Cô gái dừa làm nông nghiệp số

“Ngày sinh nhật, tôi chọn cách đơn giản: cho cả công ty nghỉ một ngày để mỗi người có thời gian chăm sóc bản thân và suy nghĩ lại về điều mình đang làm”… “Việt Nam là quốc gia nông nghiệp. Nếu nông sản phải sợ cạnh tranh về giá, có lẽ điều cần làm không phải phàn nàn mà là học lại cách sản xuất cho tốt hơn, học quản trị, học công nghệ, học tiêu chuẩn tuần hoàn để về làm cho giỏi hơn” - Đặng Huỳnh Ức My, Chủ tịch Hội đồng quản trị AgriS, đã nói như thế tại diễn đàn quốc tế về bình đẳng giới GEARS@Vietnam.  

Đi tìm hệ sinh thái nông nghiệp tích hợp

Tôi gặp Ức My ba lần, mỗi lần cách nhau năm năm. Đó cũng là những dấu mốc đánh dấu chặng đường phát triển của doanh nghiệp này. Ban đầu mía đường Việt Nam phải đối mặt với áp lực cạnh tranh khốc liệt từ “đường giá rẻ” khi hàng rào bảo hộ được gỡ bỏ, biến đổi khí hậu trực tiếp đe dọa làm dịch chuyển các vùng canh tác cũng như hiệu quả nông nghiệp. Người phụ nữ này đã chọn cách đối diện với sinh kế của hàng vạn nông dân thông qua các tệp dữ liệu được mã hóa trên hệ thống điện toán đám mây Oracle Cloud ERP. Trong cách điều hành của cô, người ta thấy rõ sự kết hợp giữa trực giác kinh doanh được “di truyền” lẫn tôi luyện nhiều năm và kỷ luật dựa vào khoa học dữ liệu. 

Việc chuyển đổi thương hiệu thành AgriS là bước đi dứt khoát để thoát khỏi định vị “công ty đường”, hướng tới tầm nhìn trở thành “nhà cung cấp giải pháp nông nghiệp toàn diện”. Dưới sự dẫn dắt của Ức My, đội ngũ AgriS đã thiết lập một hệ điều hành nông nghiệp thông minh, tích hợp nhịp nhàng giữa agritech (công nghệ nông nghiệp), foodtech (công nghệ thực phẩm) và fintech (công nghệ tài chính), nơi dữ liệu, khoa học cây trồng, tài chính và thị trường vận hành cùng nhau.

Bà Đặng Huỳnh Ức My chia sẻ “Chiến lược bình đẳng giới tại nơi làm việc và hành trình ESG trong ngành sản xuất nông nghiệp xuất khẩu của Việt Nam” tại Diễn đàn thường niên GEARS@VIETNAM 2026. Ảnh: BSA

Lấy dữ liệu làm la bàn 

“Nhà thiếu gì việc, sao lại đi làm nông nghiệp cực dữ vậy My?” - tôi hỏi. “Tại My thích!” - cô chủ tịch này vẫn mặc chiếc áo vẽ hoa sen rất điệu đà, khẽ lắc lư nửa đùa nửa thật. Nông nghiệp vốn đối mặt với nhiều rào cản trong việc đổi mới do tâm lý e ngại rủi ro của nông dân và tình trạng đất đai manh mún. Việc thuyết phục những người gắn bó lâu năm với đồng ruộng thay đổi tập quán canh tác truyền thống để áp dụng công nghệ cao là một bài toán hóc búa. Tuy nhiên bằng nỗ lực bền bỉ của cả hệ thống, AgriS từng bước tạo ra sự thay đổi.

Cốt lõi của sự chuyển đổi này nằm ở hạ tầng số. Doanh nghiệp đã số hóa các quy trình từ hoạch định tài chính, dự báo nhu cầu cho đến quản lý lao động. Tại các nông trường, hệ thống giám sát thời gian thực với thiết bị IoT và drone được đưa vào vận hành. Hiệu quả của mô hình quản trị này được chứng minh bằng những con số thực tế: năng suất canh tác tăng 15 - 30%, lượng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật giảm 30%.

Nhưng chuyển đổi của AgriS không chỉ diễn ra ở cách quản trị. Nó còn mở ra những hệ sinh thái nông nghiệp hoàn toàn mới.

Nâng trái dừa lên tầm cao mới

“My thích được gọi bằng biệt danh gì?”.  “Dạ, nhiều người gọi là coconut lady - cô gái dừa. My thích”. À, một cái tên gắn với loại trái vừa cứng cáp, vừa mềm mại; bên ngoài bền bỉ, bên trong lại nuôi dưỡng nhiều giá trị.

Rõ ràng là rất “khôn” khi chọn cái tên này, để tạo đà mà “khoe” về việc đã mang dừa Việt Nam xuất khẩu sang gần 80 quốc gia, bao gồm cả những thị trường khó tính nhất. My nói thêm cái tên này nhắc cô một niềm tin rất nghiêm túc: cây dừa hoàn toàn có thể trở thành một trong những trụ cột mới của nông nghiệp Việt Nam.

Năm 2025, Việt Nam đứng thứ sáu về trữ lượng dừa, tuy nhiên những nỗ lực của các doanh nghiệp Việt Nam, điển hình là AgriS và Betrimex đã đưa nước dừa đóng hộp vươn lên vị trí đứng đầu thế giới. 

Một trái dừa có thể tạo ra hơn 250 sản phẩm từ đồ uống, dầu, bột cho đến mỹ phẩm và nguyên liệu dược phẩm. Khi được thiết kế theo mô hình zero-waste, toàn bộ vòng đời của trái dừa trở thành một nền kinh tế tuần hoàn hoàn chỉnh.

AgriS đã mở rộng đầu tư sang bang Queensland (Úc). Tại đây, công ty phối hợp cùng Đại học Queensland và đầu tư vào Farmacist - một công ty tư vấn nông học độc lập hàng đầu của Úc, là trung tâm R&D chuyên nghiên cứu và phát triển các tiêu chuẩn chuyên môn hóa về nông học trong hệ sinh thái AgriS. Đây là bước đi nhằm ứng dụng công nghệ tại môi trường khắt khe để rèn luyện năng lực, từ đó chuyển giao bộ chuẩn mực quản trị về hệ thống Đông Nam Á.

Đánh thức “vốn xanh” 

Cùng với dữ liệu, tư duy phát triển bền vững là động cơ cốt lõi. Tôi cũng liên quan ít nhiều với các quỹ đầu tư tác động xã hội nên hiểu là làm việc và chứng minh hiệu quả bền vững, tác động môi trường với họ… mệt khủng khiếp. Các yêu cầu đánh giá tác động môi trường ngày càng khắt khe từ các quỹ đầu tư quốc tế.

Ức My và bà Ros Bates (Bộ trưởng Tài chính, Thương mại, Việc làm và Đào tạo bang Queensland - Úc) tại sự kiện AgriS ký kết thỏa thuận hợp tác chiến lược toàn diện với Farmacist, 2.2026. Ảnh: CTV

Tôi tin là “My rất kiên cường” mới đẩy đội ngũ theo cho tới khi hoàn thiện chuỗi giá trị thương mại tuần hoàn, nơi bã mía được dùng làm điện sinh khối, mật rỉ sản xuất ethanol và bùn lọc trở thành phân bón hữu cơ. Thực tế niên độ 2023 - 2024, riêng mảng điện sinh khối đã đóng góp hơn 268 tỷ đồng doanh thu. Công ty cũng triển khai dự án nuôi thả ong mắt đỏ để kiểm soát sâu hại với 50% tài trợ từ tổ chức DEG, hướng tới mục tiêu mở rộng 70.000 ha vào năm 2035 nhằm giữ tỷ lệ sâu bệnh dưới 4% mà không dùng hóa chất.

Sự minh bạch trong vận hành cùng cam kết đạt net zero vào năm 2035 đã giúp hệ thống thu hút nguồn vốn quốc tế. Năm 2023, AgriS nhận hơn 140 triệu USD từ IFC và SMBC. Tiếp đó họ trở thành doanh nghiệp nông nghiệp Việt Nam đầu tiên huy động thành công gói tài trợ 42 triệu USD cùng ING Bank, và gần đây nhất là khoản tài trợ dài hạn từ DEG - một định chế tài chính hàng đầu châu Âu thuộc Ngân hàng Tái thiết Đức KfW.

Bài toán “phụ nữ trên cánh đồng”

Khi nông nghiệp chuyển từ mô hình canh tác truyền thống sang hệ sinh thái dựa trên dữ liệu, sinh học và tiêu chuẩn bền vững, cấu trúc lao động trên đồng ruộng cũng dần thay đổi. Những việc trước đây chủ yếu dựa vào sức lao động nặng đang được thay thế bởi các hoạt động đòi hỏi sự quan sát, quản lý và kỹ năng kỹ thuật - từ theo dõi sinh học trên ruộng, kiểm soát thiên địch như ong mắt đỏ đến phân loại và kiểm soát chất lượng nguyên liệu trong chuỗi cung ứng.

Chính trong quá trình chuyển đổi này, vai trò phụ nữ trong nông nghiệp cũng mở rộng đáng kể. Nhiều người đã tham gia các nhóm kỹ thuật, đội vận hành sinh học và hoạt động quản lý đồng ruộng theo tiêu chuẩn quốc tế. Họ trở thành một phần của hệ thống quản trị nông nghiệp hiện đại, nơi kiến thức, sự tỉ mỉ và khả năng tổ chức đóng vai trò quan trọng không kém sức lao động.

Bà Đặng Huỳnh Ức My tại sự kiện AgriS và Đại học Quốc gia TP.HCM ký kết hợp tác chiến lược đầu tư cho thế hệ tri thức trẻ và chuyển giao công nghệ tháng 5.2025 dưới sự chứng kiến của các lãnh đạo Trung ương và địa phương. Ảnh: VGP

Sự thay đổi này cho thấy khi nông nghiệp bước sang giai đoạn phát triển dựa trên công nghệ, dữ liệu và tiêu chuẩn bền vững, cánh cửa tham gia của phụ nữ trong chuỗi giá trị nông nghiệp được mở rộng.

Nông nghiệp đòi hỏi sức lao động lớn, dẫn đến việc nam giới chiếm tới 74% tổng lực lượng tại AgriS. Dù nữ giới chỉ chiếm 26% tổng lao động nhưng ở cấp quản lý, họ lại nắm giữ tới 54% vị trí. Tại hội đồng quản trị và ban điều hành, tỷ lệ này là 34%. Câu chuyện của AgriS không chỉ là áp dụng hiệu quả chính sách bình đẳng giới mà còn thúc đẩy tư duy quản trị tiến bộ để tạo ra lợi thế cạnh tranh trong một ngành đang bước vào giai đoạn chuyển đổi sâu rộng.

Vận hành liên tục dựa trên dữ liệu và KPI, AgriS áp dụng các hình thức làm việc linh hoạt nhằm hỗ trợ cân bằng công việc - cuộc sống, đặc biệt trong giai đoạn cao điểm sản xuất, như miễn chấm công với cán bộ quản lý từ cấp trưởng bộ phận trở lên hay làm việc từ xa vào thứ Bảy với khối văn phòng…

Trong một ngành từng được xem là nặng nhọc và phụ thuộc nhiều vào lao động nam giới, sự chuyển đổi sang nông nghiệp dữ liệu, sinh học và tuần hoàn đang mở ra những vai trò mới cho phụ nữ. Và chính những thay đổi đó đang góp phần định hình một mô hình nông nghiệp hiện đại hơn cho Việt Nam. 

Bung Trần