Khi chán chường hóa thành hy vọng trong văn chương Nguyễn Ngọc Thuần

Nhà văn Nguyễn Ngọc Thuần cho biết trong nhiều cuốn sách, đôi khi anh viết mà không hề biết mình đang viết gì. Cứ thế trải lòng, cứ thế viết ra, cũng vì lẽ đó mà nhiều tác phẩm mãi hoài dang dở. Nhưng may mắn thay, sau gần 10 năm vắng bóng trên văn đàn, anh vừa trở lại với cuốn bán tự truyện Vẻ đẹp của kẻ chán chường.(*)

Từ trên giường bệnh

Vẻ đẹp của kẻ chán chường là một tác phẩm vô cùng đặc biệt, không chỉ về mặt thể loại mà còn được viết trong một giai đoạn “khó quên” của Nguyễn Ngọc Thuần, khi trên giường bệnh, đối mặt với bạo bệnh.

Cứ thế cuốn sách như một phương tiện giúp anh trải lòng, sẻ chia cảm xúc trong những ngày ấy. Trong sách, Nguyễn Ngọc Thuần đã ghi lại những quan sát thực tế của mình về những người bệnh kề bên, về những gì xảy ra hàng ngày trong cuộc sống thường nhật… lẫn những hiện thực khắc nghiệt của xã hội và nhân loại này.

Nhà văn Nguyễn Ngọc Thuần chia sẻ đôi khi bản thân viết mà không hề biết mình đang viết gì.

Vẫn với giọng văn tếu táo làm nên “thương hiệu” như trong những Về cô gái này, Vì tình yêu phù phiếm, Chuyện tào lao (về kẻ quấy rối và chồng cô ta)... Vẻ đẹp của kẻ chán chường mang đến độc giả những giây phút hài hước xen lẫn những câu văn thật đến trần trụi.

Ngoài đặc biệt với tác giả, cuốn sách cũng được nhiều độc giả vô cùng chờ đón. Trong buổi ra mắt sách tại TP.HCM sáng 17.1, bên cạnh các bạn văn, đồng nghiệp, nhiều độc giả trẻ cũng đã góp mặt. Và đúng như nhà văn – người dẫn chuyện Huỳnh Trọng Khang nhận định, tuy 10 năm gần như "ở ẩn", nhưng Nguyễn Ngọc Thuần không thôi nhộn nhịp trong làng xuất bản.

Đó là Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ được xem là tác phẩm thiếu nhi tiêu biểu, đến nay tái bản đã hơn 40 lần với nhiều phiên bản, thứ tiếng. Đó cũng là giải Nghệ sĩ triển vọng nhất năm 2025 tại giải UOB Painting of the Year 2025 với tác phẩm tự họa. Điều bất ngờ là anh đoạt giải này khi không còn trẻ và đây mới là bức tranh thứ 2.

Nhà văn Huỳnh Trọng Khang (phải) cho biết tuy không hiện diện nhưng cái tên Nguyễn Ngọc Thuần chưa khi nào bớt nhộn nhịp trong giới xuất bản.

Vẻ đẹp của kẻ chán chường, theo đó, lấy cảm hứng từ ảnh chụp X-quang lồng ngực và thiết bị phá rung tim cấy vào cơ thể nhà văn suốt 10 năm qua. Anh coi đó như “cây mẹ” cắm rễ sâu vào bên trong. Cũng vì trùng khớp với nội dung cuốn sách, nên không khó hiểu vì sao bìa sách cũng chính là bức tranh này.

Để rồi qua những thời khắc đau đớn ấy, từ những trang văn của mình, Nguyễn Ngọc Thuần đã mang đến những ngẫm nghĩ nhân sinh, niềm hy vọng và tinh thần tích cực.

Có mặt tại sự kiện, nhà văn Dạ Ngân cho biết bản thân yêu quý Nguyễn Ngọc Thuần từ tác phẩm Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ hơn 10 năm trước. Với bà, anh chưa làm mình thấy chán bao giờ - điều rất ít nhà văn làm được theo thời gian. Cũng vì lẽ đó khi đọc Vẻ đẹp của kẻ chán chường, bà trải nghiệm tác phẩm với một tâm thế để xem sau một thập niên “biến mất”, Nguyễn Ngọc Thuần viết như thế nào.

Nhà văn Dạ Ngân chia sẻ với tác phẩm mới, “một tác giả đã sống lại”.

Nữ nhà văn bộc bạch điều bản thân rút ra là tác phẩm này đánh dấu một Nguyễn Ngọc Thuần khác, “vì trong cái rủi có cái may, đã ‘thoát hiểm’ và tiếp tục viết, nên nó chín hơn, muồi hơn, sáng hơn, hiện đại hơn và cũng từng trải hơn. Với 10 năm trên giường bệnh, trong các câu văn, độc giả có thể ở đó một triết lý nhân sinh sâu sắc, có thể trả lời cho câu hỏi ta phải làm gì nếu như rơi vào chính tình trạng đó”.

Nhà văn Dạ Ngân khẳng định qua tác phẩm mới, “một tác giả đã sống lại, không khiến độc giả cảm thấy buồn chán mà đầy bất ngờ với văn hay, phong cách độc lạ”.

Vẻ đẹp của kẻ chán chường (Phanbook và NXB Hội Nhà văn ấn hành) là tác phẩm đặc biệt đánh dấu sự trở lại của Nguyễn Ngọc Thuần.

Câu chuyện sáng tạo

Trong buổi tọa đàm, nhà văn Nguyễn Ngọc Thuần cũng chia sẻ nhiều hơn về quá trình sáng tạo. Anh nhận định trong đời viết văn có hai tác phẩm đặc biệt đối với bản thân, là Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ và Trên đồi cao chăn bầy thiên sứ.

Nếu cuốn đầu tiên cho thấy sự ngây thơ, trong trẻo nhưng đâu đó cũng có sự u ám, mất mát khi nói đến những đứa trẻ, thì tác phẩm sau lại khai thác cái ác và sự bạo liệt trong cuộc đời này. Anh nói Trên đồi cao chăn bầy thiên sứ chính là điểm giao trong văn nghiệp, đánh dấu sự thay đổi về cả bút pháp lẫn phong cách. Nhưng dù ra sao thì anh vẫn thích cách viết bản năng hơn việc quan tâm đến kỹ thuật.

Khi được hỏi giữa vẽ tranh và viết lách bản thân thích điều nào hơn, anh nói thật ra rất khó lựa chọn. Nhưng vẽ thì “cực” hơn viết, vì phải có xưởng, có sơn, có màu; trong khi nếu viết thì bản thân có thể viết được ở bất cứ đâu, thậm chí là trên giường bệnh như với tác phẩm mới này.

Nguyễn Ngọc Thuần cũng tiết lộ những chuyện dở khóc dở cười trong hành trình viết, như có nhiều cuốn được viết trong ký xúc tá, trong không gian ồn ào, đông đúc, hỗn tạp; thế nhưng chúng vẫn chứa đựng sự trong sáng, thuần khiết không ngờ.

Cũng có lần khi đang sáng tác trên iPad ở một quán cafe cóc vỉa hè, anh bị giật mất chiếc máy chứa đựng bản thảo đang viết dở dang. Điều này xảy ra không chỉ một mà đến hai lần, dẫn đến nhiều tác phẩm chưa kịp ra mắt thì đã... “bốc hơi”.

Những tác phẩm của anh được viết bằng bản năng sáng tạo đặc biệt.

Anh nói thêm với bản thân, khi đặt dấu chấm cuối cùng cho bản thảo, thì cũng có nghĩa vai trò của mình đã khép lại. Với các đầu sách trước đây, anh thường giao cho biên tập viên, phía nhà xuất bản và để họ toàn quyền xử lý bản thảo. Khi có đơn vị muốn mua bản quyền để chuyển thể phim, Nguyễn Ngọc Thuần cũng nói mình không đóng góp hay can dự gì vào dự án, bởi vai trò của bản thân đã chấm hết khi cuốn sách ra mắt, từ đó chúng trở thành tác phẩm của mọi người.

Cũng vì lẽ này mà các bản thảo nếu không được in hoặc xuất bản, chúng cũng thường biến mất không tăm tích vì anh không có thói quen lưu trữ. Khi một độc giả hỏi về một truyện ngắn trước đây, anh đã cho biết thậm chí bản thân cũng không còn giữ sáng tạo của mình.

Là lần hiếm hoi gặp gỡ bạn đọc và trở lại sau một thời gian dài, tin vui là bên cạnh Vẻ đẹp của kẻ chán chường, trong thời gian qua, Nguyễn Ngọc Thuần cũng viết song song vài ba bản thảo khác, và theo dự kiến sẽ lần lượt được ra mắt trong tương lai gần.

Bài và ảnh: Minh Anh

______

(*) Buổi giao lưu, ra mắt bán tự truyện Vẻ đẹp của kẻ chán chường diễn ra sáng 17.1 tại Nam Thi House, TP.HCM.