Giảm thiểu hoả hoạn từ thiết kế

 18:55 | Thứ năm, 12/04/2018  0
Hậu quả vụ cháy đặc biệt nghiêm trọng tại chung cư Carina Plaza (quận 8, TP.HCM) sáng 23.3 vừa qua  là bài học xương máu đối với tất cả các các ngành, các lĩnh vực tham gia tạo nên tòa nhà, mà thiết kế kiến trúc càng không thể đứng ngoài. Người Đô Thị đã có cuộc trao đổi với ông Võ Thanh Tùng - Chủ tịch hội Tin học Xây dựng Việt Nam, về một công cụ mới có thể giúp giảm thiểu các rủi ro trong quá trình thiết kế và quản lý vận hành các công trình kiến trúc lớn.  

Khoan nói đến năng lực đối kháng trực tiếp với ngọn lửa của các đơn vị cứu hỏa, thì quy hoạch, kiến trúc, giao thông, vật liệu xây dựng, quản lý vận hành công trình... đều là những lĩnh vực quan thiết đến sự an nguy của con người khi sống trên độ cao vài chục mét. Vì thế sự an nguy này sẽ phụ thuộc vào tiến bộ của mỗi lĩnh vực cần phải đạt được. Trong  kiến trúc đó là Bim (Bulding information Modeling) một phương tiện thiết kế của thời đại 4.0.

BIM là gì và có vai trò thế nào đối với các kiến trúc sư, thưa ông?

Ông Võ Thanh Tùng - Chủ tịch hội Tin học Xây dựng Việt Nam.

Trước hết cần nói ngay, nhìn chung  khả năng thiết kế ở Việt Nam hiện nay còn khá hạn chế do phần lớn các kiến trúc sư vẫn dựng công trình bằng các bản vẽ 2D. Họ làm xong các bản vẽ 2D rồi mới dùng một số công cụ nâng mặt bằng lên thành hình khối để xoay chỉnh... Quy trình và công nghệ thiết kế khá cũ này thường dẫn đến những đề xuất rập khuôn, thiếu sáng tạo và giải quyết từ không gian đến chi tiết đều không triệt để.

BIM giải quyết thực trạng đó khá dễ dàng với mô hình trực quan sinh động, và giúp thay đổi tư duy của kiến trúc sư từ cách tiếp cận với tòa nhà bằng việc tạo một khối 3D ngay lập tức với khối tích phù hợp với chỉ tiêu quy hoạch trong khu vực về số tầng cao, diện tích xây dựng.., rồi sau đó hoàn thiện dần hình khối.

Tóm lại kiến trúc sư thực sự sáng tác trong không gian, còn bản vẽ 2D chỉ là kết quả có được từ khối 3D đã dựng và sẽ được in ra khi cần. 

Đó là lợi ích trong sáng tác đối với kiến trúc sư, nhưng một công trình kiến trúc hoàn chỉnh còn luôn được tạo nên từ các bộ môn kỹ thuật khác như: kết cấu, điện, nước, chiếu sáng, chống cháy nổ, thông gió, nội thất... BIM sẽ giúp gì cho sự phối hợp giữa họ với nhau?

Về nguyên tắc thì tất cả các khâu từ ý tưởng kiến trúc cho đến tính toán kết cấu, thi công điện nước, đến sắp đặt nội thất... trong một công trình mọi người đều làm việc trên bản vẽ mặt bằng 2D. Nhưng trong quá trình thiết kế từ ý tưởng đến các chi tiết hay công nghệ,vật liệu... phải thay đổi liên tục là chuyện rất bình thường.

Vì vậy giữa các bộ môn luôn cần trao đổi, thông báo, đối chiếu cho nhau liên tục để tránh sự sai sót chậm cập nhật. Mà các việc này ở Việt Nam chúng ta làm rất kém.

Cảnh tượng cháy chung cư Carina Plaza. Ảnh: TL

Thử hình dung mỗi khi gặp một chi tiết phải thay đổi, họ lại phải trải tất các các bản vẽ ra rồi đo đạc đánh dấu trên giấy, rồi lại về vẽ lại, in ra... nên tình huống xung đột hay lỗi (có thể rất nặng) chỉ có thể phát hiện ra được sau khi đã thi công. Xung đột giữa các bộ môn dẫn đến đình trệ, chi phí cho việc sửa đổi, hiệu chỉnh, khắc phục sẽ dẫn đến hàng loạt chi phí vượt xa mức đầu tư ban đầu do chậm tiến độ.

Sự cung cấp đầy đủ thông tin của hệ thống BIM lúc này có ý nghĩa lớn. Vì khi triển khai một dự án, tất cả các bộ môn đều được tham gia cùng lúc và cùng kiểm soát, theo dõi mọi thay đổi liện tục của từng đồng nghiệp trong quá trình thiết kế,  việc này đồng nghĩa với việc kiểm soát ngăn chặn được mọi xung đột, sai sót và góp ý cho nhau chỉnh sửa trong môi trường thông tin đó.

Dường như BIM còn giúp cho việc quản lý thiết kế của các cơ quan chức năng, thưa ông?

Hiển nhiên vậy. Vì nó làm bớt đi hàng chồng bản vẽ in ra để đi xin hàng chục con dấu (cho mỗi bộ môn) với hàng trăm văn bản ý kiến, hàng trăm quan chức lớn nhỏ đặt bút phê duyệt, chỉnh sửa...

Đó là chưa kể những người tham gia thiết kế phải cam kết với hàng tá các bên liên quan như phòng cháy chữa cháy, cấp thoát nước, điện lực, ngân hàng... Dẫn đến việc nhiều dự án sau khi xuất hiện sai phạm hay tai nạn, hỏa hoạn  không biết quy cho ai, do kiến trúc sư vẽ lỗi, hay do bên tham mưu cắt sửa, hay do chủ đầu tư tự theo ý mình, hay ban quản lý công trình thiếu hiểu biết chuyên môn...

Chỉ với BIM các bên tham gia mới có thể sử dụng một ngôn ngữ chung và môi trường thông tin chung với chỉ định trách nhiệm cụ thể. Bởi khi thiết kế bằng BIM là hoàn toàn tạo lập một môi trường mạng lưới thông tin đầy đủ và không gian giả lập trên máy tính.

Quá trình in ấn, sửa đổi trên bản vẽ giấy đối với  từng bên riêng rẽ trong một dự án còn tụt hậu so với bối cảnh phát triển thời đại.

Nói như vậy các cơ quan chức năng quản lý xây dựng, kiến trúc, phòng cháy... cũng phải thay đổi cách làm việc?

Tất nhiên, các quy trình về phê duyệt, thẩm định cũng cần thay đổi với các dự án sử dụng BIM. Áp dụng tốt và hiệu quả đòi hỏi sự thay đổi về quan niệm và quy trình làm việc. Thí dụ có thay không việc thực hiện quy trình thẩm định, tra dấu và chữ ký điện tử ngay trên mô hình máy tính là thành ngay văn bản điện tử? Hoặc về mặt khối lượng của tất cả các đối tượng trang thiết bị, chi tiết trong công trình đã được thể hiện đầy đủ trong mô hình rồi và đều có thể bóc tách được, vậy liệu khi xuất bản dự toán đó ra có được nhà nước công nhận? V.v và v.v, sẽ có khá nhiều câu hỏi cần đặt ra với các cơ quan quản lý nhà nước khi chúng ta đang bước về phía tiến bộ để giảm thiểu rủi ro với hàng triệu người đang sống trên độ cao của các tòa chung cư hiện nay.

Cần nói thêm rằng, hiện nay ở Việt Nam người ta quan tâm chủ yếu đến khâu thiết kế và thi công, còn sau khi đã bàn giao công trình,  thì số phận của nó thế nào là việc của người sử dụng,và  tất cả các bên tham gia từ trước (các bộ môn tham gia thiết kế) lúc tòa nhà hoàn thành đã được coi như xong nhiệm vụ.

Tất cả các bộ môn cùng tham gia vào quy trình dự án ở từng giai đoạn trong mô hinh thông tin công trình BIM.

Hệ thống thông tin được trích xuất ra từ mô hình cần được cấp phép công nhận.

Nhưng  trên thực tế thì thời gian sử dụng chiếm đến 70 – 80%  vòng đời của sản phẩm (tòa nhà). Và trong cả vòng đời đó thì giá trị từ việc duy trì, khai thác và sử dụng tài sản lớn hơn rất nhiều so với giá trị của bản thân công trình đó khi mới xây xong. Như vậy là thời gian lớn nhất trong vòng đời của một công trình đang bị bỏ rơi và nằm trong tình cảnh “cha chung không ai khóc”. Những cảnh  chuông báo cháy không kêu khi gặp sự cố cháy nổ, hay cửa thoát hiểm bị chèn gạch.. là hệ quả của tổ chức quản lý thiếu tính đồng bộ hay nói đúng hơn là chưa biết áp dụng công nghệ kỹ thuật vào trong quản lý vận hành tòa nhà.

Còn nếu đã có mô hình BIM, thì trong toàn bộ thời gian vận hành tất cả các dự báo về việc hỏng hóc, đến hạn bảo dưỡng của các đường ống, hệ thống điện nước cứu hỏa.. đều sẽ được truy xuất, kiểm tra kịp thời trên hệ thống thông tin. Việc theo dõi về thông tin tình trạng tòa nhà định kỳ, liên tục giúp lập kế hoạch duy tu bảo dưỡng kịp thời, tránh được nhiều nguy cơ tai nạn.

Đối với những công trình mang tính chất phức tạp, khi xử lý các tình huống cháy  chẳng hạn cần lập tức cung cấp sơ đồ các cửa đi, các thang và đường ống, mạng lưới giao thông, hệ thống trữ nước... để các lực lượng cứu hộ tiếp cận khẩn cấp, mà còn đợi liên lạc Ban quản lý tòa nhà và tra cứu trên bản vẽ 2D thì... quá muộn (trong khi đó thường Ban quản lý tòa nhà không giữ hồ sơ bản vẽ kỹ thuật).

Mô hình BIM theo tôi, khi đó sẽ giúp các phương án cứu hộ khoa học và khẩn trương nhất. Ban chỉ huy hoàn toàn có thể chỉ với một cái máy tính, nhìn vào mô hình BIM  họ hiểu rõ mọi ngóc ngách của tòa nhà để chỉ huy các chiến sĩ tiếp cận từ các hướng lựa chọn để  nhanh chóng khống chế các nguồn lửa.

Người dân phải tự chế phương cách thoát thân trong tình huống khẩn cấp vì không có tín hiệu chỉ hướng của tòa nhà. Ảnh: TL

Xin cảm ơn ông về cuộc trò chuyện có thể “khá chuyên môn” với những người ngoài ngành xây dựng, kiến trúc. Nhưng vì sinh mạng của “hàng triệu người đang sống trên các tầng cao ở đô thị” thì không chỉ những người trong ngành, mà tôi hy vọng, cả những người ngoài nghề cũng nên biết đến BIM như một sản phảm của cách mạng 4.0, có thể giúp gì cho cuộc sống của chúng ta.

Phương Linh thực hiện

bài viết liên quan
để lại bình luận của bạn
có thể bạn quan tâm

Đọc tin nhanh

*Chỉ được phép sử dụng thông tin từ website này khi có chấp thuận bằng văn bản của Người Đô Thị.