“Chê cười khi nói người ta, nói về mình lại tỏ ra nhún nhường...”

 08:45 | Thứ sáu, 29/12/2017  0
Thành ngữ "Múa rìu qua mắt thợ" dùng để ví “ai đó cố làm hoặc khoe khoang một việc trước người khác mà không biết rằng người ta còn giỏi giang và thành thạo hơn hẳn”. Các từ “rìu”, “thợ” chứng tỏ thành ngữ này có liên quan tới nghề thợ mộc. Đúng quá rồi! Nhưng nguyên do từ đâu vậy?

Ảnh: TL

Xét về gốc gác, đây lại là một thành ngữ liên quan tới văn chương chữ nghĩa mới lạ chứ.

Chúng ta biết rằng, Lý Bạch là một nhà thơ nổi tiếng ở Trung Quốc thời nhà Đường.

Giai thoại kể rằng, có lần uống rượu với bè bạn trên thuyền trong đêm vắng, thấy trăng soi đáy nước đẹp quá, Lý Bạch hứng chí liền nhảy xuống sông rồi “ôm trăng” mà chết. Nơi này có một cái đài, người sau đặt tên là Tróc nguyệt đài (Đài bắt trăng). Một "Thi Tiên" (chữ mà người đời tặng cho Lý Bạch) đã vì thơ và rượu mà chết. Thật đau xót biết bao!

Bên ngôi mộ của Lý Bạch sau đó người ta có đặt một tấm bia đá lớn. Những kẻ cuồng thơ, sính chữ, hiếu danh đi qua đều “ngứa tay” vung bút đề những bài thơ tầm thường của mình lên đó (Chắc họ hi vọng được lưu danh cùng hậu thế?).

Về sau, một vị tiến sĩ tên là Mai Chi Hoán cũng đến viếng mộ Lý Bạch, thấy vậy nực cười quá, bèn ứng khẩu đọc một bài thơ, đại ý rằng: Bên nấm mộ của Lý Bạch nổi tiếng, mỗi khách vãng lai đều để lại một bài thơ, chẳng khác nào múa chiếc rìu thợ mộc trước mắt Lỗ Ban để khoe tài vậy:

Hoạ thơ cùng Lý Bạch
Múa rìu trước Lỗ Ban
Đừng hoài công uổng phí
Xếp củi giữa đại ngàn.

Lỗ Ban sống ở thời Xuân Thu, được coi là tổ sư của nghề thợ mộc. Tục truyền rằng ông đã lấy đá để làm bản đồ chín châu, đã làm một ngọn tháp nổi tiếng ở Lương Châu, đã dùng gỗ để làm một con phượng hoàng đủ màu sắc có thể bay ba ngày đêm trên trời mới đỗ xuống đất. Chà, quả là một nghệ nhân thợ mộc kì tài.

Từ đó, dân gian Trung Quốc có câu thành ngữ “Ban môn lộng phủ” (nghĩa là “múa rìu trước cửa (nhà) Lỗ Ban”). Ý thành ngữ này được mượn vào tiếng Việt dưới dạng “múa rìu qua mắt thợ”, vốn có nghĩa là “bộc lộ sự vụng về kém cỏi của mình trước những người hiểu biết, tinh thông hơn hẳn mình”.

Khi nói về người khác, thành ngữ này có ý cười cợt những kẻ không biết lượng sức, cố múa may, khoe mẽ trước những người tài giỏi, thật là ấu trĩ, ngây thơ. Chẳng hạn: “Trước Maradona mà anh chàng đá bóng nghiệp dư cứ muốn trổ tài sút phạt. Đúng là múa rìu qua mắt thợ…”.

Còn khi tự nói về mình, thành ngữ này lại được dùng để thể hiện sự khiêm tốn, nhún nhường của ai đó. Ví dụ: “Bác thử xem giúp em bài thơ này nhé. Ồ, em biết thế này chẳng khác nào múa rìu qua mắt thợ trước một thi sĩ tài ba như bác. Nhưng dù sao cũng là tấm lòng của em mà!”. Đúng là:

Chê cười khi nói người ta
Nói về mình lại tỏ ra nhún nhường...

PGS-TS Phạm Văn Tình

(Viện Từ điển học và Bách khoa thư Việt Nam) 

bài viết liên quan
Loading...
để lại bình luận của bạn
có thể bạn quan tâm

Đọc tin nhanh

*Chỉ được phép sử dụng thông tin từ website này khi có chấp thuận bằng văn bản của Người Đô Thị.