Buôn “vũ khí” thầy mo

“Vũ khí” nghề mo, là các vật dụng đựng trong túi khót. Khót chứa càng nhiều “vũ khí” càng mạnh, càng chứng tỏ quyền lực thầy mo. Nhưng không phải thầy mo nào cũng tài giỏi, lời mo từng thể hiện rằng: “Chín ông Mo chỉ một ông là mo khôn mo khéo”. 

Thầy mo trong xã hội Mường được tổ tiên chọn, do đàn ông đảm nhiệm và truyền đời, không qua học hành, đào tạo, nên được ví là lớp thầy cúng “chánh phái”, hành nghề không đòi hỏi danh lợi mà hễ người đời nhờ, thầy mo bắt buộc phải làm. Mỡi thì cả nam và nữ đều có thể học, có khả năng bắt bệnh và chữa trị cho người ốm. Trượng cũng do học mà thành, là nam giới, cúng được các nghi lễ nhỏ như giải hạn, làm mát nhà, chữa bệnh, cầu an, cầu tài lộc… Thầy trượng, mỡi khi hành nghề phải được trả công, tùy việc cụ thể mà công nhiều hay ít.

Khi hành lễ, “vũ khí” thầy mo là các hiện vật được truyền đời, nhưng trượng - mỡi thường là vật họ tự trang bị, tìm mua. Với hệ thầy cúng gian manh, lợi dụng cúng bái, biến tướng thành mê tín, trục lợi, nhóm này cực kỳ ham thích săn tìm những “vũ khí” độc lạ, là đồ cổ, thạch anh, thiên thạch, nanh thú, răng người... 

Về xứ Mường Trong 

Để tìm được người cung cấp “vũ khí” cho thầy cúng hành nghề, tôi tìm vào Mường Trong - cách gọi phân biệt vùng cư trú của dân tộc Mường ở các địa bàn miền núi Thanh Hóa như Cẩm Thủy, Bá Thước, Lang Chánh, Ngọc Lặc… khác với Mường Ngoài là Hòa Bình. 

Mường Trong từ hơn 30 năm trước đã hình thành nghề độc đáo là xăm đồ cổ - dùng que sắt dài luồn vào lòng đất, săn tìm mộ táng. Người xưa quan niệm “trần sao - âm vậy” nên chôn theo người khuất núi những hiện vật giống với thế giới thực. Một số đồ giá trị như trống đồng, rìu, qua… được làm nhỏ đi, gọi là đồ minh khí, phục vụ việc trấn yểm. Thợ xăm cổ vật moi lên các hiện vật tùy táng gồm đồ đồng, đồ đá, ngọc, gốm… Lứa thợ nghề lừng danh xăm cổ vật một thời có thể điểm qua như ông Kỷ ở Vĩnh Lộc, Cẩm Thủy có Luyện, Viện, Tới, Ngọc… 

Các món pháp khí được tổ tiên truyền lại của thầy mo Bùi Văn Quyện ở Mường Chậm.

Theo thời gian, nghề xăm đồ cổ đã thoái trào. Đến nhà thợ xăm Tới ở Cẩm Thủy, anh cũng là người Mường, sống trong cơ ngơi khấm khá, khang trang, không còn ở nhà sàn, Tới bảo: “Nhờ mấy năm xăm đồ đấy, đồ đẹp đi hết rồi, may xây được cái nhà. Bây giờ có mạng xã hội, thông tin nhanh lắm, đào được cái nào lên khỏi đất là um tum lùm tùm bán ngay”. 

Đồ mộ táng, đặc biệt là những dòng minh khí, thầy Mo coi đó là báu vật, là sức mạnh để điều khiển, dẫn dắt và huy động năng lực từ thế giới bên kia. Các pháp khí trong túi khót của các thầy mo “chánh phái” là vật tích tụ theo thời gian, được truyền lại từ tổ tiên, không phải mua bán. Riêng với hệ thầy cúng “thị trường”, do nhu cầu cần đồ pháp khí để dễ bề lòe bịp gia chủ, chưa biết trình đến đâu nhưng khi hành lễ, họ trưng ra các pháp khí ngầu đời, cổ quái… phần nào khiến gia chủ an tâm, nên nhóm này thường phải tìm mua để tự trang bị cho nghề. 

Ở Mường Trong, người được giới thầy cúng săn tìm là thợ xăm đồ cổ lừng danh một thời - Quách Ngọc Viện. Tiếp chúng tôi tại tư gia, anh kể chuyện nghề: “Giờ sức yếu rồi, không đi xăm đồ nữa, chuyển sang nhặt đồ anh em, hợp thì mua lại, bán cho người sưu tầm”. Khi đề cập chuyện bán “đồ chơi” cho thầy cúng xứ Mường, Viện cười: “Tôi cũng là dòng mo đấy, có khả năng cúng được, nhưng không theo nghề; mo là văn hóa, còn tôi giải thích các hiện tượng và đồ vật bằng kinh nghiệm thực tế”. 

Kho “vũ khí” khủng

Dắt chúng tôi vào căn phòng bày la liệt cổ vật thu hoạch từ các chuyến săn tìm và thu gom từ thợ xăm khác, Viện cho xem một rổ hạt trắng ngà, tưởng bắp ngô làm giống, rồi nói: “Chỗ này hơn 2 cân, hàng hiếm đấy, thầy cúng mua, thầy phong thủy mua, bảo tàng cũng mua”.

Nhìn kỹ lại, cảm giác rờn rợn bởi toàn... răng người. Đã bao năm yên nghỉ trong lòng đất sâu, lớp men răng lên teng, bóng lưỡng. Không biết phải gom bao nhiêu mộ táng mới được số lượng răng khủng đến vậy. Hỏi chuyện giá, Viện buông: “Ba triệu một cân!”. 

Một chiếc rìu đồng hơn 2.000 năm tuổi, phủ lớp teng đẹp lạ của thời gian.

Đồ cổ cạn dần, giới buôn cổ ngoạn cũng ngại động vào của lạ như xương, răng trong mộ tùy táng, nên hễ ở đâu thợ đào ăn được đồ độc lạ, lại quy về Viện. Anh nói thêm: “Ngày xưa chôn theo người chết đủ thứ, cả súc vật, nhiều mộ lên cả răng hổ, món này có giá lắm, bọc lại bán đắt chết luôn. Những thứ linh tinh khác cứ nhắm ra tiền lời là mua”. 

Ngoài đôi cân răng, Viện kéo từ gầm tủ một rổ các loại rìu mác đồng thuộc văn hóa Đông Sơn, dòng minh khí, và giải thích: “Bán cho thầy cúng món này ăn lắm, người non nghề tôi bán cho còn dạy thuật sử dụng. Ngày xưa đồ này làm vật cầu mưa trong lễ cúng. Bây giờ nhiều thầy dùng trừ tà. Như chuyện con nít khóc đêm, thầy cúng, thầy phù thủy hay bảo ma ám, đem lưỡi rìu lên teng, mài tí cho vào nửa bát nước lã, khoắng lên, thắp nhang khẩy tàn vào, đem mũi rìu khuấy bát nước, nín thở trai 7 gái 9 lần là xong. Đem bát nước rảy vào phòng đứa bé ngủ, lấy tay vuốt mặt rồi bảo “Cháu ngủ ngon nhé!”.

Chỉ thế êm ngay. Đấy là mẹo thầy cúng, tôi nghĩ vì ngày xưa người ta đúc rìu có nhiều hợp chất kim loại tốt, nên khi hòa tan tạo cảm giác dễ chịu. Nhiều thầy cúng dùng món đấy làm bảo bối, giải quyết được việc là tăng uy tín nên giấu bài kỹ lắm”. 

Bộ rìu, mác dòng minh khí văn hóa Đông Sơn, món “vũ khí” thầy cúng ưa chuộng.

Chân tình hỏi Quách Ngọc Viện chuyện sở hữu kho “vũ khí” khủng, người Mường quan niệm vạn vật hữu linh, đặc biệt là đụng chạm vào đồ tùy táng, đồ độc lạ, cổ quái, liệu có sợ bị hành? Viện giải thích: “Tôi không sợ gì cả, tôi mê những thứ ấy, cũng thường cúng thần linh, cúng bốn phương trời, mười phương đất, cúng hiện vật từ khai thiên lập địa, đẻ đất đẻ nước, có duyên tụ về chỗ tôi, qua chỗ tôi phù độ việc làm ăn ổn thỏa. Tôi tin làm thế không bị ai luẩn quẩn quấy phá cả”. 

Tìm hiểu “vũ khí” của thầy cúng, thầy mo, có thể phân thành các nhóm hiện vật với ý nghĩa biểu trưng rõ rệt. Nếu thỉnh mời sức mạnh thần linh, Mường trời, cần rìu đồng, đá thiên thạch, rìu đá, dao găm cổ… Cần sức mạnh rừng sâu núi thẳm, những nanh, vuốt, sừng của hổ báo, lợn lòi, hươu nai… sẽ đại diện cho đạo quân bảo vệ thầy cúng khỏi quỷ ma ám hại… Khi đối diện việc hệ trọng, thầy cúng, mo Mường đem hết “vũ khí” đang có để huy động toàn bộ đạo quân yểm trợ. Nhờ nguồn sức mạnh vô song ấy, người Mường tin rằng mọi chuyện xứ Mường sẽ được giải quyết ổn thỏa, và nét đẹp xứ Mường vẫn trường tồn theo năm tháng. 

Bài và ảnh: Thiên An