Các 'ông lớn' AI ký cam kết tự kiểm soát tại Nhà Trắng, Mỹ đổi tên AI thành "siêu trí tuệ"

Tổng thống Donald Trump phát biểu trước các phóng viên sau cuộc họp về trí tuệ nhân tạo với các lãnh đạo doanh nghiệp công nghệ tại Nhà Trắng. Ảnh: Shutterstock

Cùng ngày, sắc lệnh hành pháp chính thức đổi tên "Artificial Intelligence" (AI – trí tuệ nhân tạo) thành "Super Intelligence" (SI – siêu trí tuệ) được ban hành, khả năng tạo ra một làn sóng định hình lại chuẩn mực công nghệ, ngoại giao và pháp lý trên quy mô toàn cầu.  

Thỏa thuận White House về siêu trí tuệ 4 lớp kiểm soát

Thỏa thuận mang tên "White House Accord on Super Intelligence: Joint Commitment on Frontier Responsibilities" (tạm dịch: Cam kết chung về trách nhiệm của các mô hình tiên phong), khoảng 300 từ, được ký kết ngay sau bữa trưa làm việc tại Nhà Trắng.

Danh sách lãnh đạo đặt bút ký cùng Tổng thống Donald Trump gồm những tên tuổi hàng đầu ngành công nghệ: Sundar Pichai (Google), Mark Zuckerberg (Meta), Dario Amodei (Anthropic), Jensen Huang (Nvidia), Elon Musk (xAI/SpaceX) và Greg Brockman (Chủ tịch OpenAI).

Một số lãnh đạo lớn khác như Jeff Bezos (Amazon), Alex Karp (Palantir), Satya Nadella (Microsoft) cũng tham dự cuộc họp, nhưng không tham gia ký kết.

Văn bản mở đầu với nguyên tắc “mỗi doanh nghiệp phải tự chịu trách nhiệm phát triển công nghệ an toàn nhằm xây dựng niềm tin nơi khách hàng và công chúng”. Công ty huấn luyện và triển khai các mô hình tiên phong (frontier) cam kết thực hiện 4 lớp.

1. Kiểm soát nội bộ: Giám sát năng lực và mức độ căn chỉnh (alignment) của mô hình trong quá trình huấn luyện lẫn triển khai; chú trọng an ninh mạng, an ninh sinh học và rủi ro hóa học; bảo đảm mô hình không hack hoặc truy cập hệ thống kỹ thuật theo cách ngoài ý muốn.

2. Nhóm vận hành nội bộ: Đảm bảo các cơ chế kiểm soát giám sát, phát hiện và khắc phục sự cố vận hành chính xác.

3. Đánh giá viên/Kiểm toán độc lập bên ngoài: Kiểm tra độc lập xem hệ thống kiểm soát có hoạt động đúng thiết kế hay không.

4. Ủy ban độc lập thuộc Hội đồng quản trị: giám sát, nhận báo cáo từ cả nhóm nội bộ lẫn kiểm toán bên ngoài, để chỉ đạo xử lý triệt để các lỗ hổng.

Các công ty cam kết sẽ họp định kỳ để xây dựng tiêu chuẩn và thực tiễn tốt nhất. Văn bản cũng nêu rằng về lâu dài có thể hợp lý đưa các bước này vào luật hoặc quy định chung, song các công ty cam kết thực hiện dù có bị bắt buộc hay không.

Bản ký kết được Trump đăng tải trên nền tảng Truth Social.

Cam kết tự nguyện, chưa rõ cách thực thi

Thỏa thuận không có chế tài. Văn bản không định nghĩa “mô hình frontier”, không nêu thời hạn thực hiện, không yêu cầu công bố kết quả kiểm toán và không nói ai chọn kiểm toán viên. Hãng tin AP ghi nhận một số ý kiến chỉ trích ngôn ngữ chung chung của văn bản.

Ông Trump gọi thỏa thuận là “ràng buộc về mặt đạo đức” và “gần như một bản hiến pháp”, đồng thời nói ông thấy nhiều “tự giám sát” (self-policing) trong ngành. "Tôi thấy họ đang thực hiện việc tự giám sát rất mạnh mẽ. Và họ hiểu rằng mình cần phải tự giám sát," ông Trump nói với các phóng viên trong một cuộc họp báo ngẫu hứng bên ngoài Cánh Tây của Nhà Trắng.

Theo Forbes, Tổng thống Mỹ không nói chính phủ sẽ ủng hộ thêm quy định. Ông cho biết đang cân nhắc lập một ủy ban khoảng 10 người để giám sát ngành và sẽ chỉ định một người phụ trách trong vài ngày tới. Ông cũng nói Mỹ đang dẫn trước Trung Quốc và các nước khác, và muốn giữ vị thế đó.

Cuộc họp với lãnh đạo các tập đoàn công nghệ diễn ra khi áp lực lên chính quyền gia tăng sau các báo cáo của OpenAI và Anthropic về việc agent AI (tác tử AI) của họ hack vào hệ thống của tổ chức khác, theo Reuters. Vụ được chú ý nhất là agent của OpenAI truy cập trái phép cổng thống kê Medicare của Úc do Services Australia quản lý.

Theo Thủ tướng Úc Anthony Albanese, agent xâm nhập ngày 18.6 trong lúc OpenAI thực hiện nghiên cứu nội bộ, vượt các lớp chặn, truy cập cả tệp không công khai và ghi dữ liệu lên máy chủ nội bộ. Theo ABC, OpenAI phát hiện vụ việc ngày 11.8 và gửi email tới hộp thư công khai của Services Australia ngày 10.9. Chưa có bằng chứng agent truy cập thông tin cá nhân của người tham gia Medicare.

Điều 1 của thỏa thuận, yêu cầu bảo đảm mô hình không hack hoặc truy cập hệ thống kỹ thuật theo cách ngoài ý muốn, đề cập đúng loại hành vi này, dù văn bản không nhắc tới sự cố cụ thể nào.

Các công cụ AI thông thường từ nay được định nghĩa là SI Ảnh ingeniotech.

Sắc lệnh đổi tên AI thành "Siêu trí tuệ"

Cùng ngày, Tổng thống Trump cũng ký sắc lệnh hành pháp riêng mang tên "Inaugurating the Era of Super Intelligence". Nội dung sắc lệnh nêu rõ: “Sắc lệnh này chỉ đạo tất cả các bộ, ngành và cơ quan sử dụng thuật ngữ ‘Super Intelligence’ (viết tắt là SI - siêu trí tuệ) và SI trong các văn bản trao đổi chính thức, thông tin liên lạc công khai, tài liệu chính sách và các văn bản không mang tính luật định thuộc nhánh hành pháp, đồng thời không còn công nhận các thuật ngữ Artificial Intelligence (trí tuệ nhân tạo) hay ‘AI’ nữa,”. Sắc lệnh áp dụng với nhánh hành pháp liên bang và không nhắc tới doanh nghiệp tư nhân. Văn bản cũng nêu rõ không tạo ra quyền hay lợi ích nào có thể thực thi trước tòa.

Sắc lệnh nêu lý do rằng năng lực của các hệ thống frontier ngày nay vượt xa việc bắt chước hoặc tự động hóa từng khía cạnh của trí tuệ con người, nên thuật ngữ của chính phủ cần phản ánh điều đó.

Lâu nay, ông Trump lập luận chữ “artificial” khiến công nghệ nghe kém năng lực hơn thực tế. Tuần trước, ông hỏi người theo dõi trên mạng xã hội nên chọn “Super Intelligence” hay “Superior Intelligence”. Việc đổi tên gọi này đã được ông nhắc đến tại cuộc họp của Đại hội đồng Liên Hợp Quốc mới đây. 

Trong 60 ngày kể từ ngày ký, tức đến khoảng 28.11, Trợ lý Tổng thống về Khoa học và Công nghệ phải trình Tổng thống đề xuất văn bản luật để xây dựng định nghĩa liên bang cho “SI”, gồm đánh giá có nên sửa đổi hoặc mở rộng định nghĩa hiện hành hay không.

Lệnh hành pháp đổi tên của chính phủ Mỹ bước đầu có thể gây nhầm lẫn khi dùng.

Trong ngôn ngữ chính thức theo sắc lệnh của chính phủ Mỹ, SI chính là AI thông thường như: ChatGPT, Gemini, Claude, Grok, mô hình thị giác máy tính, hệ thống dự đoán…, chỉ đổi tên.

Trong khi cộng đồng khoa học và công nghệ AI, lâu này dùng superintelligence (thường viết liền hoặc gọi là ASI – Artificial Superintelligence) lại là một khái niệm giả thuyết, chưa tồn tại.

Sự thay đổi tên gọi từ một quyết định hành pháp của Mỹ, trước mắt để áp dụng tại Mỹ, nhưng có khả năng tạo ra tác động dây chuyền trên phạm vi toàn cầu, khi Mỹ đang là quốc gia đi đầu trong lĩnh vực này. 

Đầu tiên là thách thức chuẩn hóa thuật ngữ quốc tế. Trong suốt nhiều thập kỷ, khái niệm "AI" đã trở thành tiêu chuẩn chung trong nghiên cứu, chính sách và luật pháp quốc tế. Việc cường quốc công nghệ số một thế giới đơn phương thay đổi định nghĩa sang "SI" buộc các tổ chức quốc tế (như Liên Hợp Quốc, OECD, ISO) và các đồng minh cũng phải tính toán lại việc đồng bộ hóa thuật ngữ trong các hiệp ước và tiêu chuẩn kỹ thuật xuyên biên giới.

Sự thay đổi tên gọi nêu trên cũng tạo sức ép thay đổi với các tập đoàn đa quốc gia. Các tập đoàn công nghệ lớn khi hoạt động toàn cầu sẽ phải đối mặt với những thách thức như vừa phải tuân thủ quy định hành chính mới dùng thuật ngữ SI tại Mỹ, vừa phải thích ứng với Đạo luật AI (AI Act) của EU. Điều này đòi hỏi bộ phận pháp lý và truyền thông quốc tế của các công ty phải tái cấu trúc toàn bộ hồ sơ thương hiệu và chính sách tuân thủ.

Việc vận hành các siêu trí tuệ đang ngốn rất nhiều nước và năng lượng mà chính quyền Mỹ đang yêu cầu các công ty phát triển hay huấn luyện phải tự đầu tư thêm các nguồn điện nước riêng. Minh họa của REUTERS/Dado Ruvic

Hạ tầng năng lượng đô thị và những khoảng trống còn lại 

Bên cạnh câu chuyện thuật ngữ, cuộc họp tại Nhà Trắng cũng làm phát lộ những sức ép lớn đối với hạ tầng đô thị. Ông Trump hé lộ các CEO đã đồng ý hỗ trợ tài chính cho trường học địa phương và cam kết các biện pháp giảm chi phí năng lượng để xoa dịu phản ứng từ các cộng đồng nơi đặt trung tâm dữ liệu (data center).

Sự bùng nổ của SI đang buộc các tập đoàn công nghệ phải xây dựng hàng loạt trung tâm dữ liệu quy mô lớn, với hệ thống siêu máy tính ngốn lượng điện và nước khổng lồ, tạo áp lực trực tiếp lên quy hoạch năng lượng và tài nguyên môi trường tại nhiều đô thị lớn, kéo theo làn sóng phản đối mạnh mẽ từ cộng đồng địa phương trên khắp nước Mỹ.

Người dân lo ngại các cơ sở này tiêu thụ lượng điện và nước khổng lồ, đẩy giá điện sinh hoạt tăng cao, gây tiếng ồn và thay đổi quy hoạch nông thôn. Tháng 7.2026, phong trào phản đối đã tổ chức đồng loạt 142 cuộc biểu tình tại 42 bang – Texas dẫn đầu với 18 điểm, tiếp theo là Georgia và California.

Theo các cuộc khảo sát, chỉ khoảng 14% người Mỹ ủng hộ việc xây dựng trung tâm dữ liệu AI ngay tại cộng đồng của họ. Tính đến nửa đầu năm 2026, phong trào này đã khiến hàng chục dự án trị giá hàng trăm tỷ USD bị đình hoãn hoặc hủy bỏ, đồng thời thúc đẩy một số bang và địa phương ban hành lệnh tạm dừng hoặc hạn chế cấp phép xây dựng mới.

Nhóm phản đối xây data center tại cộng đồng dân cư nơi họ sinh sống tại California. Ảnh: Getty Images

Động thái song song của Nhà Trắng – ban hành bộ cam kết tự nguyện 4 lớp và sắc lệnh hành pháp đổi tên AI thành "Super Intelligence" – không chỉ dừng lại ở một bước đi mang tính biểu tượng. Trong bối cảnh các sự cố an ninh mạng liên quan đến agent AI ngày càng phức tạp và bài toán hạ tầng năng lượng đô thị chạm ngưỡng báo động, quyết định này đặt chính quyền Mỹ lẫn các gã khổng lồ công nghệ vào một phép thử lớn. Liệu tinh thần "tự kiểm soát" có đủ sức gánh vác trách nhiệm trước những rủi ro hiện hữu, hay đây chỉ là khoảng nghỉ tạm thời trước khi các định chế pháp lý khắt khe hơn ra đời? Câu trả lời bước đầu sẽ xuất hiện sau mốc 60 ngày tới, khi định nghĩa pháp lý liên bang về "SI" chính thức được đặt lên bàn làm việc của Tổng thống Mỹ.

Lan Chi (Tổng hợp)