Đại hội XIV của Đảng: Nền tảng kinh tế cho giai đoạn phát triển mới của Việt Nam

Trong các bài phân tích đăng tải trên tạp chí The Diplomat, các chuyên gia Nguyễn Khắc Giang và Nguyễn Hồng Hải cho rằng Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng Cộng sản Việt Nam (Đại hội XIV) đánh dấu một bước điều chỉnh quan trọng trong tư duy phát triển, với trọng tâm hướng vào kinh tế, tăng trưởng dài hạn và năng lực thực thi chính sách ngày càng được thể hiện rõ nét.

Theo ông Nguyễn Khắc Giang, nghiên cứu viên thỉnh giảng tại Chương trình Nghiên cứu Việt Nam, Viện ISEAS-Yusof Ishak, Dự thảo Báo cáo Chính trị trình Đại hội XIV tiếp tục theo đuổi chiến lược phát triển đầy tham vọng, nhưng đã có sự dịch chuyển đáng chú ý về trọng tâm.

>> Chuyên mục đặc biệt về Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng

Văn kiện đặt mục tiêu tăng trưởng Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) bình quân giai đoạn 2026-2030 đạt tối thiểu 10%/năm, đưa thu nhập bình quân đầu người lên khoảng 8.500 USD vào năm 2030.

So với mục tiêu tăng trưởng 6,5-7% của giai đoạn 2021-2025 được thông qua tại Đại hội XIII, đây là bước nhảy vọt rõ rệt, phản ánh quyết tâm đẩy nhanh tiến trình hiện đại hóa.

Trước đó, Quốc hội Việt Nam cũng đã phê chuẩn mục tiêu tăng trưởng khoảng 10% cho riêng năm 2026.

Chuyên gia Nguyễn Khắc Giang chỉ ra một điểm đáng chú ý là sự chuyển dịch trong thông điệp chính sách của văn kiện trình Đại hội XIV từ nhấn mạnh vào “sáng tạo” sang khái niệm “đột phá,” một quyết tâm nhằm tái cấu trúc toàn diện các thiết chế, xã hội và nền kinh tế.

Dự thảo tiếp tục xác định khu vực kinh tế tư nhân là “động lực” của tăng trưởng, trong khi kinh tế nhà nước giữ “vai trò chủ đạo.”

Ở góc nhìn bổ sung, Tiến sỹ Nguyễn Hồng Hải, người Việt tại Australia, giảng viên cao cấp tại Đại học Vin Việt Nam, cho rằng Dự thảo Báo cáo Chính trị tái khẳng định mục tiêu đưa Việt Nam trở thành quốc gia phát triển vào năm 2045, đồng thời đặt tham vọng duy trì tăng trưởng kinh tế hai chữ số trong 5 năm tới và xa hơn, bất chấp môi trường quốc tế nhiều biến động.

Tiến sỹ Nguyễn Hồng Hải nhấn mạnh rằng những mục tiêu này dựa trên nền tảng thành tựu kinh tế-xã hội mà Việt Nam đã tích lũy được trong gần bốn thập kỷ đổi mới.

Ông dẫn chứng, kể từ năm 1986, hàng chục triệu người Việt Nam đã thoát nghèo, tỷ lệ nghèo chính thức hiện chỉ còn khoảng 1,3%; khu vực kinh tế tư nhân phát triển mạnh, trở thành một trong những động lực quan trọng nhất của nền kinh tế.

Việt Nam hiện nằm trong nhóm bốn nền kinh tế lớn nhất Đông Nam Á và được dự báo có thể sớm vượt Thái Lan. Kim ngạch xuất nhập khẩu tăng từ vài tỷ USD mỗi năm vào cuối thập niên 1980 lên hơn 930 tỷ USD năm 2025, đưa Việt Nam trở thành mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Đáng chú ý, Việt Nam cũng đã chuyển từ nhóm thu nhập trung bình thấp lên nhóm thu nhập trung bình cao, trong khi Chỉ số Phát triển Con người (HDI) tăng gần 50% trong giai đoạn 1990-2022.

Chuyên gia Nguyễn Khắc Giang lưu ý: tuy theo đuổi các mục tiêu tăng trưởng đầy tham vọng, các văn kiện và phát biểu trước Đại hội XIV cho thấy sự thận trọng về ổn định kinh tế vĩ mô vẫn được Đảng đặt lên hàng đầu. Chính phủ Việt Nam nhiều lần nhấn mạnh tăng trưởng cao không thể đánh đổi bằng rủi ro tài chính hay bất ổn hệ thống.

Đặt trong bối cảnh quốc tế, các tác giả cho rằng Đại hội XIV diễn ra vào thời điểm môi trường toàn cầu nhiều bất định.

Việc Tổng thống Donald Trump trở lại Nhà Trắng làm gia tăng rủi ro thuế quan, tạo áp lực lên mô hình tăng trưởng phụ thuộc lớn vào xuất khẩu của Việt Nam, trong đó thị trường Mỹ chiếm khoảng 30% kim ngạch.

Mặc dù thỏa thuận khung thương mại Mỹ-Việt Nam đạt được vào tháng 10/2025 phần nào giúp giảm bớt lo ngại trước mắt và xuất khẩu năm 2025 vẫn tăng mạnh, nhưng theo chuyên gia Nguyễn Khắc Giang, tính dễ tổn thương của mô hình tăng trưởng hướng ngoại vẫn là thách thức trong dài hạn.

Diệu Linh