Bác Sơn 175 đưa Trường Sa về gần

Có những khoảng cách địa lý được đo bằng hải lý, nhưng cũng có những khoảng cách được đo bằng ranh giới mong manh giữa sự sống và cái chết. Với Thiếu tướng, PGS-TS-TTND. Nguyễn Hồng Sơn, người được mệnh danh là “kiến trúc sư trưởng” của bệnh viện Quân y 175, biển Đông không chỉ là chủ quyền, mà là một không gian an ninh y tế khiến ông đau đáu suốt nhiều năm.

Chân dung khác của một ông “tướng”

Buổi chiều Sài Gòn tất bật, tôi đã có buổi trò chuyện vô cùng ấm áp và đầy cảm xúc với Thiếu tướng, PGS-TS-TTND. Nguyễn Hồng Sơn - Nguyên Giám đốc Bệnh viện Quân y 175, vị bác sĩ được nhiều người dân gọi thân tình là “bác Sơn”.

Ấn tượng đầu tiên là hình ảnh của một vị tướng cao ráo, dáng người vững chãi, cuộc nói chuyện bắt đầu rất thân thiện giữa hai bác cháu. Trong căn phòng nơi chúng tôi ngồi nói chuyện bên cạnh chiếc bàn gỗ với chồng lớp cao quá đầu là sách và tài liệu về y học, văn hóa, giáo dục, tài liệu hội thảo, còn có một dãy kệ được sắp xếp một cách trân trọng nhiều kỷ vật.

Bác sĩ Nguyễn Hồng Sơn và chữ “Ân” của nguyên Bí thư thành ủy Nguyễn Văn Nên gửi tặng

Bác sĩ Sơn chia sẻ, mọi thứ ở đây đều đậm đặc những kỷ niệm mà ông đã lưu giữ lại trong suốt hơn 40 năm chặn đường từ một chàng thiếu niên nhập ngũ năm 1979, tốt nghiệp Học viện Quân y năm 1985 và sau đó là gắn bó với Bệnh viện Quân y 175 đến nay. Đó là những kỷ niệm khi thực hiện nhiệm vụ ở biển đảo, là những kỷ niệm luôn nhắc nhở về quãng thời gian thực hiện nhiệm vụ thành lập bệnh viện dã chiến tại Nam Sudan phục vụ Gìn giữ hòa bình Liên Hợp Quốc.

Đó còn là ký ức khi ở vai trò “kiến trúc sư trưởng” tạo nên những dấu ấn tổng thể tuyệt vời cho Bệnh viện Quân y 175 và những mối quan hệ quốc tế trân quý trong suốt 10 năm đảm nhiệm vai trò giám đốc bệnh viện, là những ký ức về câu chuyện thấm đẫm bi thương nhưng cũng đầy hào hùng khi là cánh chim đầu đàn dẫn dắt Bệnh viện Quân y 175, chung tay với người dân TP.HCM như một thành trì tuyến cuối vững vàng trong suốt năm 2020 và 2021, vượt qua đại dịch Covid-19 tạo nên những kỳ tích bảo vệ sự sống cho bệnh nhân.

Chính vẻ ngoài trông có phần giản dị nhưng lại chứa đựng nội lực bền bỉ, tinh thần thép làm nên chất rất riêng của một thiếu tướng, bác sĩ quân y. Tôi đếm được có đến hàng trăm món kỷ vật được sắp xếp ngay ngắn trên kệ - có lẽ đây cũng không chỉ là kỷ vật mà còn là những dấu ấn ghi lại một đời tận tâm và dâng hiến của Thiếu tướng - bác sĩ Nguyễn Hồng Sơn.

Thiếu tướng, PGS-TS-TTND. Nguyễn Hồng Sơn (bìa trái) và Nguyên Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Trường Sơn trong cuộc chiến sinh tử chống Covid-19.

Biển Đông, nơi tình yêu còn nhiều trăn trở

Biển Đông nơi bao quanh là biển và sóng, sự tồn tại không sầm uất mà đầy những hiểm nguy và thiếu thốn, thế nhưng với “bác Sơn” lại là nơi lưu giữ trái tim ông. Bệnh viện Quân y 175 đã có 30 năm đồng hành với y tế biển đảo, đặc biệt là đảo Trường Sa lớn, trung tâm của quần đảo Trường Sa. Từ một tổ quân y vỏn vẹn ba người sống trên vùng cát sỏi san hô cằn khô, không nước, không rau, không nhà, thuốc men, trang bị sơ sài, thiếu thốn trăm bề, giờ đây đã có một trung tâm y tế khang trang, hiện đại. Nơi đây đã có hàng chục ngàn lần khám chữa bệnh, hàng ngàn ca cấp cứu và hàng trăm ca phẫu thuật đã góp phần cứu sống rất nhiều bệnh nhân có tính chất bệnh lý đặc biệt, phức tạp, thậm chí ngay cả trên đất liền cũng chưa chắc được cứu sống.

Nhìn những ánh mắt lấp lánh trên tấm hình khi người dân đón ông mỗi dịp ra đảo hay hình ảnh ông bế các cháu bé trên đảo đầy sự tự hào và yêu thương, tôi hiểu rằng người dân ở đây yêu kính ông đến thế nào và ông cũng đặc biệt dành tình yêu cho nơi này. Cuộc trò chuyện vui khi ông lại kể ở đây các chiến sĩ hay cài nhạc chờ điện thoại là bài hát Sức sống Trường Sa… do ông sáng tác. 

Với bác sĩ Sơn: “Mỗi người dân ở biển đảo, mỗi người lính nơi đầu sóng ngọn gió đều có một bố mẹ, một vợ, một con - họ là người Việt, họ cần được chữa trị như người thân mình. Khi máy bay hạ cánh, dây ống thở được nối, tiếng máy rung lên - đấy không chỉ là y tế, đấy là ân tình”. Kể cả trong cuộc chiến chống Covid-19, ông cùng toàn thể y bác sĩ, cán bộ y tế của Bệnh viện Quân y 175 luôn trong tinh thần sẵn sàng chiến đấu, bảo đảm y tế Trường Sa không vì bất cứ lý do gì mà đứt đoạn, vẫn duy trì hiệu quả chất lượng cấp cứu thành công đặc biệt là những ca đột quỵ não, đột quỵ tim trong một bối cảnh chung vô cùng căng thẳng.

Bác sĩ Nguyễn Hồng Sơn trong chuyến công tác và tặng bóng cho trẻ em Nam Sudan. Ảnh: CTV

Bệnh viện trên màn hình

35 năm qua, Bệnh viện Quân y 175 đã tổ chức, cấp cứu, điều trị cho rất nhiều trường hợp bệnh nặng, bị tai biến, bị tai nạn xảy ra trên đảo Trường Sa lớn. Từ năm 2007, y bác sĩ tại bệnh xá thường xuyên liên lạc và kết nối với hệ thống Telemedicine và trong bất kỳ tình huống nào thì luôn nhanh chóng nhận được sự hỗ trợ từ Bệnh viện Quân y 175 về chuyên môn nghiệp vụ, tiến hành hội chẩn trực tuyến ngay lập tức với những ca đặc biệt nghiêm trọng.

Ông cũng chia sẻ câu chuyện về bé Nguyễn Ngọc Trường Xuân (4.4.2011), Thái Bình Hải Thùy chào đời vào ngày 1.12.2015 ngay tại đảo Trường Sa lớn, trước đó hầu như các sản phụ gần cuối thai kỳ đều về đất liền sinh nở nên trường hợp sinh tại đảo mà còn là sinh mổ trong tình trạng đa ối là rất hiếm và cũng là một áp lực rất lớn đối với tập thể y bác sĩ, song với sự chuẩn bị kỹ lưỡng và tinh thần tập trung sẵn sàng cho mọi công tác chuẩn bị từ trang thiết bị y tế, vật tư, phương án dự phòng, sẵn sàng lượng máu phù hợp cho rủi ro khi sản phụ cần tiếp máu... Ca mổ lấy con đã thành công, cháu bé bình an và được tiếp da với mẹ như bao đứa trẻ khác. Giây phút bé được đưa ra khỏi bụng mẹ là cả tập thể vỡ oà với những tràng pháo tay hạnh phúc.

Hệ thống truyền hình trực tuyến “Telemedicine” thực sự đã làm thay đổi một cách căn bản chất lượng chăm sóc sức khỏe người bệnh. Telemedicine đã cho Hội đồng chuyên môn của Bệnh viện Quân y 175 những thông tin, dữ liệu căn bản lâm sàng, cận lâm sàng tình trạng người bệnh, giúp Hội đồng chuyên môn kiểm soát quá trình điều trị, phẫu thuật, chất lượng điều trị và tiên lượng người bệnh. Với sự đào tạo, rèn luyện kết hợp hệ thống trực tuyến, cho đến nay đã tạo ra sự an tâm: y tế biển đảo có khả năng giải quyết một cách căn bản các cấp cứu nội và ngoại khoa, một quy trình huấn luyện để “biến các bác sĩ chuyên khoa thành bác sĩ đa khoa đảm bảo kiến thức của gây mê, hồi sức, cận lâm sàng. Điều này đã trở thành niềm tự hào của các y bác sĩ và là sự an tâm của người dân và chiến sĩ nơi đảo xa.

Người dân đã đặt niềm tin, đã giao mạng sống cho mình và mình không được phép và không cho phép đánh mất niềm tin ấy. Có niềm tin, dân sẽ ra với đảo. Có dân đảo sẽ vững. Đảo vững thì Tổ quốc yên bình. Và xuân bình yên sẽ trường tồn trên đảo”, ông Sơn nhớ lại.

Bác Nguyễn Hồng Sơn với công dân trẻ Trường Sa.

Để Trường Sa không còn xa

Bác sĩ Nguyễn Hồng Sơn kể: “Trước đây, việc cấp cứu gần như phụ thuộc hoàn toàn vào tàu cá của ngư dân hay tàu hải quân, khiến chúng ta luôn bị động trước yếu tố thời gian và thời tiết - những thứ có ý nghĩa quyết định đến sinh mạng người bệnh. Hay thời gian vàng cứu bệnh nhân ảnh hưởng bởi hạ tầng đô thị đang chưa giải quyết được những ách tắc. Vào lúc 5g chiều, bạn hãy đi từ Sân bay Tân Sơn Nhất về Bệnh viện Quân y 175 với khoảng cách chỉ có gần 4km và thời gian kẹt xe không thể biết được bao lâu mới đến nơi, như vậy chúng ta hoàn toàn mất đi sự chủ động trong việc cứu chữa bệnh nhân”.

Và tôi cũng được nghe ông Sơn kể về ước mơ và khát khao có những chuyến bay cứu hộ được nhen nhóm từ năm 1999 khi ông tham dự khoá học về thảm họa của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO).

Từ hoạt động thực tiễn và thực hiện đề tài nghiên cứu khoa học về cấp cứu ngoại viện, vận chuyển cấp cứu đường hàng không với từng tiêu chí, giải pháp cụ thể, chi tiết, từ mô hình đến vận hành, từ tính toán hành lang bay, phễu bay đến tổ cấp cứu đặc thù, làm sao để thông suốt, đồng bộ và hiệu quả, nhằm khẳng định tính khả thi cho chiếc chìa khóa “cướp được giờ vàng” quý giá bảo vệ từng sự sống giữa lằn ranh mỏng manh của sinh tử của người dân.

Sau chuyến bay thử nghiệm thành công ngày 8.11.2019, hơn một năm sau sân bay cấp cứu bằng trực thăng đã chính thức đi vào sử dụng tên nóc tòa nhà Viện Chấn thương chỉnh hình của Bệnh viện Quân y 175. Cho đến nay Bệnh viện Quân y 175 là đơn vị duy nhất tại Việt Nam hội tụ đầy đủ mọi điều kiện để trở thành một trung tâm cấp cứu hàng không toàn diện phục vụ cả an ninh quốc phòng và dân sinh.

Quan trọng hơn cả, năng lực chuyên môn của Bệnh viện Quân y 175 đã được khẳng định qua hàng loạt chứng nhận uy tín: là trung tâm cấp cứu theo tiêu chuẩn của Hội Tim mạch Hoa Kỳ (AHA), là bệnh viện đầu tiên được công nhận trung tâm huấn luyện cấp cứu chấn thương quốc tế (ITLS), và là đối tác huấn luyện của quân đội Hoàng gia Úc.

Niềm vui nhỏ bé của những người lính hai màu áo chính là có thể giành lại được sự sống cho người dân, ngư dân, chiến sĩ, hay đơn giản trong nỗi âu lo thì hình ảnh lần đầu tiên được đón bình minh từ trên cao, giữa bao la, mênh mông, hùng vỹ của đại dương, cảm giác lâng lâng khó tả. Tổ quốc ta đẹp quá…

Không chỉ vậy, bác sĩ Sơn hiểu rằng thuốc men đôi khi là chưa đủ, người dân cần cả sự an tâm về tài chính nên ông đã nỗ lực thúc đẩy các chính sách an sinh, phối hợp tặng thẻ bảo hiểm y tế cho ngư dân, biến tấm thẻ nhựa trở thành "chiếc phao cứu sinh" thứ hai trên biển. Mọi quan điểm đều nhất quán: “Quân đội từ nhân dân mà ra, vì nhân dân mà phục vụ”. Họ đã vì dân mà kiến tạo ra một điều thiêng liêng: biên giới mềm, quyền lực mềm trên những con sóng bạc xa khơi…

Thiếu tướng PGS-TS-TTND Nguyễn Hồng Sơn hát cùng đại sứ Mỹ Daniel Kritenbrink.

Người thầy thuốc mê… viết nhạc

Bác sĩ Nguyễn Hồng Sơn Sơn còn là một nhạc sĩ, là một người say mê và yêu âm nhạc. Tình yêu này chưa bao giờ nguôi ngoai dù rất bận rộn với công việc chuyên môn và các công tác dẫn dắt một tập thể hơn 2.000 nhân viên tại Bệnh viện Quân y 175. Ông nói: “Tôi quan niệm viết ca khúc như là một nhu cầu và trách nhiệm. Nhu cầu là cần có nó để giảm những áp lực trong công việc và cuộc sống và làm cho cuộc sống ý nghĩa và đáng yêu hơn. Trách nhiệm là chúng ta đưa ra một vấn đề cùng chia sẻ với mọi người. Mỗi người trong cuộc sống đều có những nhu cầu, thú vui và trách nhiệm”.

Nhạc của ông là cảm xúc khi lần đầu tiên được chứng kiến “con ngựa thồ” C17 gầm rú xé toang màn đêm sân bay Tân Sơn Nhất đưa Bệnh viện dã chiến 2.1 qua Nam Sudan; cảm xúc hàng trăm binh lính, sĩ quan các màu da, màu tóc, màu mắt cùng các “chiến sĩ mũ nồi xanh” Việt Nam kiêu hãnh chào Quốc kỳ Việt Nam trong tiếng nhạc Tiến quân ca của đoàn quân nhạc Mông Cổ tại lễ trao Huân chương Hòa bình Liên Hiệp Quốc cho Bệnh viện dã chiến 2.1; và cảm xúc những đêm thức trắng hội chẩn qua mạng cho chính các đồng đội, đồng nghiệp của khi tính mạng đang bị đe dọa. Và một điều hạnh phúc hơn nữa là tất cả những cảm xúc đó đã gói ghém và gửi gắm vào hai ca khúc Chiến sĩ mũ nồi xanh và Chứng kiến (thơ của Thượng tướng Trần Quang Phương - Phó chủ tịch Quốc hội). Đó là món quà quý giá, kỷ niệm đặc biệt, tài sản tinh thần cho lực lượng Gìn giữ hoà bình mà Thượng tướng Nguyễn Chí Vịnh gọi vui là “Ngành ca” của lực lượng Gìn giữ hoà bình Việt Nam.

Với Bác Sơn: “Người thầy thuốc không chỉ cần y thuật, mà còn cần sự nâng đỡ về tinh thần.”do vậy tất cả ca khúc, âm nhạc do Bác sáng tác chính là liều thuốc vô hình, làm dịu đi nỗi lo âu, làm dịu cả những vết hằn mệt mỏi trong trái tim con người.

Người kể câu chuyện hoà bình

Trong những câu chuyện về bác sĩ Sơn, tôi ấn tượng nhất khi người đàn ông tài hoa này đảm nhiệm một lúc hai nhiệm vụ lãnh đạo: Quỹ Hoà bình phát triển TP.HCM và Hội Nạn nhân chất độc da cam TP.HCM. Có cái gì đó rất lạ, tưởng chừng đối nghịch ở hai vai trò này. Nhưng đến khi nhìn hình ảnh Đại sứ Mỹ đến chơi bệnh viện 175 và cầm micro, lần đầu tiên bước lên sân khấu trong nhịp trống của “bác Sơn” bài hát Take home - country road (tạm dịch Đưa tôi về quê trên con đường nhỏ) thì tôi hiểu. Đó là một cầu nối giữa trái tim con người, của công lý và của một sứ giả hòa bình.

Và điều đọng lại lớn nhất trước khi ra về chính là bức tranh đặc biệt ông mang từ Châu Phi, vẽ một người mẹ với căng tròn bầu sữa, một bên cho con mình và một bên chìa ra cho một con heo rừng đang khát sữa. Không còn ranh giới, chỉ còn lại tình thương, lòng trắc ẩn đồng hành nguồn sống của chính mình và tự nhiên.

Đào tạo ra một bác sĩ giỏi có thể mất 10 năm, nhưng để tạo nên một người thầy thuốc tử tế thì cần cả đời.

Luôn ở những cương vị, vị trí đầu sóng, ngọn gió, Thiếu tướng PGS-TS-TTND. Nguyễn Hồng Sơn là biểu tượng của bác sĩ quân y thế kỷ 21: Vững chuyên môn, vững bản lĩnh chiến đấu, giàu tính nhân văn và tư duy đổi mới.

Bài và ảnh: Bung Trần