Khó tìm khách hàng trở thành nỗi lo lớn nhất của doanh nghiệp tư nhân

Cụ thể, so với năm 2024, khảo sát của VCCI ghi nhận số lượng doanh nghiệp gặp khó khăn tìm kiếm khách hàng tăng vọt, từ 45,3% lên 60,2%, lan rộng ở nhiều ngành nghề. Điều đáng lưu tâm là ngoài doanh nghiệp xuất khẩu, những doanh nghiệp sản xuất kinh doanh phục vụ thị trường nội địa cũng chật vật tìm kiếm khách hàng. Sức mua suy yếu. Tiêu dùng tư nhân là một động cơ tăng trưởng khi hạch toán theo phương pháp chi tiêu, đóng góp khoảng 54,9% tổng thu nhập quốc dân giai đoạn 2020 -2024 theo tính toán của nguyên Tổng cục Trưởng Tổng cục Thống kê Nguyễn Bích Lâm.

Doanh nghiệp trưng bày, giới thiệu thiết bị, công nghệ và vật liệu mới ngành chế biến, bao bì, đồ uống, nhựa và cao su tại tại SECC (TP.HCM) vào cuối tháng 3.2026. Ảnh: Trà My

Thông thường, khi tổng cầu sụt giảm một cách tương đối so với tổng cung, quy mô sản xuất và mức giá chung của hàng hóa sẽ giảm giá theo quy luật tổng cung - tổng cầu. Tuy nhiên, lạm phát vẫn chưa có dấu hiệu hạ nhiệt. Tính đến cuối tháng 4.2026, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) đã tăng 5,46% so với cùng kỳ năm ngoái và cao hơn mức 4,65% của tháng trước. Điều đó chứng tỏ, sự sụt giảm về phía tổng cung còn mạnh hơn sụt giảm phía tổng cầu.

Lạm phát do chi phí đẩy (cost - push inflation) khiến doanh nghiệp hết dư địa giảm giá hàng bán, bất chấp lực cầu yếu, tăng áp lực lên lạm phát. Nếu sức mua tiếp tục không được cải thiện, doanh nghiệp phải cắt giảm lao động, thu hẹp quy mô sản xuất. Tỷ lệ thất nghiệp tăng, gây áp lực lên lưới an sinh xã hội. Cộng hưởng cầu yếu và lạm phát gia tăng liệu có phải nền kinh tế đã manh nha dấu hiệu đình lạm (stagflation)?

Rớt xuống vị trí thứ hai nhưng tiếp cận vốn tiếp tục là nút thắt đáng kể. Có tới 75,5% doanh nghiệp được hỏi cho biết không thể tiếp cận tín dụng nếu thiếu tài sản thế chấp. Dịch vụ cung cấp tín dụng theo dòng tiền, phương án kinh doanh còn hạn chế trong khi những kênh huy động ngoài tín dụng như trái phiếu vẫn kém hiệu quả. Tiếp cận vốn dù đã rớt xuống vị trí á quân nhưng so với nhiều nước trong khu vực, áp lực về vốn đối với doanh nghiệp Việt Nam Nam vẫn rất lớn. Lãi suất cho vay từ năm 2026 đã tăng mạnh. Thị trường bất động sản tăng nhiệt cũng ảnh hưởng nhiều đến nguồn vốn tư nhân trong khu vực nông nghiệp, khu vực sản xuất.       

Nổi lên trong những khó khăn của doanh nghiệp thời gian vừa qua là biến động chính sách. Tỷ lệ doanh nghiệp tự tin hiểu biết về chính sách, dự đoán được chính sách rất thấp, dao động trong khoảng 6% đến 8% trong khi “24,3% doanh nghiệp xác nhận biến động chính sách là khó khăn rất lớn”, ông Đậu Anh Tuấn - Phó Tổng Thư ký VCCI, trình bày tại Lễ công bố Báo cáo Kinh tế Thường niên Đồng bằng sông Cửu Long tại Cần Thơ cuối tuần rồi.

Khảo sát sức khỏe hộ kinh doanh là một nỗ lực đáng ghi nhận tại báo cáo này. Cỡ mẫu có tính đại diện với sự tham gia của hơn 1.000 hộ kinh doanh tại 34 tỉnh, thành (sau sáp nhập từ 1.7.2025). Khoảng 6,1 triệu hộ kinh doanh đang giải quyết 10 triệu việc làm. Khoảng 96,7% gia đình có sinh kế phụ thuộc hoàn toàn chủ yếu vào mô hình hộ kinh doanh. Rõ ràng, hộ kinh doanh cần được định vị như lưới đệm an sinh xã hội, hơn là tiếp cận từ số thu thuế. Tuy nhiên, tấm lưới này cũng đang gặp nhiều thách thức. Khảo sát ghi nhận 81,5% hộ kinh doanh giảm doanh thu, 73,7% chỉ lãi chút ít và 1,8% có ý định mở rộng quy mô.

Tính đến tháng 5.2026, Việt Nam có hơn 1 triệu doanh nghiệp đang hoạt động, còn khoảng cách khá xa mục tiêu 2 triệu doanh nghiệp vào 2030 theo Nghị quyết 68. Khảo sát ghi nhận 15,6% hộ kinh doanh có ý định nâng cấp lên doanh nghiệp do nhu cầu về tư cách pháp nhân, khả năng tiếp cận tín dụng, mở rộng quy mô,… Động lực chuyển đổi khác nhau nên cần phân nhóm, từ đó thiết kế chính sách khuyến khích phù hợp. “Chính sách cào bằng về việc chuyển đổi có thể tạo ra động lực ngược”, ông Tuấn lưu ý lo ngại nghĩa vụ đang lấn át động lực chuyển đổi của hộ kinh doanh.

Thượng Tùng