Phong Nha - Kẻ Bàng được UNESCO công nhận là Khu Dự trữ sinh quyển thế giới

Sông Chày - Hang Tối là một điểm du lịch nổi tiếng tại Vườn quốc gia Phong Nha Kẻ Bàng.

Trong Kỳ họp lần thứ 38 Hội đồng Điều phối quốc tế Chương trình Con người và Sinh quyển (MAB) của Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên Hợp Quốc (UNESCO) tại thành phố Hernandarias, Cộng hòa Paraguay, Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng tại Quảng Trị (Quảng Bình trước đây) của Việt Nam đã được UNESCO công nhận là Khu dự trữ sinh quyển thế giới.

Trong thông cáo phát đi nhân ngày Môi trường Thế giới (5.6.2026), UNESCO chính thức bổ sung thêm 14 khu dự trữ sinh quyển mới thuộc 14 quốc gia trong đó có Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng, nâng tổng số thành viên của Mạng lưới các Khu dự trữ sinh quyển thế giới (WNBR) lên con số 797 khu tại 145 quốc gia.

Đợt công nhận năm nay ghi nhận nhiều cột mốc đặc biệt khi lần đầu tiên có ba quốc gia sở hữu khu dự trữ sinh quyển đầu tiên (Montenegro, Timor-Leste và Aruba), đồng thời lần đầu tiên một thành phố toàn vẹn (Thành phố Québec, Canada) được trao tặng danh hiệu này.

Aruba trở thành quốc gia thứ hai có toàn bộ lãnh thổ được chỉ định là khu dự trữ, sau São Tomé và Príncipe – một đảo quốc tại bờ tây Trung Phi.

Hố sụt Kong Collapse tại Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng chiều cao lên đến 450 m được đo từ đỉnh cao nhất đến đáy, trở thành một trong những hố sụt cao nhất thế giới với dòng sông ngầm và khu rừng nguyên sinh bên trong.

“Các khu dự trữ sinh quyển chứng minh mỗi ngày rằng bảo vệ thiên nhiên và cải thiện cuộc sống con người không phải là những mục tiêu mâu thuẫn. Việc chỉ định các khu dự trữ năm nay trải rộng khắp các châu lục, thể hiện đầy đủ ý nghĩa của việc sống hài hòa với thiên nhiên. UNESCO sẽ tiếp tục hợp tác với các chính phủ, cộng đồng và các nhà khoa học để đảm bảo những phòng thí nghiệm sống này luôn đi đầu trong nỗ lực ứng phó với khủng hoảng khí hậu và đa dạng sinh học trên toàn thế giới”, ông Khaled El-Enany, Tổng Giám đốc UNESCO, phát biểu.

Khu dự trữ sinh quyển thế giới và Mạng lưới toàn cầu của UNESCO

Theo định nghĩa từ UNESCO, các khu dự trữ sinh quyển thế giới là những vùng lãnh thổ sở hữu giá trị sinh thái đặc biệt xuất sắc. Tại đây, con người và thiên nhiên cùng tồn tại, phát triển một cách hài hòa, vừa bảo tồn đa dạng sinh học, bản sắc văn hóa, vừa thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội bền vững và kết nối các cộng đồng thông qua một mạng lưới toàn cầu.

Phong cảnh hệ thống núi đá vôi và rừng trong Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng.

Kể từ khi Chương trình Con người và Sinh quyển (MAB) được UNESCO khởi xướng vào năm 1971, mạng lưới các khu dự trữ sinh quyển đã không ngừng phát triển. Đến năm 1976, những khu dự trữ sinh quyển đầu tiên trên thế giới chính thức được công nhận. Kể từ đó, mạng lưới này đã liên tục mở rộng qua mỗi năm, xuất hiện tại các châu lục trừ Nam Cực. Trong đó, Khu dự trữ sinh quyển Mata Atlântica là khu dự trữ sinh quyển lớn nhất thế giới, nằm ở Brazil, có diện tích hơn 88.000 km².

Các khu dự trữ sinh quyển luôn đóng vai trò hạt nhân trong sứ mệnh môi trường của UNESCO. Khoảng 50% tổng diện tích các khu dự trữ sinh quyển trùng lặp với các danh hiệu khác của UNESCO, chẳng hạn như Di sản Thế giới và Công viên Địa chất Toàn cầu. Theo tổ chức này, cùng với các Di sản thiên nhiên thế giới và Công viên địa chất toàn cầu, mạng lưới này đang góp phần bảo vệ hơn 13 triệu km² hệ sinh thái đất liền và đại dương trên toàn cầu. Mục tiêu lớn hơn là hướng tới việc hiện thực hóa Khung đa dạng sinh học toàn cầu Kunming - Montreal: bảo tồn ít nhất 30% diện tích đất liền và biển của hành tinh vào năm 2030.

Hang Sơn Đoòng tại Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng được ghi nhận là hang động lớn nhất thế giới cho đến nay

Bước chuyển mình của Phong Nha - Kẻ Bàng

Đây là lần thứ ba Phong Nha - Kẻ Bàng nhận được danh hiệu danh giá tầm quốc tế từ UNESCO, tiếp sau hai lần được vinh danh là Di sản thiên nhiên thế giới vào các năm 2003 và 2015. Cột mốc này không chỉ là niềm tự hào lớn mà còn mở ra một chương mới cho định hướng phát triển xanh, bền vững tại địa phương. Nằm trong danh sách 14 thành viên mới được kết nạp toàn cầu, Phong Nha - Kẻ Bàng được đánh giá đã vượt qua các tiêu chuẩn thẩm định khắt khe của Hội đồng MAB.

Theo hồ sơ ranh giới đã được UNESCO phê duyệt, Khu dự trữ sinh quyển thế giới Phong Nha - Kẻ Bàng sở hữu quy mô ấn tượng với tổng diện tích lên đến 515.830 ha. Để đảm bảo hiệu quả quản lý, toàn bộ khu vực được phân chia khoa học thành ba phân vùng chức năng chặt chẽ. 

Hỗ trợ sinh kế sinh thái bền vững cho bà con địa phương.

Vùng lõi với diện tích 123.326 ha, là nơi được bảo vệ nghiêm ngặt nhằm duy trì tính nguyên vẹn của hệ sinh thái.

Vùng đệm rộng 220.055 ha, bao quanh vùng lõi để giảm thiểu các tác động tiêu cực từ hoạt động bên ngoài.

Vùng chuyển tiếp có diện tích 172.449 ha, là không gian sinh sống, phát triển kinh tế thân thiện với môi trường của cộng đồng dân cư.

Hiện tại, toàn bộ không gian của khu dự trữ sinh quyển là mái nhà chung của hơn 159.300 người dân. Việc tổ chức không gian này giúp dung hòa mục tiêu bảo tồn tối đa tính hoang dã của tự nhiên đồng thời tạo sinh kế, cải thiện chất lượng cuộc sống cho cộng đồng người bản địa thông qua các mô hình du lịch sinh thái và nông nghiệp bền vững.

Các hoạt động giáo dục về bảo tồn dành cho trẻ em tại Quảng Bình - nay là Quảng Trị. 

Danh hiệu mới từ UNESCO một lần nữa là lời khẳng định mạnh mẽ về những giá trị độc nhất vô nhị mà Phong Nha - Kẻ Bàng đang lưu giữ. Nơi đây nổi tiếng toàn cầu với hệ thống hang động kỳ vĩ, cấu trúc địa chất, địa mạo karst cổ có lịch sử phát triển hàng trăm triệu năm. Đi cùng với đó là hệ sinh thái rừng nhiệt đới nguyên sinh trên núi đá vôi vô cùng đặc sắc – môi trường sống của hàng ngàn loài động, thực vật, trong đó có nhiều loài quý hiếm, đặc hữu nằm trong Sách đỏ Việt Nam và thế giới.

Chỉ riêng trong những tháng đầu năm 2026, Ban Quản lý Vườn quốc gia đã liên tục công bố việc khảo sát và phát hiện thêm 26 hang động mới (tiêu biểu như hang Cha Nghéo, hang Chạc Đen hay các dòng nước ngầm tại hang Mò Rọo). Những phát hiện liên tiếp này chứng minh Phong Nha - Kẻ Bàng thực sự là một "kho báu sinh học và địa chất" vẫn đang ẩn chứa nhiều bí mật chưa được khám phá hết.

Ông Phạm Hồng Thái, Giám đốc Ban Quản lý Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng, chia sẻ danh hiệu Khu dự trữ sinh quyển thế giới là phần thưởng xứng đáng cho những nỗ lực bền bỉ, không ngừng nghỉ của Việt Nam và địa phương trong suốt nhiều thập kỷ qua nhằm gìn giữ sự vẹn toàn của thiên nhiên. Đồng thời, đây cũng là cam kết của Việt Nam trước cộng đồng quốc tế trong việc nâng cao năng lực quản lý tài nguyên, bảo vệ đa dạng sinh học gắn liền với phát triển bền vững.

Voọc chà vá chân nâu.

Vị thế mới và động lực phát triển xanh

Với sự góp mặt của Phong Nha - Kẻ Bàng, Việt Nam hiện đã sở hữu tổng cộng 11 Khu dự trữ sinh quyển thế giới được UNESCO công nhận. Thành tích này tiếp tục củng cố vị thế vững chắc của Việt Nam trong mạng lưới bảo tồn thiên nhiên quốc tế, minh chứng cho trách nhiệm và nỗ lực hành động của quốc gia đối với các mục tiêu chuyển đổi xanh toàn cầu.

Sự kiện vinh danh này được kỳ vọng sẽ tạo ra một cú hích và động lực mạnh mẽ cho việc phát triển kinh tế - xã hội, đặc biệt là nâng tầm thương hiệu ngành du lịch địa phương trên bản đồ thế giới. Việc Phong Nha - Kẻ Bàng chính thức mang danh hiệu "Khu dự trữ sinh quyển thế giới" sẽ thu hút thêm sự quan tâm, nguồn lực đầu tư tài chính cũng như hỗ trợ kỹ thuật, chuyên môn từ các tổ chức quốc tế. Từ đó, giúp địa phương hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng xanh, bảo vệ tốt di sản gắn liền với việc xây dựng một tương lai thịnh vượng, bền vững cho cộng đồng.

Lan Chi tổng hợp - Bản quyền hình ảnh thuộc về UNESCO/VQG Phong Nha - Kẻ Bàng