Chỉ số niềm tin kinh doanh Eurocham: Việt Nam và vị thế "cảng tránh bão"

Trong bối cảnh bức tranh địa chính trị thế giới đang trải qua những đợt rung chấn mạnh mẽ, báo cáo năm nay không chỉ đơn thuần là những con số thống kê, mà còn là một bản "chẩn đoán" sâu sắc về sức chống chịu của nền kinh tế Việt Nam. Dù có sự sụt giảm nhẹ do tâm lý thận trọng ngắn hạn, nhưng với tỷ lệ kỷ lục 93% doanh nghiệp sẵn sàng giới thiệu Việt Nam là điểm đến đầu tư, thông điệp phát đi rất rõ ràng: Việt Nam vẫn là điểm tựa chiến lược không thể thay thế của các nhà đầu tư châu Âu.

Sự tái hiệu chỉnh tất yếu

Theo báo cáo, do Công ty Nghiên cứu và Tư vấn DXL thực hiện, Chỉ số BCI trong quý I.2026 đạt mức 72,7 điểm. So với mức đỉnh cao kỷ lục 80,0 điểm vào quý IV.2025, chỉ số này đã giảm 7,3 điểm. Tuy nhiên, các chuyên gia kinh tế cho rằng không nên nhìn nhận sự sụt giảm này như một dấu hiệu suy thoái niềm tin.

Thực tế, 72,7 điểm vẫn là con số cao hơn đáng kể so với mức trung bình của 4 năm qua. Sự sụt giảm này phản ánh một trạng thái tâm lý mới: Sự thận trọng có tính toán. Sau một giai đoạn bùng nổ cuối năm 2025, các nhà đầu tư đang bước vào giai đoạn "tái hiệu chỉnh" để tương thích với những rủi ro mới phát sinh từ xung đột tại Trung Đông và các chính sách thuế quan phân mảnh trên toàn cầu.

Nhận định về thực trạng này, Chủ tịch EuroCham Bruno Jaspaert, chia sẻ: "Những gì chúng ta đang chứng kiến trong quý I không phải là một sự sụt giảm niềm tin, mà là một sự tái hiệu chỉnh tất yếu. Nền kinh tế toàn cầu hiện nay giống như một hải trình đi qua những vùng biển động, đặc biệt là căng thẳng tại Trung Đông đang gây áp lực lên giá năng lượng và buộc các chuỗi cung ứng phải xoay trục. Trong bối cảnh đó, các doanh nghiệp luôn tìm kiếm những 'cảng bãi an toàn' để có thể cập bến một cách tự tin. Dữ liệu từ BCI khẳng định rằng, dù 'thời tiết' địa chính trị bên ngoài có thể đang nhiều sóng gió, nhưng nền tảng kinh tế của Việt Nam vẫn duy trì được sự kiên cường đáng kinh ngạc."

Bài kiểm tra sau một năm biến động thuế quan toàn cầu

Nhìn lại cột mốc ngày 2.4.2025, khi Hoa Kỳ công bố những thay đổi sâu rộng trong chính sách thương mại, giới đầu tư tại Việt Nam trải qua một giai đoạn đầy lo âu. Thời điểm đó, khảo sát nhanh của EuroCham cho thấy 70% doanh nghiệp dự báo mức độ biến động "Cao" hoặc "Rất cao", và đa số tiên liệu lợi nhuận ròng sẽ sụt giảm khoảng 20% do các rào cản thuế đối ứng.

Tuy nhiên, số liệu thực chứng của quý I đã mang lại một kết quả gây ngạc nhiên cho chính các nhà quan sát. Trong đó 77% doanh nghiệp châu Âu vẫn duy trì hoặc gia tăng doanh thu trong năm 2025, trong đó 40% doanh nghiệp ghi nhận sự tăng trưởng thực dương bất chấp các rào cản thương mại. Chỉ có 23% doanh nghiệp sụt giảm doanh thu, nhưng phần lớn ở mức độ vừa phải.

Điều này cho thấy các căng thẳng toàn cầu chủ yếu làm chậm lại đà tăng trưởng, thay vì làm chệch hướng hoàn toàn tiến trình phát triển của doanh nghiệp, chứng minh "sức đề kháng" của các doanh nghiệp châu Âu tại Việt Nam mạnh hơn nhiều so với dự đoán. Việt Nam đang trở thành một công xưởng sản xuất và một mắt xích ổn định, giúp các tập đoàn đa quốc gia phân tán rủi ro khi môi trường thương mại quốc tế ngày càng phân mảnh.

Những rủi ro mới từ đứt gãy thương mại sang áp lực chi phí hệ quả

Dù đã vượt qua "cơn bão" thuế quan 2025, nhưng năm 2026 lại mang đến những thách thức mới mang tính hệ quả. Tâm điểm lo ngại của các nhà đầu tư hiện đã chuyển dịch từ các rào cản chính sách sang các biến số kinh tế thực thể.

Xung đột kéo dài tại Trung Đông đã đẩy giá nhiên liệu lên cao, trở thành mối lo hàng đầu của 75% doanh nghiệp. Trong khi về chi phí vận hành, có đến 61% doanh nghiệp đang phải đối mặt với việc giá logistics và nguyên liệu đầu vào tăng phi mã.

Sụt giảm nhu cầu tiêu dùng đáng lo ngại, khi 55% doanh nghiệp lo ngại rằng lạm phát toàn cầu sẽ làm xói mòn sức mua tại các thị trường xuất khẩu chủ lực.

Nhìn chung, có tới 90% doanh nghiệp tham gia khảo sát xác định áp lực chi phí và các biến động địa chính trị là những rủi ro trọng yếu trong năm nay. 

Sự chuyển dịch này cho thấy thách thức đối với các nhà đầu tư tại Việt Nam hiện nay không còn là câu hỏi về việc có nên ở lại hay không, mà là làm thế nào để tối ưu hóa chi phí và tái cấu trúc chuỗi cung ứng nhằm duy trì biên lợi nhuận trong một môi trường "chi phí cao" bền vững.

 Nội lực thắng thế ngoại lực

Một điểm nhấn quan trọng trong báo cáo BCI quý I.2026 là sự phân hóa rõ rệt giữa các mô hình kinh doanh. Niềm tin không còn chia đều cho mọi ngành nghề mà phụ thuộc vào "độ mở" của doanh nghiệp đó đối với thị trường quốc tế.

Các doanh nghiệp tập trung khai thác thị trường nội địa Việt Nam có chỉ số niềm tin đạt 77,4 điểm (cao hơn mức trung bình 72,7). Sự trỗi dậy của tầng lớp trung lưu và nhu cầu tiêu dùng trong nước sau Tết Nguyên đán đã trở thành tấm nệm giảm chấn hiệu quả.

Nhóm Dịch vụ có một quý bứt phá khi ngành Du lịch và Khách sạn đạt mức niềm tin 81,7 điểm, nhờ chính sách thị thực thông thoáng và sự phục hồi mạnh mẽ của dòng khách quốc tế.

Ngược lại, ngành Nông nghiệp và Thực phẩm chứng kiến sự sụt giảm mạnh 19,4 điểm do chịu tác động trực tiếp từ chi phí logistics quốc tế và lạm phát nguyên liệu.

Ông Xavier Depouilly, Tổng Giám đốc Công ty Nghiên cứu và Tư vấn DXL, phân tích: "Các doanh nghiệp tập trung vào nội địa đang điều hướng qua giai đoạn giảm tốc một cách ổn định hơn. Điều này lý giải cho mức độ lạc quan cao hơn của nhóm doanh nghiệp ấy. Hiển nhiên, các đơn vị tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng quốc tế, đặc biệt là những đối tác giao thương trực tiếp với Trung Đông, sẽ cảm nhận áp lực một cách trực diện và gay gắt hơn. Trong bối cảnh đó, một chiến lược cân bằng giữa thị trường Việt Nam và các khu vực tương đối ổn định hơn như châu Âu có thể đóng vai trò như một bộ giảm chấn, giúp các nhà đầu tư trụ vững trước các cú sốc địa chính trị."

Doanh nghiệp càng sâu, nội lực càng mạnh

Mặc dù tâm lý chung vẫn nằm trong vùng tích cực, nhưng kết quả hoạt động thực tế ghi nhận trong quý I đã không đạt được mức kỳ vọng cao được ghi nhận vào cuối năm 2025. Các doanh nghiệp từng dự báo tỷ lệ hoạt động tích cực là 69%, nhưng con số thực tế đạt được là 56%. 

Đối với những doanh nghiệp báo cáo kinh doanh quý I tích cực, động lực chính vẫn rất rõ ràng: tăng trưởng thương mại. Khoảng 36% doanh nghiệp cho rằng việc mở rộng doanh thu và bán hàng trực tiếp là yếu tố chủ chốt đằng sau kết quả tích cực này. 

Ngược lại, với những đơn vị có kết quả trung lập hoặc yếu hơn, thách thức hiếm khi đến từ một cú sốc đứt gãy đơn lẻ. Thay vào đó, nhiều doanh nghiệp mô tả đó là một sự tích tụ dần dần của nhiều biến số. Áp lực vận hành gia tăng, tốc độ thực thi chậm lại, nhu cầu bên ngoài yếu đi và sự mất cân bằng giữa chi phí và giá thành đang kết hợp lại, khiến việc duy trì đà tăng trưởng nhanh trở nên khó khăn hơn. 

Có một nghịch lý thú vị trong báo cáo lần này: Các doanh nghiệp càng định vị Việt Nam là thị trường trọng tâm trong chiến lược khu vực, họ lại càng ít bị tổn thương bởi các biến động toàn cầu.

Dữ liệu cho thấy 65-68% doanh nghiệp coi Việt Nam là địa bàn chiến lược đã báo cáo kết quả kinh doanh khả quan trong quý I. Ngược lại, những đơn vị chỉ duy trì sự hiện diện hạn chế hoặc coi Việt Nam là một phương án phụ thì chỉ có 23% đạt kết quả tích cực.

Con số 93% doanh nghiệp sẵn sàng giới thiệu Việt Nam là minh chứng cho một niềm tin vượt trên các số liệu tài chính ngắn hạn. Đây là sự thừa nhận về tiềm năng dài hạn của một quốc gia có mức tăng trưởng GDP 7,83% ngay trong quý I.2026 – một con số "mơ ước" đối với nhiều nền kinh tế phát triển.

Chủ tịch Bruno Jaspaert nhấn mạnh: "Các thành viên của chúng tôi phân biệt rõ ràng giữa những rào cản vận hành trước mắt và những cổ tức chiến lược trong tương lai. Khi hơn 9 trên 10 doanh nghiệp khẳng định sự ủng hộ đối với thị trường này, điều đó đã minh chứng cho tiềm năng tăng trưởng phi thường của Việt Nam. Sự bền bỉ của nền kinh tế với mức tăng trưởng GDP 7,83% trong quý I.2026, cao hơn so với cùng kỳ năm ngoái, chính là nền tảng củng cố niềm tin này.

Các số liệu thực chứng từ BCI đã chứng minh một chân lý: doanh nghiệp càng gắn kết sâu rộng hoạt động tại Việt Nam, họ càng sở hữu nội lực tài chính kiên cường, ngay cả khi bức tranh toàn cầu đang đối mặt với vô vàn rủi ro.”

Những "nút thắt" nội địa: Khi thủ tục hành chính vẫn là lực cản

Mặc dù Việt Nam là điểm đến hấp dẫn, nhưng báo cáo BCI cũng chỉ ra những "điểm nghẽn" cố hữu đang kìm hãm dòng vốn châu Âu. Khi các yếu tố bên ngoài (địa chính trị, giá năng lượng) nằm ngoài tầm kiểm soát của Chính phủ, thì việc cải thiện môi trường kinh doanh nội địa trở thành mệnh lệnh cấp bách.

Các thách thức cốt lõi được doanh nghiệp chỉ ra bao gồm:

Thủ tục hành chính (với 61%): Vẫn đứng đầu danh sách những rào cản gây lãng phí thời gian và nguồn lực.

Sự thiếu nhất quán trong quy định (51%): Việc áp dụng luật pháp khác nhau giữa các địa phương hoặc sự thay đổi đột ngột của các thông tư khiến doanh nghiệp khó lập kế hoạch dài hạn.

Quản lý thuế (44%): Những chồng chéo trong thanh tra, kiểm tra thuế vẫn là nỗi lo thường trực.

Thiếu hụt nhân tài (tăng từ 23% lên 33%): Nhu cầu về nhân lực chất lượng cao phục vụ chuyển đổi số và chuyển đổi xanh đang vượt quá khả năng cung ứng của thị trường lao động hiện tại.

Mặc dù đã có những điểm sáng như thủ tục thị thực và giấy phép lao động được cải thiện, nhưng cộng đồng EuroCham kỳ vọng một sự bứt phá mạnh mẽ hơn trong việc "cắt giảm chi phí tuân thủ" để nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Kỷ nguyên vươn mình và sự ổn định chiến lược

Hướng tới tương lai, cộng đồng doanh nghiệp châu Âu đang dồn sự chú ý vào Tuần lễ Đối thoại Sách trắng sắp tới. Đây là nơi các phản hồi từ BCI sẽ được cụ thể hóa thành các kiến nghị chính sách gửi tới Chính phủ.

EuroCham xác định ba trụ cột ưu tiên để Việt Nam duy trì sức hút bao gồm: 

Phát triển hạ tầng đồng bộ, đặc biệt là hạ tầng năng lượng xanh và logistics hiện đại.

Tinh giản thực thi, chuyển từ tư duy "quản lý" sang "hỗ trợ", phân cấp ra quyết định để đẩy nhanh tiến độ dự án.

Minh bạch pháp lý, tập trung đảm bảo các quy định về đầu tư, thuế và môi trường được dự báo trước và áp dụng nhất quán.

Khép lại bản báo cáo bằng một thông điệp lạc quan về sự ổn định chính trị và tầm nhìn của ban lãnh đạo mới, Chủ tịch Jaspaert khẳng định sự lãnh đạo xuyên suốt của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm là một tín hiệu khích lệ về sự ổn định và tầm nhìn dài hạn. Đồng thời, Chính phủ nhiệm kỳ mới cũng đã nhấn mạnh việc lấy kinh tế tư nhân làm động lực tăng trưởng then chốt. Đây chính là những nền tảng vững chắc mà các nhà đầu tư tìm kiếm khi cân nhắc các cam kết dài hạn.

"Khi Việt Nam bước vào kỷ nguyên vươn mình, năng lực cạnh tranh sẽ ngày càng phụ thuộc vào hiệu quả thực thi: từ việc giảm bớt gánh nặng hành chính, phân cấp ra quyết định cho đến việc đảm bảo tính rõ ràng hơn của các quy định pháp luật. EuroCham sẵn sàng hợp tác chặt chẽ với Chính phủ và các đối tác để biến những ưu tiên này thành kết quả thực tế, đảm bảo rằng câu chuyện tăng trưởng mạnh mẽ của Việt Nam sẽ tiếp tục thu hút đầu tư, đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững”, ông Jaspaert nhấn mạnh.

PV