Thời hỗn mang của thiện nguyện Việt Nam

 13:00 | Thứ năm, 02/08/2018  0
Tuần đầu tháng 7, Quỹ Hòa bình và Phát triển TP.HCM (HPDF), tổ chức Asia Philanthropy Circle (APC) của Singapore cùng Trung tâm Hỗ Trợ phát triển cộng đồng LIN đã tổ chức tọa đàm về hoạt động thiện nguyện tại Việt Nam.

Hơn 80 thành viên, đại diện cho nhiều tổ chức phi lợi nhuận, không vì lợi nhuận, các doanh nghiệp, báo chí và một số cơ quan chuyên trách về công tác từ thiện xã hội đã tham dự sự kiện lần đầu tiên được tổ chức mở với chủ đề thiện nguyện, trao đổi thẳng thắn về một hoạt động cần thiết nhưng chưa được hiểu đúng và hoạt động thiếu hiệu quả tại Việt Nam.

Thiện nguyện khác từ thiện

Chỉ cần đánh từ “thiện nguyện” (tiếng Anh là Philanthropy) lên bất cứ công cụ tìm kiếm nào của internet, kết quả cũng chỉ về những hoạt động, sáng kiến, dự án “vì lợi ích chung, tập trung vào chất lượng cuộc sống của con người, vì sự phát triển của kinh tế, xã hội bền vững”.

Sau khi kêu gọi mọi người ủng hộ đồng bào miền Trung, MC Phan Anh đã huy động được số tiền lên tới 16 tỷ đồng. Trong ảnh: MC Phan Anh (cầm loa) hướng dẫn người dân xã Mai Hóa (Tuyên Hóa - Quảng Bình) xếp hàng để nhận quà tháng 10 năm ngoái. Ảnh: Zing

Những định nghĩa và tin tức về các hoạt động thiện nguyện thường dẫn đến chân dung những nhà thiện nguyện hàng đầu thế giới, tập trung nhiều nhất tại Âu Mỹ như Rockefeller, Bill Gates, Warren Buffett, George Clooney, Angelina Jolie, Lady Gaga, J.K. Rowling... Trong khi đó tại châu Á, theo đánh giá của các diễn giả, hoạt động này còn khá nhỏ lẻ. Một số tên tuổi đáng chú ý tại châu Á là tỉ phú Hồng Kông Lý Gia Thành, hay nhà thiện nguyện Laurence Lien của Singapore.

Đặc biệt, sự khác nhau giữa thiện nguyện và từ thiện vẫn chưa được phân định rõ, trong khi có thể hiểu một cách khá đơn giản: làm từ thiện giống như cho người nghèo một con cá, trong khi làm thiện nguyện là cho họ một cần câu, chỉ họ cách câu cá. Từ thiện giúp giảm giảm bớt nỗi đau cụ thể của xã hội tức thời, thiện nguyện giúp giải quyết nguyên nhân gốc rễ của nỗi đau.

Điều quan trọng nhất mà tất cả đòi hỏi đó là “sự minh bạch”. Sự minh bạch ở đây được hiểu từ khuôn khổ pháp lý cho đến triển khai các dự án.

Việt Nam, với truyền thống yêu thương, đùm bọc của người dân, hoạt động từ thiện - thiện nguyện đã hình thành từ rất lâu và được duy trì thường xuyên, đặc biệt trong những dịp cần hỗ trợ người dân sống tại các khu vực thiên tai. Tuy nhiên, tình trạng làm từ thiện ồ ạt, thiếu kế hoạch, chủ yếu vì tình cảm nhất thời đã khiến cho hiệu quả của từ thiện không cao, tạo ra nhiều lỗ hổng gây thất thoát hàng từ thiện. Nhiều hoạt động vẫn được giao về cho các cơ quan trực thuộc Nhà nước, trong khi hoạt động này muốn phát triển sâu rộng, bền vững, rất cần sự chung sức của nhiều thành phần, tầng lớp, đặc biệt là những doanh nghiệp có chương trình hoạt động vì sự phát triển bền vững của xã hội, đóng góp nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Trong thống kê về chỉ số Cho đi Quốc tế 2017 (World Giving Index), Việt Nam đứng hạng 116 so với số 1 là Myanmar và số 2 là Indonesia trong 139 nước được xếp hạng.

Đòi hỏi sự minh bạch, tương tác truyền thông 

Nhà báo Nguyễn Thế Thanh (Hội đồng biên tập tạp chí Người Đô Thị, Chủ tịch Hội đồng Quản trị Công ty cổ phần truyền thông VUI) nhận định, việc tuyên truyền, giải thích một cách đầy đủ, chính xác về công việc từ thiện, thiện nguyện vẫn đang bị bỏ ngỏ, thiếu tương tác trong giới truyền thông cũng như giữa các nhà thực hiện và người được thụ hưởng.

Một mô hình có thể tham khảo là câu chuyện làm cầu tại Lai Vung, Đồng Tháp. Trong khi người dân cần cầu dân sinh để đi lại, đưa hàng hóa nuôi trồng từ vườn trại ra chợ, thì ngân sách nhà nước chỉ chi cho khu vực có số lượng dân cư nhất định. Nhiều gia đình có con cái từ nước ngoài gửi tiền về sẵn sàng trao tặng kinh phí làm cầu. Lãnh đạo tỉnh Đồng Tháp đã yêu cầu các huyện khảo sát và báo cáo số cầu dân sinh cần làm trong tỉnh và thực hiện dựa trên nguồn tài trợ của cá nhân hoặc nhóm cá nhân muốn đóng góp xây cầu. Chi phí xây cầu còn được tiết kiệm tối đa vì thợ xây là nhóm thiện nguyện có sự hướng dẫn của kỹ sư chuyên ngành. Và chính người dân, nơi thụ hưởng thành quả của những cây cầu này sẽ cung cấp cơm nước cho thợ làm cầu.

Như vậy, dự án thiện nguyện-từ thiện về làm cầu dân sinh đã được đồng thuận và triển khai đồng bộ, không phải chờ ngân sách nhà nước, vốn đòi hỏi nhiều thủ tục phức tạp. “Khi mọi người tham gia hiểu được giá trị và tầm quan trọng cũng như cách thức thực hiện các dự án này, mọi người đều làm rất hiệu quả, không chỉ một mà nhiều cây cầu dân sinh tương tự”, bà Thế Thanh nói. 

Thời gian qua, Việt Nam nhận khá nhiều sự hỗ trợ mang tính thiện nguyện của các tổ chức và cá nhân quốc tế, như các quỹ Ford Foundation, Hinrick Foundation, LIN, giúp đào tạo nhân lực trong nhiều ngành nghề. Ông Merle Allan Hinrich, nhà sáng lập kiêm chủ tịch điều hành cho hay Quỹ Hinrick Foundation, thành lập năm 2012, đã hỗ trợ cho 40 ứng viên Việt Nam trong việc nâng cao năng lực về phát triển thương mại công bằng và bền vững trên thế giới, một trong những lĩnh vực rất quan trọng đối với một đất nước dựa vào xuất khẩu lớn như Việt Nam. 

Tuy nhiên, Việt Nam hiện đã chuyển thành nước có mức thu nhập trung bình. Thống kê cho thấy Việt Nam là một trong những thị trường phát triển nhanh nhất thế giới về sự giàu có của các doanh nhân, tập đoàn, với mức độ tăng trưởng hơn 12.100 cá nhân có thu nhập cao, chiếm hơn 17% tổng tài sản cá nhân trong nước. Điều này đồng nghĩa các tổ chức thiện nguyện quốc tế bắt đầu giảm dần các hoạt động hỗ trợ tại Việt Nam, nhiều tổ chức và quỹ hỗ trợ đã tạm ngưng hoặc giảm hoạt động tại Việt Nam trong vòng năm năm qua. 

Quang cảnh buổi tọa đàm.Ảnh: Như Lịch

Sự giàu có và thịnh vượng tại Việt Nam, mặt khác, đã tạo ra rất nhiều tên tuổi hoạt động thiện nguyện đáng chú ý, như các quỹ khuyến học, quỹ học bổng, quỹ phát triển, quỹ bảo trợ, các hoạt động vì môi trường, vì tiến bộ xã hội, độc lập hoặc trực thuộc các tập đoàn, công ty, quỹ đầu tư, hiệp hội tại Việt Nam, bên cạnh các tổ chức thuộc hội đoàn, quần chúng, cơ sở tôn giáo, tổ chức khoa học công nghệ. 

Bà Lương Bạch Vân, Phó chủ tịch không chuyên trách Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam TP.HCM cho hay, nguồn lực của các doanh nghiệp trong nước và kiều bào dư sức thay thế. Một khảo sát cho thấy 70% doanh nghiệp và cá nhân được hỏi sẵn sàng chia sẻ làm thiện nguyện và từ thiện. Nhưng điều quan trọng nhất mà tất cả đòi hỏi đó là “sự minh bạch”. Sự minh bạch ở đây được hiểu từ khuôn khổ pháp lý cho đến triển khai các dự án. Vấn đề quan trọng là phải có đối thoại giữa cơ quan chức năng và người làm thiện nguyện để tìm ra giải pháp hỗ trợ những nhà thiện nguyện hoạt động hiệu quả, tích cực hơn - bà Vân cho biết. 

Việt Nam phải gấp rút thực hiện khung pháp lý

Thực tế cho thấy, tại Việt Nam, kể cả làm từ thiện hay thiện nguyện, thì phần lớn vẫn “mạnh ai người nấy làm” trong khi những quy định về pháp luật chưa được áp dụng đồng bộ. 

Bà Trương Ngọc Hoa, Ủy viên Ban thường trực Hội Bảo trợ người tàn tật và trẻ mồ côi TP.HCM khẳng định, các nhà thiện nguyện, từ thiện hỗ trợ trung tâm của bà như gốm sứ Minh Long, đều được áp dụng các điều kiện ưu đãi theo luật pháp quy định. Tuy nhiên, bà Võ Thị Hoàng Yến - nhà sáng lập và giám đốc Trung tâm Khuyết tật và phát triển (DRD) lại cho biết, các nhà thiện nguyện hỗ trợ trung tâm của bà còn gặp nhiều khó khăn, chưa tìm được lời giải đáp từ cơ quan có thẩm quyền. 

Hoa hậu Nhân ái Thế giới 2017 – đương kim Hoa hậu Việt Nam Đỗ Mỹ Linh trong một hoạt động thiện nguyện. Ảnh: Khoa

Theo khảo sát, nghiên cứu của LIN, môi trường pháp lý của Việt Nam rất phức tạp đối với việc đăng ký hoạt động phi lợi nhuận, vấn đề ưu đãi thuế cho công ty và cá nhân thực hiện thiện nguyện cũng như tổ chức các hoạt động gây quỹ. “Nếu chính phủ không tham gia tích cực thì bài toán tìm hướng đi cho các hoạt động thiện nguyện không bao giờ giải được” - chia sẻ của ông Laurence Lien, chủ tịch Quỹ Lien, nhà sáng lập và vận hành Quỹ thiện nguyện châu Á. 

Bà Nazia Ijaz, chuyên gia hợp tác doanh nghiệp từ Quỹ Nhi đồng Liên Hiệp Quốc cho biết, Việt Nam phải gấp rút thực hiện khung pháp lý và hướng dẫn đầy đủ để hỗ trợ hoạt động thiện nguyện hoạt động mạnh mẽ hơn trước khi các quỹ thiện nguyện rút khỏi Việt Nam.

Trong khi đó, chính những nhà thiện nguyện tại Việt Nam cũng gặp nhiều khó khăn như thiếu thông tin, số liệu thống kê, báo cáo đáng tin cậy, thiếu cơ hội gặp gỡ học hỏi, thảo luận chia sẻ hoặc nâng cao thực tiễn thiện nguyện ở Việt Nam và hợp tác giữa các nhà thiện nguyện với nhau để hoạt động; thiếu những quy tắc, tiêu chí và hướng dẫn chuẩn mực cho các hoạt động của họ. Ngoài ra, như nhiều nước châu Á khác, có xu hướng thiên về từ thiện cục bộ, ngắn hạn và thiếu quan tâm đến định hướng phát triển lâu dài.

Các thành viên tham gia tọa đàm đã thống nhất sẽ tiếp tục đối thoại, tăng cường trao đổi giữa các tổ chức và cơ quan chức năng, cũng như giữa các tổ chức nhằm tạo ra khuôn khổ đáng tin cậy cho các nhà hảo tâm Việt Nam chia sẻ, trao đổi và phát triển các mục tiêu và tầm nhìn chung về thiện nguyện tại Việt Nam. Ngoài ra, các hoạt động nhằm hỗ trợ, khuyến khích các nhà thiện nguyện tại Việt Nam tìm hiểu thêm về hoạt động thiện nguyện trong nước và các nước Đông Nam Á cũng được đề cập, nhằm có thêm nhiều đối thoại, chia sẻ giữa các nhà hoạt động thiện nguyện, các đại diện tổ chức phi chính phủ, không vì lợi nhuận, và viên chức nhà nước. 

Lan Chi

Tạo cảm hứng cho hoạt động thiện nguyện

Bà Tôn Nữ Thị Ninh - Chủ tịch Quỹ Hòa bình và Phát triển TP.HCM cho biết, thực hiện cuộc tọa đàm mở đầu tiên về chủ đề thiện nguyện này, những người đi đầu trong hoạt động thiện nguyện tại Việt Nam còn muốn tạo cảm hứng cho hoạt động thiện nguyện có chiến lược tại Việt Nam, có định hướng về cấu trúc và tạo nên nhiều tác động tích cực hơn đến xã hội, cũng như tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển phương thức thiện nguyện mang tính chiến lược tại Việt Nam.

bài viết liên quan
để lại bình luận của bạn
có thể bạn quan tâm

Đọc tin nhanh

#không gian sống
*Chỉ được phép sử dụng thông tin từ website này khi có chấp thuận bằng văn bản của Người Đô Thị.