Kinh tế Việt Nam 2021: Lạc quan chừng mực

 10:38 | Thứ hai, 28/12/2020  0
Việt Nam duy trì ổn định kinh tế vĩ mô, tăng trưởng dương là nỗ lực cần được ghi nhận trong bối cảnh nền kinh tế toàn cầu chao đảo vì dịch bệnh. Đây là nền tảng tốt để kỳ vọng diện mạo kinh tế Việt Nam sẽ sáng sủa hơn trong năm tới.

Chia sẻ góc nhìn với Người Đô Thị, chuyên gia kinh tế Bùi Trinh nhìn lại kinh tế Việt Nam năm 2020. Ông Nguyễn Xuân Thành - giảng viên Đại học Fulbright Việt Nam, thành viên Tổ tư vấn Kinh tế của Thủ tướng - dành nhiều sự quan tâm đến quan hệ thương mại Việt Nam - Hoa Kỳ sau khi Việt Nam bị cáo buộc thao túng tiền tệ. Với ông Trần Sĩ Chương, nạn thất nghiệp và sức chịu đựng của cộng đồng doanh nghiệp là mối ưu tư. Từng là chuyên viên cố vấn kinh tế và ngân hàng cho Quốc hội Hoa Kỳ, hiện ông Chương là Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty cổ phần Chân Mây LNG, đang nghiên cứu phát triển dự án Nhà máy điện khí LNG Chân Mây có tổng đầu tư ước tính 6 tỷ USD tại Thừa Thiên - Huế, với nguồn khí cung cấp cho dự án được vận chuyển từ Texas (Hoa Kỳ).

Có thể tăng trưởng 2,7%

Theo ông Bùi Trinh, trong năm 2020 mặc dù dịch COVID-19 hoành hành, kinh tế nhiều nước lâm vào cảnh suy trầm tăng trưởng âm thì nền kinh tế Việt Nam tuy tăng trưởng thấp hơn mọi năm nhưng vẫn duy trì tăng trưởng dương.

Trong bối cảnh dịch COVID-19 diễn biến phức tạp, ảnh hưởng tiêu cực tới mọi lĩnh vực kinh tế - xã hội, cộng với thiên tai khốc liệt nhưng nền kinh tế Việt Nam tiếp tục duy trì tăng trưởng, cho thấy tính đúng đắn trong chỉ đạo, điều hành khôi phục kinh tế, phòng chống dịch bệnh và sự quyết tâm cao của toàn bộ hệ thống chính trị, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ; sự nỗ lực, cố gắng của người dân và cộng đồng doanh nghiệp để thực hiện có hiệu quả mục tiêu “vừa phòng chống dịch bệnh, vừa phát triển kinh tế - xã hội”. Với sự điều hành của Chính phủ và sự đồng lòng của người dân và cộng đồng doanh nghiệp, GDP 9 tháng vẫn đạt tăng trưởng 2,1%. Trong mức tăng chung của toàn nền kinh tế, khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản tăng 1,84%, đóng góp 13,62% vào mức tăng trưởng chung; khu vực công nghiệp và xây dựng tăng 3,08%, đóng góp 58,35%; khu vực dịch vụ tăng 1,37%, đóng góp 28,03%. 

Nhìn GDP từ phía cầu cho thấy 9 tháng năm 2020, tiêu dùng cuối cùng tăng 0,86% so với cùng kỳ năm 2019; tích lũy tài sản tăng 3,39%; xuất khẩu hàng hóa và dịch vụ tăng 0,9%; nhập khẩu hàng hóa và dịch vụ giảm 1,25%. 

Tính trong 11 tháng năm 2020, tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng đạt 4.590,7 tỷ đồng, tăng 2% so với cùng kỳ năm trước. Như vậy có thể thấy đến hết năm, tiêu dùng cuối cùng có thể tăng khoảng 1,2%. Hiện các bộ ngành và địa phương đang tập trung thực hiện các giải pháp, tháo gỡ vướng mắc, đẩy nhanh tiến độ thực hiện các dự án, công trình với mục tiêu thực hiện tối đa kế hoạch vốn được giao trong năm 2020. Vốn đầu tư thực hiện từ nguồn ngân sách nhà nước 11 tháng năm nay đạt mức cao nhất trong giai đoạn 2011-2020.

Về xuất khẩu tính đến tháng 11.2020, kim ngạch xuất khẩu hàng hóa ước đạt 254,6 tỷ USD, tăng 5,3% so với cùng kỳ năm trước. Về nhập khẩu tính đến tháng 11, kim ngạch nhập khẩu hàng hóa ước đạt 234,5 tỷ USD, tăng 1,5% so với cùng kỳ năm trước.

Qua số liệu về tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ, đầu tư và xuất nhập khẩu trên cho thấy GDP quý IV có thể tăng 3,3% và GDP cả năm  2020 có thể tăng trưởng khoảng 2,7%. Mức tăng trưởng này trong tình hình rất khó khăn do thiên tai, dịch bệnh đáng được xem như một thành tích.

Thận trọng với quan hệ thương mại Việt - Mỹ

Ông Nguyễn Xuân Thành cho rằng trên nền tảng của ổn định kinh tế vĩ mô, không có áp lực lạm phát, khả năng chính sách tiền tệ năm tới vẫn có thể ở trạng thái nới lỏng. Về trung hạn, đây có thể là cơ hội hạ mặt bằng lãi suất, đặc biệt là lãi suất cho vay. Đối với chính sách tài khóa, Chính phủ cần phải tiếp tục đẩy mạnh đầu tư công. Kịch bản cơ sở hiện nay là tăng trưởng kinh tế năm 2021 khởi sắc trở lại, dự báo ở mức 6,8%. Nhưng, tăng trưởng không thể bật mạnh vì phòng chống COVID-19 vẫn phải tiếp tục, du lịch nước ngoài chưa thể nối lại, và ngay cả đi lại vì mục đích kinh doanh quốc tế cũng sẽ rất hạn chế.

Năm 2020 ghi nhận sự sụt giảm đầu tư ở khu vực tư nhân cũng như tiêu dùng cá nhân vì COVID-19. Nếu qua năm có vắc-xin đặc trị COVID-19 thì niềm tin sẽ quay trở lại, thúc đẩy đầu tư tư nhân và sức mua hồi phục. Ở khu vực tài chính, hệ quả từ dịch bệnh để lại sang năm tới cần phải tính toán là nợ xấu, gồm tín dụng cho doanh nghiệp và tín dụng tiêu dùng. Nợ xấu trong hệ thống ngân hàng đến mức nào vẫn là một dấu hỏi lớn. 

Rủi ro lớn nhất trong năm 2021, theo ông Nguyễn Xuân Thành, là quan hệ thương mại với Hoa Kỳ. Bộ Tài chính nước này đã gửi báo cáo định kỳ lên lưỡng viện, đưa Việt Nam vào danh sách quốc gia thao túng tiền tệ. Cơ sở để ban hành lệnh trừng phạt, theo Bộ Tài chính Hoa Kỳ, là Việt Nam vi phạm cả ba tiêu chí, gồm (i) thặng dư cán cân thương mại với Hoa Kỳ trên 20 tỷ USD, (ii) thặng dư cán cân vãng lai lớn hơn 2% và (iii) can thiệp vào tỷ giá bằng việc mua vào ngoại tệ một chiều ở quy mô trên 2% GDP. Tháng 10.2020, Cơ quan đại diện Thương mại Hoa Kỳ (USTR) cũng đã tiến hành điều tra về vấn đề định giá tiền tệ với cáo buộc sơ khởi là đồng Việt Nam bị định giá thấp hơn giá trị thật ít nhất 4,7%. 

Báo cáo bất lợi cho Việt Nam được đưa ra trong bối cảnh nhiệm kỳ của Tổng thống Donald Trump đang được tính bằng ngày. Trừng phạt những quốc gia mà Hoa Kỳ có thâm hụt thương mại cũng chính là một trong những cam kết với cử tri khi ông Trump vận động tranh cử cho nhiệm kỳ tổng thống đầu tiên. Trong nhiệm kỳ của ông, chiến tranh thương mại kích hoạt với Trung Quốc - quốc gia mà Hoa Kỳ có thâm hụt thương mại lớn nhất. Kế đến là Mexico, cùng với Canada và Hoa Kỳ tham gia Hiệp định Thương mại tự do Bắc Mỹ (NAFTA). Dưới sức ép của ông Trump, hai quốc gia láng giềng đã phải ngồi xuống đàm phán và chấp nhận nhượng bộ. NAFTA được thay thế bằng Hiệp định Hoa Kỳ - Mexico - Canada.

Tiếp theo là cuộc chiến với EU, dẫn đến hệ quả đôi bên trừng phạt qua lại bằng việc áp thuế lên mặt hàng thép, nông sản. Thứ tư là Nhật Bản. Đồng minh ở khu vực Đông Á buộc phải nhượng bộ bằng việc ký kết một hiệp định song phương quy mô nhỏ, chấp nhận yêu sách mở cửa thị trường cho nông sản Hoa Kỳ mà đổi lại Nhật Bản không được gì nhiều.

Thứ năm là Hàn Quốc, quốc gia đã có hiệp định thương mại tự do với Hoa Kỳ. Cũng như Nhật Bản, Hàn Quốc phải nhượng bộ bằng một hiệp định thương mại điều chỉnh. 

COVID-19 đã đóng băng tất cả các chuyến bay thương mại gần một năm qua, chỉ còn lác đác những chuyến bay chở hàng hóa. Trong ảnh: ga quốc ngoại Tân Sơn Nhất, tháng 12.2020. Ảnh: HB

Việt Nam cũng nằm trong danh sách những quốc gia thặng dư thương mại với Hoa Kỳ, tăng từ hạng 5 vào đầu nhiệm kỳ của ông Trump lên hạng 3 vào cuối năm nay, chỉ sau Trung Quốc và Mexico. Mặc dù một số cơ quan như USTR, Bộ Tài chính, Bộ Thương mại muốn có hành động với Việt Nam nhưng Hoa Kỳ vẫn muốn giữ quan hệ tốt với Việt Nam liên quan đến quốc phòng, an ninh khu vực. Bộ Quốc phòng và Bộ Ngoại giao vận động cho quan hệ song phương với Việt Nam trong bối cảnh Hoa Kỳ không ngừng gây sức ép lên Trung Quốc. Tuy nhiên, cáo buộc Công ty cổ phần vận tải khí và hóa chất Việt Nam (PCT) vận chuyển dầu cho Iran - quốc gia đang bị Hoa Kỳ trừng phạt - có thể là tín hiệu bất lợi đối với sự ủng hộ vốn có khi Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ là cơ quan tuyên bố trừng phạt. 

Cáo buộc thao túng tiền tệ là một căn cứ để Hoa Kỳ có thể đưa ra biện pháp trừng phạt và/hay buộc Việt Nam phải đàm phán tái cân đối quan hệ thương mại song phương. USTR cũng có thể đưa ra kết luận theo hướng tiêu cực về định giá tiền tệ sau phiên điều trần vào ngày 29.12.2020. Kịch bản xấu nhất trong năm 2021 là Việt Nam sẽ bị Hoa Kỳ trừng phạt trong những ngày cuối cùng ông Trump tại vị, vừa thực hiện cam kết đối với cử tri, vừa dồn thêm gánh nặng cho Tổng thống đắc cử Joe Biden khi chính thức bước vào Nhà Trắng. Mức độ trừng phạt cao là áp thuế bổ sung đến 25% cho một loạt các nhóm hàng xuất khẩu của Việt Nam.

Ở mức độ thấp hơn, Hoa Kỳ có thể chỉ áp thuế lên một vài nhóm hàng đang điều tra. Tác động tiêu cực cho nền kinh tế Việt Nam là làn sóng đầu tư nước ngoài hậu Covid-19 sẽ chững lại. Những doanh nghiệp có kế hoạch đầu tư vào Việt Nam để xuất khẩu hàng hóa sang Hoa Kỳ cũng sẽ tính toán lại khi cảm thấy có nguy cơ bị áp thuế.

Kinh tế toàn cầu dựa trên ba trục là sự dịch chuyển của con người, chuỗi cung ứng hàng hóa và dịch vụ, và tài chính.  COVID-19 khiến cả ba trục đều tê liệt. 

Một thuận lợi là chính quyền tương lai của Joe Biden sẽ không bị quá ám ảnh bởi vấn đề thâm hụt thương mại song phương. Nếu chính quyền Donald Trump không có phản ứng trong những ngày tới, thì khả năng chính quyền Joe Biden trừng phạt Việt Nam với cáo buộc thao túng tiền tệ là rất thấp. Còn trong tình huống chính quyền Donald Trump đưa ra quyết định áp thuế ngay, thì Việt Nam sẽ phải nỗ lực tiếp cận chủ động hơn với chính quyền mới. Đổi lại việc dỡ bỏ lệnh trừng phạt, Việt Nam có thể được yêu cầu thể hiện tinh thần hợp tác ở nhiều khía cạnh. Về thương mại là tạo điều kiện thông thoáng hơn để nhập khẩu nông sản, nguyên liệu và máy móc thiết bị từ Hoa Kỳ. 

Để thuyết phục Hoa Kỳ loại bỏ việc coi Việt Nam thao túng tiền tệ thì chính sách điều hành tỷ giá của Việt Nam tới đây sẽ phải theo hướng linh hoạt rất nhiều. Ngân hàng Nhà nước Việt Nam vẫn quản lý tỷ giá để không có những biến động lớn, nhưng đồng Việt Nam sẽ phải có lên, có xuống theo USD dưới tác động của cung cầu ngoại tệ trên thị trường.

Việt Nam cũng cần tập trung vào lĩnh vực mà chính quyền Joe Biden sẽ rất quan tâm là hợp tác phát triển kinh tế trong bối cảnh biến đổi khí hậu, môi trường bền vững ở tiểu vùng sông Mekong, năng lượng tái tạo và cơ sở hạ tầng cho khí tự nhiên hóa lỏng. Đặc phái viên phụ trách những vấn đề này là ông John Kerry, một người có thiện cảm với Việt Nam. 

Quay trở lại TPP (nay đã là CPTPP) không phải là ưu tiên hàng đầu của Joe Biden. Nếu có thì Hoa Kỳ cũng sẽ yêu cầu đàm phán lại. Bối cảnh chính trị chia rẽ ở Hoa Kỳ cũng làm cho việc đàm phán thương mại tự do song phương với Hoa Kỳ là rất khó khăn. Tuy nhiên, Việt Nam cũng cần thể hiện là mình sẵn sàng đàm phán cho một cơ chế thương mại tự do mới ở khu vực có sự tham gia của Hoa Kỳ.

Mẫu số chung “COVID-19”

Với ông Trần Sĩ Chương, mọi chuyện liên quan đến chính trị - kinh tế - xã hội hiện nay đều có một mẫu số chung là COVID-19. Doanh thu của doanh nghiệp trong năm 2020 còn cái trớn của năm 2019.

Sang năm 2021, sẽ có một số doanh nghiệp và ngành nghề phát triển tốt nhờ COVID-19, nhưng đa số doanh nghiệp sẽ thấm đòn vì đơn hàng cũ đã hết, mà đơn hàng mới giảm nhiều. Phần lớn doanh nghiệp giảm doanh thu trên 50% trong năm 2020. Tăng trưởng kinh tế bất ngờ chậm lại dẫn đến thất nghiệp cao. Ở Việt Nam chưa thấy rõ nét vì khu vực kinh tế không chính thức (underground) vẫn chiếm tỷ trọng đáng kể và đang âm thầm giảm sốc nạn thất nghiệp. 

Tuy nhiên, thất nghiệp sẽ âm ỉ kéo dài từ năm nay sang năm khác dẫn đến nhiều hệ lụy phức tạp, từ an sinh đến an ninh xã hội. “Bần cùng sinh đạo tặc” trở thành gánh nặng rất lớn cho Chính phủ, chưa kể doanh nghiệp khó khăn còn ảnh hưởng rất lớn đến nguồn thu ngân sách, dẫn đến hạn chế khả năng hỗ trợ của Nhà nước đối với doanh nghiệp.

Thất nghiệp chịu cú sốc kép khi năm 2020 cũng đánh dấu sự dịch chuyển mạnh mẽ theo xu hướng cách mạng 4.0. Tự động hóa làm tăng năng suất cho doanh nghiệp nhưng lại làm giảm cầu lao động có tay nghề thấp. Sụt giảm cầu lao động có tay nghề thấp là nguyên nhân cơ bản, thúc đẩy những phong trào dân túy trong xã hội Hoa Kỳ và nhiều nước khác trong mấy năm qua. Việt Nam rồi cũng sẽ đến lúc phải trải qua giai đoạn khốc liệt này. Bài toán giải quyết được công ăn việc làm cho đội quân thất nghiệp từ những ngành thâm dụng lao động như da giày, may mặc sẽ ngày càng phức tạp hơn.

Kinh tế toàn cầu dựa trên ba trục là sự dịch chuyển của con người, chuỗi cung ứng hàng hóa và dịch vụ, và tài chính. Khi xảy ra khủng hoảng tài chính năm 2008, dù hai trục còn lại vẫn hoạt động bình thường nhưng kinh tế toàn cầu vẫn cần đến 5-7 năm để quay lại trạng thái bình thường cũ (năm 2007). COVID-19 tác động sâu rộng hơn, khiến cả ba trục đều tê liệt. Bên cạnh nỗi lo thất nghiệp, nguồn lực tài chính ứ đọng gieo mầm mống khủng hoảng. Rất khó. 

Hơn bao giờ hết, doanh nghiệp cần phải tỉnh thức để đánh giá tình hình. Doanh nghiệp phải xem là trong kinh tế của “bình thường mới” sản phẩm và dịch vụ của mình có còn một chỗ đứng trong thị trường hay không, và doanh nghiệp có khả năng tài chính để trụ đến ngày có lời hay không. Nếu không thì nên dừng lại, cố gắng bảo vệ nguồn lực hữu hạn, tìm cơ hội trong ngành khác. Dẫn chứng ngành du lịch, ông Chương cho rằng sự hồi phục của ngành này sẽ có độ trễ do dịch vụ này không phải nhu cầu thiết yếu. Ngay cả khi đã có vắc-xin đặc hiệu thì cũng cần thêm rất nhiều thời gian để lượng khách quốc tế trở lại Việt Nam như thời điểm năm 2019. Trong khi đó, điểm hòa vốn của mảng kinh doanh khách sạn thông thường là 50% công suất phòng.

Bắt đầu lại từ vạch xuất phát, những nhà đầu tư khách sạn sẽ tiếp tục gánh lỗ trước khi công suất phòng nhích đến điểm hòa vốn. 

Khuê Anh thực hiện

bài viết liên quan
để lại bình luận của bạn
có thể bạn quan tâm

Đọc tin nhanh

*Chỉ được phép sử dụng thông tin từ website này khi có chấp thuận bằng văn bản của Người Đô Thị.