Betsson của Thụy Điển, tác giả hiện đang dẫn đầu là Tàn Tuyết đến từ Trung Quốc với tỉ lệ cược 1 ăn 5. Xếp ngay sau đó là Anne Carson (Canada, 7/1), Gerald Murnane (Úc, 8/1). Đồng hạng 9/1 là Amitav Ghosh (Ấn Độ) và César Aira (Argentina). Nhà văn người Mexico Cristina Rivera Garza có tỉ lệ 11/1, đồng hạng 13/1 là Thomas Pynchon (Mỹ) và Jamaica Kincaid (Antigua).

Năm nay Tàn Tuyết tiếp tục dẫn đầu danh sách dự đoán của các nhà cái trước khi giải thưởng được công bố.

Với nhà cái Ladbrokes của Vương quốc Anh, vị trí đầu tiên cũng thuộc về Tàn Tuyết với tỉ lệ 10/1, sau đó là Gerald Murnane, Thomas Pynchon với 16/1 và Cristina Rivera Garza với 20/1. Đáng chú ý ở danh sách này, bậc thầy Nhật Bản Haruki Murakami xuất hiện ở vị trí thứ 2 với tỉ lệ 14/1 chỉ sau Tàn Tuyết.

Đánh giá về kết quả này, đại diện Betsson cho biết không quá bất ngờ khi những tác giả nhận được sự ủng hộ mạnh mẽ từ giới chuyên môn lẫn độc giả thường duy trì vị trí dẫn đầu từ năm này qua năm khác. Trong khi đó những “ngôi sao” nổi tiếng về mặt thương mại có thể tạo ra tiếng vang lớn và leo lên top 5, nhưng lại tụt hạng vào các năm sau.

Tuy không có cơ sở xác định, nhưng nhiều năm qua, dự đoán đến từ nhà cái nhiều lần trùng khớp với kết quả sau cùng. Đơn cử trong hai năm 2023 và 2025, cả hai nhà văn chiến thắng sau đó là Jon Fosse và László Krasznahorkai đều đứng vị trí thứ 2 trong bảng dự đoán. Trong khi vào năm 2022, Annie Ernaux cũng thuộc Top 5 trước khi chiến thắng.

Nói về điều này, đại diện Betsson chia sẻ khi nền tảng mở rộng ra quốc tế, chính sự góp mặt đông đảo của người chơi đến từ khắp nơi trên thế giới đã góp phần phản ánh sự đa dạng của các ứng viên Nobel so với trước đây vốn chỉ tập trung vào khu vực Âu-Mỹ, từ đó thúc đẩy thêm tính chính xác.

Dẫu thế, nếu so về độ chắc chắn thì các nhà văn đứng đầu bảng xếp hạng Ladbrokes năm nay vẫn còn kém xa các năm trước đó, khi Krasznahorkai và Fosse có tỉ lệ lần lượt là 6/1 và 5/1. Điều này phản ánh sự không chắc chắn đến từ đại chúng, khi dẫu cao nhất nhưng Tàn Tuyết vẫn chỉ ở mức 10/1.

Không quá khó thấy những gương mặt được dự đoán năm nay cũng khá quen thuộc, khi đã xuất hiện suốt nhiều năm qua. Trong đó vị trí khá cao của Gerald Murnane và Amitav Ghosh có thể được lý giải bởi đã hơn 50 năm nước Úc (hay châu Đại dương) và 100 năm Ấn Độ (hay vùng Nam Á) chưa có tác giả chiến thắng tiếp theo.

Bên cạnh đó, bởi năm 2025 là năm đặc biệt với Thomas Pynchon khi cho ra mắt tiểu thuyết mới sau 12 năm, cùng lúc tác phẩm Vineland được chuyển thể thành phim One Battle After Another thắng lớn tại giải Oscar, nên tác giả ẩn dật này cũng rất được kỳ vọng sẽ được gọi tên khi Viện Hàn Lâm đã “kiểm chứng” xong di sản sáng tác.

Điều đặc biệt nhất có thể nhìn thấy từ danh sách trên là dù châu Á nói chung và khu vực Bắc Á nói riêng đã có chiến thắng gần đây, nhưng Tàn Tuyết và Haruki Murakami vẫn giữ vị trí cao nhất. Trong đó, việc cho ra mắt cuốn tiểu thuyết mới The Tale of Kaho chỉ vài tháng trước chính là lý do khiến ông được kỳ vọng mạnh mẽ, trước thực tế tỉ lệ đặt cược không ngừng giảm dần suốt nhiều năm qua.

Tuy vậy thì “kịch bản” này được đánh giá là tương đối khó thành hiện thực, bởi ngoài châu Âu vốn được “ưu tiên” (có 6 chiến thắng trong 10 năm qua), thì các châu lục và vùng địa lý khác thường phải chờ đợi rất lâu thì sự vinh danh mới quay trở lại.

Các nhà văn gồm: Anne Carson, Tawada Yoko, Alexis Wright, Cristina Rivera Garza, Margaret Atwood, Jamaica Kincaid, Claire Keegan và Arundhati Roy cũng được kỳ vọng sẽ được gọi tên.

 Các tên tuổi tiềm năng

Dựa trên thống kê, kể từ mùa giải 2017, Viện Hàn lâm Thụy Điển đã duy trì việc trao giải xen kẽ cho các tác giả ở hai giới tính, nhằm cải thiện thực tế trong hơn một thế kỷ lịch sử mới chỉ vinh danh 18 tác giả nữ. Như vậy, năm nay nhiều khả năng người giành chiến thắng sẽ là một nữ tác gia nếu đường lối này vẫn được tiếp tục.

Song song đó, xét về địa lý, các khu vực chưa có người chiến thắng đã lâu bên cạnh Nam Á và châu Đại dương có thể kể đến Trung Đông (38 năm từ Naguib Mahfouz), Caribe (25 năm từ V.S.Naipaul), Mỹ Latinh (16 năm từ Mario Vargas Llosa)… do đó nhiều khả năng người được vinh danh sẽ đến từ các khu vực này.

Cũng không loại trừ việc sau 5 năm trao liên tục cho các tác giả văn xuôi, Viện Hàn lâm sẽ chú ý đến các thể loại khác như thơ ca, hồi ký… Kết hợp những điều nói trên, Anne Carson đến từ Canada và Cristina Rivera Garza của Mexico hiện là một trong những ứng cử viên dẫn đầu, ghi dấu ấn bằng việc liên tục sáng tạo, mở rộng biên giới hình thức của các thể loại.

Đến từ nước Úc, dù Gerald Murnane rất được kỳ vọng, nhưng với một năm có xác suất cao rơi vào nữ giới, Alexis Wright lại được chú ý hơn cả với những tác phẩm làm nổi bật cuộc giằng co phức tạp giữa bảo tồn những gì thuộc về truyền thống của thổ dân Úc trước sự lấn át của thời hiện đại. Tương tự, hai cây viết Ấn Độ là Arundhati Roy và Anita Desai cũng được nhắc đến thường xuyên, dù Ghosh vẫn là một “đối thủ lớn”.

Trong khi đó ở vùng Caribe, Jamaica Kincaid là một cái tên được giới chuyên môn đánh giá rất cao với nhiều tác phẩm cho thấy tính nữ độc đáo, kết hợp với chủ đề hậu thuộc địa, chủng tộc và sinh thái. Cũng được bao quanh bởi biển, vượt qua Colm Tóibín, Claire Keegan cũng được mong mỏi sẽ mang về chiến thắng thứ 5 cho Ireland với các truyện ngắn và tiểu thuyết ngắn sống động, được xem như người kế thừa Alice Munro.

Sau cuối, cũng không thể bỏ qua các nhà văn “quốc tế”, nằm ở những đường biên giao thoa như Kazuo Ishiguro hay Abdulrazak Gurnah từng được vinh danh. Trong trường hợp này, Tawada Yoko là một cái tên vô cùng tiềm năng khi sở hữu danh tiếng lớn, chiến thắng nhiều giải quan trọng tại khu vực châu Âu, kết hợp nhuần nhuyễn “chất Nhật” và Đức cùng việc khai thác nhiều chủ đề thời sự như giao thoa văn hóa, sinh thái và những tiên đoán về thời đại hậu hạt nhân.

Ngoài ra cũng không thể bỏ qua những cái tên gạo cội khác như Margaret Atwood (Canada) hay Ludmila Ulitskaya (Nga). Tuy vậy bởi nhiều yếu tố như sự nhạy cảm chính trị hay quá nổi tiếng trong văn hóa đại chúng mà hai tác giả này cũng có khả năng bị bỏ qua đáng tiếc.

Dẫu thế Nobel Văn chương luôn có bất ngờ, bởi lẽ Viện Hàn lâm vẫn hoàn toàn có thể tôn vinh một nghệ sĩ trình diễn như Dario Fo hay một ca nhạc sĩ như Bob Dylan. Và trên thực tế, Han Kang cũng không phải cái tên quá được chú ý vào năm của mình, thậm chí Abdulrazak Gurnah còn không nằm trong bất cứ bảng dự đoán nào trước khi công bố, do đó kết quả sau cùng vẫn là ẩn số.

Minh Anh