Kinh tế thời COVID-19: Ba đòn bẩy phục hồi tăng trưởng

 13:38 | Thứ hai, 03/01/2022  0
LTS: Bốn lần bùng phát đại dịch trong hai năm qua khiến nền kinh tế tổn thương nghiêm trọng. Mục tiêu “Zero Covid” cũng đã bị khai tử. Xã hội nới lỏng các biện pháp chống dịch, kinh tế từng bước phục hồi từ đầu tháng 10.

Báo cáo của Bộ Tài chính, thu ngân sách tính đến cuối tháng 11.2021 đạt gần 1.400 ngàn tỉ đồng, bằng 103,4% dự toán và về đích trước một tháng. Bên cạnh cảm giác dư địa tài khóa rộng rãi từ những con số được cơ quan quản lý túi tiền quốc gia công bố là những thảo luận xoay quanh mục tiêu ổn định vĩ mô. Mặt bằng giá cả bị đẩy lên là dấu hiệu lạm phát quay trở lại. Loại thuế tinh vi này rút bớt thu nhập và tiết kiệm của người dân, vốn đã bị bào mòn do dịch bệnh, nhưng đồng thời có thể mang đến cơ hội cho những chủ thể chuyển nhượng tài sản với giá hời. Một sự kiện thu hút nhiều sự quan tâm dư luận trên nhiều diễn đàn chính thức và phi chính thức, là việc chính quyền TP.HCM đấu giá thành công 4 lô đất có diện tích hơn 30.000m2, mang về cho ngân sách 37.350 tỉ đồng, cao gấp 7 lần giá khởi điểm. 

Tham dự Bàn tròn kinh tế trong số báo Người Đô Thị cuối năm 2021 có sự góp mặt của bốn khách mời đến từ nhiều lĩnh vực khác nhau: Chuyên gia kinh tế Nguyễn Xuân Thành (Đại học Fulbright Việt Nam); ông Lê Duy Hiệp (Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Dịch vụ Logistics Việt Nam); ông Nguyễn Lâm Viên (Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty cổ phần Vinamit) và doanh nhân trẻ Trần Đinh Việt Hưng (Giám đốc Công ty TNHH Sản xuất bao bì Nam Việt).

*  *  *

Tăng chi cho y tế, đầu tư công và giảm thuế

Chuyên gia kinh tế Nguyễn Xuân Thành, Đại học Fulbright Việt Nam nhận định về hiện trạng nền kinh tế và đề xuất các giải pháp thích ứng linh hoạt trong thời kỳ sống chung với đại dịch.

Nhiều ngành nghề đã bị tổn thương sau hai năm dịch bệnh. Nguồn lực hữu hạn nên vấn đề được nhiều người quan tâm là khu vực nào cần được ưu tiên hỗ trợ? Tại sao? Và bằng cách nào, thưa ông? 

Ông Nguyễn Xuân Thành.

Nông nghiệp là ngành duy nhất tăng trưởng dương trong quý III trong khi những ngành dịch vụ đều bị tổn thương trầm trọng và kéo dài. Nhìn từ khía cạnh quy mô, khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa (SMEs) và hộ kinh doanh cá thể thiệt hại nặng hơn, do không đủ nguồn lực dự trữ, hạn chế khả năng tiếp cận tín dụng để duy trì sản xuất theo phương án ba tại chỗ, hai cung đường một điểm đến, nhằm theo đuổi mục tiêu “vừa chống dịch, vừa phát triển kinh tế”. 

Chính sách hỗ trợ hiệu quả nhất đến thời điểm này là Nghị quyết 128/NQ-CP của Chính phủ quy định tạm thời “Thích ứng an toàn, linh hoạt, kiểm soát hiệu quả dịch COVID-19”. Giãn cách xã hội nới lỏng từ đầu tháng 10 kèm theo thông điệp không tiếp tục phong tỏa trên diện rộng cho dù số ca nhiễm Sars-Cov-2 gia tăng.

Ngoại trừ một số ngành dịch vụ giải trí đòi hỏi tập trung đông người, tiếp xúc gần cao còn bị hạn chế, hoạt động kinh tế quay trở lại. Chỉ số kinh tế tháng 11 và nửa đầu 12 hồi phục rất nhanh đối với những ngành công nghiệp chế biến xuất khẩu. Khan hiếm là đặc điểm nhận dạng hiện trạng kinh tế toàn cầu. Người tiêu dùng ở nhiều thị trường nhập khẩu tăng chi tiêu cho hàng hóa nhờ thu nhập tăng thêm từ các gói kích thích kinh tế.

Thêm nữa, dịch vụ chưa hồi phục cũng góp phần dịch chuyển chi tiêu sang hàng hóa. Nhìn lại thị trường nội địa, sức mua vẫn rất yếu do thu nhập của người dân bị bào mòn bởi giãn cách rộng khi dịch bệnh bùng phát lần thứ tư. Lao động nhập cư tháo chạy quay lại làm việc chưa nhiều khiến doanh nghiệp khan hiếm nhân lực, chi phí đầu vào đội lên. 

Tôi cho rằng chính sách quan trọng nhất là tiếp tục tập trung cho ngành y tế để phòng chống, kiểm soát dịch, gầy dựng niềm tin rằng không giãn cách trên diện rộng dù số ca nhiễm tăng lên. Ngành y tế cần vắc xin để tiêm mũi 3 cho nhóm người trên 18 tuổi, tiếp tục phủ vắc xin cho nhóm độ tuổi từ 12 đến 17 tuổi, rồi 5 - 11 tuổi, chưa kể mũi tiêm nhắc lại mỗi 6 tháng. Nhu cầu vắc xin lớn như vậy thì khó thể tiếp tục miễn phí 100%. Khi Sars-Cov-2 không còn nằm trong danh mục bệnh truyền nhiễm đặc biệt nguy hiểm (nhóm A theo Luật Phòng, Chống bệnh truyền nhiễm), có thể là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm (nhóm B), chính sách chia sẻ cần được tính đến.

Theo đó, Nhà nước một phần, bảo hiểm y tế chi trả một phần và người dân chịu một phần chi phí. Đương nhiên, không thể xã hội hóa hoàn toàn vì sẽ làm một bộ phận người dân giảm động cơ tiêm vắc xin. Nhóm đối tượng chính sách, không đủ khả năng chi trả dịch vụ tiêm vắc xin vẫn được Nhà nước trợ giá toàn bộ.

"Tôi cho rằng chính sách quan trọng nhất là tiếp tục tập trung cho ngành y tế để phòng chống, kiểm soát dịch, gầy dựng niềm tin rằng không giãn cách trên diện rộng dù số ca nhiễm tăng lên."

Chuyên gia kinh tế Nguyễn Xuân Thành

Vậy nên, Nhà nước cần dự phòng kinh phí. Đây cũng là bài học kinh nghiệm rút ra từ năm ngoái, khi dịch bùng phát, cần vắc xin thì ngân sách lại chưa có dự toán. Một vài tỉ đô la không đáng kể so với những thiệt hại của nền kinh tế như trong quý III vừa qua. Quan trọng hơn cả vắc xin, ngành y tế trong năm 2022-2023 phải lo đủ thuốc kháng virus. Có những loại thuốc đã chứng thực hiệu quả điều trị mặc dù vẫn đang trong quá trình kiểm nghiệm, thì ngân sách phải mua dự phòng, sẵn sàng cung cấp kịp thời để kiểm soát tỷ lệ tử vong. 

Chính sách ưu tiên thứ hai là ổn định vĩ mô. Điều quan trọng nhất trong thời gian qua là tạo được niềm tin về năng lực quản lý của Chính phủ. Giữ lạm phát ổn định, hạ được mặt bằng lãi suất, tỷ giá ổn định, các thị trường tài sản tăng trưởng nhưng không tạo ra bong bóng. Việt Nam đã có bài học về bất ổn vĩ mô cách đây 12 năm. Triển khai những gói hỗ trợ mà gây mất cân đối, dẫn đến bất ổn vĩ mô thì lợi bất cập hại, không cứu được cả doanh nghiệp và nhà đầu tư. Thế nhưng, cũng không thể vì quá thận trọng mà không sử dụng các gói hỗ trợ. 

Ở những khu vực còn dư địa, đặc biệt là chính sách tài khóa, có thể chấp nhận mức thâm hụt ngân sách cao hơn để ưu tiên tăng chi cho y tế, tăng chi đầu tư cơ sở hạ tầng và miễn giảm thuế. Trong điều kiện kiểm soát được dịch bệnh, đầu tư tư nhân có thể vẫn chưa quay trở lại trong năm 2022 và 2023. Đây là cơ sở để đẩy mạnh đầu tư công, tập trung vào những dự án có hiệu quả kinh tế như cao tốc Bắc Nam, đường vành đai 3 ở TP.HCM, đường vành đai 4 ở Hà Nội… rồi Đồng bằng sông Cửu Long, vùng kinh tế mà cơ sở hạ tầng ít được quan tâm. 

Cầu nội địa thấp là cơ sở để miễn giảm thuế phí, vừa giảm gánh nặng tài chính cho doanh nghiệp, đồng thời hạ giá cả hàng hóa, kích thích người dân trong nước tiêu dùng. Chính sách giảm thuế giá trị gia tăng đối với một số lĩnh vực dịch vụ bị tác động bởi dịch bệnh (Nghị quyết 406 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội - NV) quá hẹp. Tuy nhiên, nếu áp dụng đại trà cho mọi lĩnh vực e rằng lại quá rộng, có lợi cho cả hàng hóa nhập khẩu. Giảm sắc thuế gián thu này cần được thiết kế khôn khéo hơn, nhằm kích thích tiêu dùng hàng hóa, dịch vụ sản xuất trong nước. Ở khu vực tiền tệ, Ngân hàng Nhà nước cần đảm bảo thanh khoản, nhưng không nên bơm tiền mạnh theo kiểu nới lỏng định lượng trong bối cảnh lạm phát thế giới ảnh hưởng đến Việt Nam. 

Lao động nhập cưquay lại làm việc chưa nhiều khiến doanh nghiệp khan hiếm nhân lực, chi phí đầu vào đội lên. Ảnh: TL


Sau cùng là chi hỗ trợ an sinh xã hội, tập trung vào nhóm yếu thế. Hiện nay, nhóm lao động bị ảnh hưởng nặng nhất là người ngoại tỉnh mất việc làm. Phong tỏa kéo dài, cạn kiệt tích lũy, buộc họ tháo chạy về quê. Tôi cho rằng cần ngay một gói hỗ trợ để trang trải chi phí ổn định cuộc sống đối với những lao động ngoại tỉnh mong muốn quay lại thành phố làm việc khi có giấy xác nhận của doanh nghiệp tiếp nhận.

Thuận lợi là đến thời điểm này, ngân sách không cần chi tiếp những gói an sinh xã hội trên diện rộng. Trong năm 2022-2023, Chính phủ có thể tập trung đủ nguồn lực vào một quỹ an sinh xã hội. Trường hợp một địa phương phải tăng cấp độ dịch, phải giãn cách cục bộ mạnh, thì người dân bị ảnh hưởng được giải ngân ngay. Nhờ vậy, người dân sẽ yên tâm chấp hành, giúp kiểm soát dịch nhanh hơn. Nguồn lực tập trung vào một đầu mối cũng giúp bộ máy thực thi hiệu quả hơn. 

Ông vừa nhắc đến việc Chính phủ còn dư địa thực hiện chính sách tài khóa và ưu tiên ổn định vĩ mô. Vậy ông nghĩ sao về ý kiến đề xuất Ngân hàng Nhà nước mua 228 ngàn tỉ đồng trái phiếu chính phủ tại thị trường sơ cấp, diễn đạt một cách nôm na là Ngân hàng Nhà nước mang máy in tiền đến Bộ Tài chính, một bên in tiền, bên còn lại in trái phiếu?

Đề xuất này có vẻ hấp dẫn và thuận tiện cho thực thi ở hai khía cạnh. Một là không lo tìm người mua công cụ nợ của Chính phủ. Hai là tránh chèn ép đầu tư tư nhân bởi thay vì đầu tư vào trái phiếu Chính phủ, ngân hàng thương mại có thể sử dụng lượng tiền này cấp tín dụng cho doanh nghiệp. 

"Việc thiết kế các gói tín dụng chuyên cho ngành này hay ngành kia là không hữu hiệu. Chúng ta ở trong nền kinh tế thị trường thì hãy để thị trường quyết định dòng vốn đến ngành nào hiệu quả nhất."

Chuyên gia kinh tế Nguyễn Xuân Thành

Tuy nhiên, đây là một đề xuất không nên bởi rủi ro đối với ổn định vĩ mô vì nó tương tự việc Ngân hàng Nhà nước in tiền rồi đưa cho Chính phủ chi tiêu. Mặt khác, cũng không nên dùng dự trữ ngoại hối để kích cầu trong nước, vì thực chất vẫn là đổi tiền USD qua tiền đồng in thêm, trong khi vẫn còn dư địa chính sách. Lợi suất trái phiếu đang thấp, dư địa trần nợ công cao (hiện nợ công ở ngưỡng 44%, cách xa ngưỡng cảnh báo 55% và mức trần 60% GDP). Việc phát hành trái phiếu Chính phủ để các tổ chức tài chính đầu tư cũng không sợ hiệu ứng chèn lấn đầu tư tư nhân, do khu vực này chưa hồi phục như vừa nêu. 

Theo báo cáo của Vụ Ngân sách Nhà nước thuộc Bộ Tài chính, thu ngân sách nhà nước đạt gần 1.400 ngàn tỉ đồng tính đến cuối tháng 11.2021. Đóng góp vào chỉ tiêu này có yếu tố của thuế thu nhập cá nhân, tăng vượt dự toán 107% trong bối cảnh thu nhập từ tiền công, tiền lương giảm do giãn cách xã hội trên diện rộng và kéo dài. Đối chiếu với danh mục gồm 10 loại thu nhập chịu thuế thu nhập cá nhân thì khả năng thuế thu nhập đến từ đầu tư vốn, chuyển nhượng vốn và chuyển nhượng bất động sản. Nhận định này tương đồng với diễn biến trên thị trường tài sản. Liệu rằng có khả năng bong bóng tài sản hay không? 

Trong 2 năm Covid vừa qua, chính sách tiền tệ được nới lỏng và lãi suất giảm để hỗ trợ nền kinh tế. Nhờ vậy mà thanh khoản được duy trì tốt trên thị trường tiền tệ. So với cùng kỳ năm ngoái, lượng tiền và tín dụng cho nền kinh tế có tốc độ tăng trưởng 13%. Cho đến lúc này, việc nới lỏng tiền tệ không tạo ra áp lực lạm phát trong nước. Đúng là thanh khoản dồi dào là yếu tố giúp các thị trường chứng khoán và bất động sản lên giá. Phải nghĩ rằng nếu chính sách tiền tệ không được nới lỏng thì doanh nghiệp còn khó tiếp cận tín dụng hơn nhiều trong thời gian qua. Việc thiết kế các gói tín dụng chuyên cho ngành này hay ngành kia là không hữu hiệu. Chúng ta ở trong nền kinh tế thị trường thì hãy để thị trường quyết định dòng vốn đến ngành nào hiệu quả nhất. Quá khứ cho thấy Nhà nước làm việc phân bổ vốn thì thất bại nhiều hơn.

Nhìn sang năm 2022, chính sách tiền tệ vẫn phải theo hướng hỗ trợ phục hồi tăng trưởng kinh tế. Nhưng nếu tiếp tục dựa nhiều vào chính sách tiền tệ thêm một năm nữa thì sẽ có rủi ro lạm phát, sẽ tạo bong bóng tài sản ở cả hai thị trường tài sản. Kết quả thu ngân sách vẫn khả quan càng chứng tỏ dư địa từ phía tài khóa là còn nhiều. Gói hỗ trợ phục hồi tăng trưởng kinh tế trong  năm 2022-2023 cần đến nhiều hơn từ miễn giảm thuế và tăng chi ngân sách. 

Lạm phát là một loại thuế tinh vi rút bớt thu nhập và tiết kiệm của người dân. Lạm phát ở mức một hay hai con số tùy thuộc vào định hướng chính sách từ Chính phủ. Gói hỗ trợ kinh tế quy mô lớn nếu đặt mạnh vào phía tài khóa thì hoàn toàn có thể kiểm soát được lạm phát.

Cách FED (Cục Dự trữ Liên bang Mỹ) triển khai nới lỏng định lượng là một bài học đáng tham khảo. Từ khi dịch bệnh bùng phát, FED đã bơm ra thị trường 120 tỉ USD/tháng, khiến chỉ số lạm phát tại quốc gia này ở mức cao nhất trong vòng 40 năm qua. Qua tháng 11 vừa qua, FED bắt đầu giảm bớt lượng tiền bơm ra thị trường 15 tỉ USD từ mức 120 tỉ USD/tháng. Tháng 12 giảm tiếp 15 tỉ USD, và đẩy nhanh tốc độ lên 30 tỉ USD/tháng để đến tháng 3 hoặc tháng 4 năm sau sẽ ngừng bơm tiền. 

Thượng Tùng thực hiện 

bài viết liên quan
để lại bình luận của bạn
có thể bạn quan tâm
Cùng chuyên mục
Xem nhiều nhất

Đọc tin nhanh

*Chỉ được phép sử dụng thông tin từ website này khi có chấp thuận bằng văn bản của Người Đô Thị.