Niềm tin số: Điều kiện để ASEAN tiến xa trong chuyển đổi số

Lừa đảo đang trở thành rào cản đáng kể đối với niềm tin số tại ASEAN. Hai báo cáo mới của Hiệp hội Di động Toàn cầu (GSMA), công bố ngày 9.9 tại Digital Trust Summit^(*) trong khuôn khổ M360 ASEAN ở Kuala Lumpur, cho thấy người dùng không chỉ đối mặt với nguy cơ mất tiền, mà còn thay đổi cách tiếp cận dịch vụ số sau sự cố.

Theo GSMA ASEAN Consumer Scam Report 2026, khoảng 45% các vụ lừa đảo được báo cáo tại Indonesia, Malaysia, Philippines, Singapore, Thái Lan và Việt Nam vẫn chưa được giải quyết. Những người có vụ việc chưa xử lý có mức độ tin tưởng thấp hơn đối với các kênh liên lạc, nền tảng số và chia sẻ dữ liệu. Nhiều người cũng thay đổi cách sử dụng dịch vụ số và tiếp nhận cuộc gọi, tin nhắn từ bên ngoài.

Báo cáo cho biết 8% người tiêu dùng được khảo sát đã trở thành nạn nhân của lừa đảo trong 12 tháng qua. Trong số đó, 68% chịu thiệt hại tài chính; 82% không thu hồi được khoản tiền nào đã mất và chỉ 10% thu hồi toàn bộ. Người từng là nạn nhân có khả năng chuyển đổi tài khoản hoặc nhà cung cấp dịch vụ cao hơn gấp đôi so với người chưa bị ảnh hưởng.

Mức độ lo ngại cũng cao: 96% người tiêu dùng lo ngại trở thành nạn nhân của lừa đảo hoặc bị tấn công mạng. Gần 9/10 người nhận diện được ít nhất một hình thức AI được sử dụng trong các vụ lừa đảo. Dù 69% nạn nhân đã báo cáo, khoảng 45% số vụ vẫn chưa được giải quyết. Các ứng dụng tin nhắn là kênh phổ biến nhất, chiếm 41% số vụ việc.

Ông Julian Gorman, Giám đốc Khu vực châu Á - Thái Bình Dương của GSMA, phát biểu tại Digital Trust Summit. Ảnh: GSMA

Báo cáo thứ hai Digital Nations 2026: Building Trusted Digital Ecosystems in ASEAN mở rộng câu hỏi: làm thế nào xây dựng hệ sinh thái đủ tin cậy để các mục tiêu số ASEAN đi vào thực tiễn?

Báo cáo này cho thấy khi các nước thúc đẩy kinh tế số, AI, chính phủ số và hội nhập số xuyên biên giới, mức độ tin cậy đối với hạ tầng, dịch vụ và các thể chế số quyết định khả năng đưa sáng kiến từ chiến lược vào thực tiễn. Niềm tin còn tác động đến ứng dụng, đổi mới sáng tạo, đầu tư và kết quả kinh tế - xã hội.

Các công nghệ mới nổi đang làm bài toán này khó hơn. AI tạo điều kiện cho những hình thức lừa đảo tinh vi, trong khi deepfake, sao chép giọng nói và giả danh trên môi trường số khiến cá nhân, tổ chức khó phân biệt tương tác hợp pháp với hành vi lừa đảo. Vì vậy, niềm tin số phụ thuộc vào khả năng xác minh danh tính, xác thực thông tin liên lạc, tăng khả năng chống chịu và chia sẻ thông tin đáng tin cậy để ngăn rủi ro trước khi thiệt hại.

GSMA xác định bốn nền tảng gắn chặt với niềm tin số: danh tính số, giúp xác minh cá nhân và tổ chức; thông tin liên lạc, liên quan đến nguồn gốc và độ chính xác của tương tác; hạ tầng vững chắc và khả năng ứng phó, bảo đảm dịch vụ hoạt động liên tục, an toàn; và chia sẻ thông tin, nhằm xây dựng, khai thác dữ liệu đáng tin cậy để tăng cường an ninh và bảo vệ hệ thống.

Để củng cố bốn nền tảng này, báo cáo nhấn mạnh sự phối hợp giữa chính phủ, cơ quan quản lý, nhà mạng di động, tổ chức tài chính, nền tảng số và các bên liên quan. Các nhà mạng tham gia xác minh danh tính, an ninh mạng, phòng chống gian lận, dịch vụ xác thực và chia sẻ thông tin. Hợp tác khu vực giúp chia sẻ kinh nghiệm, tăng khả năng ứng phó và củng cố niềm tin vào chuyển đổi số ASEAN.

Phát biểu tại Digital Trust Summit, ông Julian Gorman, Giám đốc Khu vực châu Á - Thái Bình Dương của GSMA, cho rằng chỉ cung cấp quyền tiếp cận thôi là chưa đủ. Khi các nền kinh tế số ASEAN phát triển, người dân cần tin rằng dịch vụ số an toàn, đáng tin cậy và có trách nhiệm.

“Những phát hiện từ các báo cáo này cho thấy niềm tin số ngày càng trở thành điều kiện tiên quyết để người dân tham gia vào môi trường số, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và tăng trưởng. Những quốc gia xây dựng được niềm tin đối với hạ tầng, dịch vụ và các thể chế số sẽ có nhiều lợi thế hơn trong việc hiện thực hóa các mục tiêu số. Để làm được điều này, chính phủ, các nhà mạng di động, nền tảng số, tổ chức tài chính và các bên liên quan khác cần phối hợp chặt chẽ để xác minh danh tính, xác thực thông tin liên lạc và ngăn chặn gian lận trước khi thiệt hại xảy ra”, ông Julian Gorman chia sẻ.

Trọng Văn

_____________

* Digital Trust Summit (Hội nghị Niềm tin Số) nằm trong khuôn khổ chuỗi hội nghị M360 ASEAN, diễn ra từ 9- 10.9.2026 tại Kuala Lumpur, Malaysia, quy tụ các lãnh đạo từ chính phủ, doanh nghiệp và các tổ chức quốc tế để thảo luận về cách ASEAN có thể củng cố niềm tin trong các tương tác số, đồng thời xây dựng những hệ sinh thái số an toàn, có khả năng chống chịu và bao trùm hơn. Các đại biểu được lắng nghe chia sẻ từ đại diện của các nhà mạng di động, Google, Meta, Liên minh Viễn thông Quốc tế (ITU), Mastercard và chính phủ các quốc gia trong khu vực.