SpaceX IPO: 'Siêu bom tấn' định hình kỷ nguyên kinh tế liên hành tinh

Một buổi phóng thử tên lửa của SpaceX.

Ngày 12.6.2026 (theo giờ mở cửa chính thức của sàn chứng khoán Nasdaq tại New York – khoảng 20g30 giờ Hà Nội), Tập đoàn SpaceX của tỷ phú Elon Musk sẽ chính thức rung chuông mở cửa phiên giao dịch đầu tiên trên sàn Nasdaq dưới mã SPCX.

Đây không chỉ là một đợt phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) thông thường. Đó là một cột mốc tái định nghĩa lại cách con người huy động vốn cho những giấc mơ xa xôi, vượt ra khỏi hành tinh trái đất của mình.

Siêu IPO với kế hoạch và những kỳ vọng đột phá

Theo thông tin chính thức từ hồ sơ S-1 nộp lên Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch Mỹ (SEC), SpaceX đã phá vỡ các quy ước IPO truyền thống bằng việc bỏ qua biên độ giá thả nổi. Thay vào đó, doanh nghiệp này đưa ra mức giá cố định duy nhất là 135 USD/cổ phiếu. Một cơ chế định giá cố định áp đặt, tước bỏ hoàn toàn quyền mặc cả của các nhà bảo lãnh phát hành Phố Wall.

Với khối lượng phát hành lên tới 555,6 triệu cổ phiếu phổ thông, SpaceX đặt mục tiêu huy động khoảng 75 tỷ USD. Con số này sẽ đổ mọi kỷ lục trong lịch sử tài chính thế giới, bỏ xa mức 29,4 tỷ USD của Saudi Aramco (2019) hay 25 tỷ USD của Alibaba (2014). Điều đặc biệt  đây là đợt chào bán hoàn toàn sơ cấp (all-primary). Nghĩa là toàn bộ 75 tỷ USD sẽ chảy trực tiếp vào bảng cân đối kế toán của SpaceX để phục vụ cho các dự án Starship và hạ tầng AI, thay vì dùng để trả tiền cho các cổ đông hiện hữu muốn thoái vốn.

Mức giá 135 USD/cổ phiếu tương ứng với giá trị vốn hóa mục tiêu của SpaceX đạt khoảng 1,75 nghìn tỷ USD. Định giá này cao gấp đôi so với mức định giá nội bộ cuối năm 2025.

Ngay khi mở cửa giao dịch, SpaceX dự kiến sẽ ngay lập tức tham gia “Câu lạc bộ” những công ty đại chúng lớn nhất hành tinh, "chung mâm" với những gã khổng lồ như Microsoft hay Nvidia. Và giá trị vốn hóa của SpaceX sau phiên IPO có thể sẽ còn cao hơn, từ các ước tính lượng cầu cao hơn cung được báo cáo.

Một nhà đầu tư tổ chức chia sẻ trên Reuters: "Không có bất kỳ khía cạnh nào của đợt IPO này là bình thường theo đúng nghĩa đen, nhưng một lần nữa, đây là đợt IPO lớn nhất trong lịch sử, vì vậy điều đó cũng không có gì đáng ngạc nhiên."

Starbase, một cơ sở sản xuất tên lửa, bãi thử nghiệm và cảng vũ trụ tư nhân do SpaceX vận hành gần bãi biển Boca Chica ở hạt Cameron, tiểu bang Texas.

Chiến lược "Take-it-or-leave-it" và đặc quyền cho nhà đầu tư cá nhân

Một trong những chiến lược táo bạo nhất của SPCX chính là cấu trúc phân bổ dòng cổ phiếu lưu hành tự do (public float). Thay vì công thức cũ - nơi 95% lượng cổ phiếu được dành cho các định chế tài chính - SpaceX quyết định dành tới 30% khối lượng phát hành cho các nhà đầu tư cá nhân.

Tỷ phú Elon Musk đã thực hiện một cách tiếp cận mang tính áp đặt tích cực. Theo các chuyên gia pháp lý trích dẫn trên Reuters: "(Elon) Musk đơn giản là đang thực hiện chiến lược 'Take-it-or-leave-it' (Được thì mua, không thì thôi). Điều này rất hiệu quả với những người hâm mộ ông ấy, đồng thời hợp lý vì thị trường không có doanh nghiệp tương đương để so sánh."

Tuy nhiên có thể nhận ra Elon Musk đã “lãng mạn hóa dòng vốn” đặc biệt với các nhà đầu tư cá nhân. Đằng sau con số 30% dành cho khối bán lẻ là một chiến lược "kinh tế học bằng niềm tin" chưa từng có tiền lệ. Sự tự tin của Elon Musk trong canh bạc này hoàn toàn có cơ sở khi ông đã có kinh nghiệm xương máu từ Tesla - nơi sức mạnh của các cổ đông nhỏ lẻ từng tạo nên một "cổ phiếu giáo phái", bảo vệ công ty vượt qua hàng loạt cuộc tấn công bán khống từ Phố Wall. Sở hữu đặc quyền truyền thông vô song với mạng lưới hàng triệu người hâm mộ trung thành trên nền tảng X, Elon Musk biết cách biến những người ủng hộ thành những nhà tài trợ vốn tự nguyện. 

Starshp V3 bổ sung các cổng kết nối và hệ thống truyền dẫn nhiên liệu nội bộ mới nhằm phục vụ mục tiêu tiếp nhiên liệu trong không gian cho các sứ mệnh Mặt Trăng (Artemis) và Sao Hỏa.

Tuy nhiên, sự ưu ái này đi kèm điều khoản nghiêm ngặt: SpaceX thiết lập cấu trúc cổ phiếu đa tầng, nơi cổ phiếu của Elon Musk có tới 10 quyền biểu quyết trên mỗi cổ phiếu. Sau IPO, Musk vẫn nắm giữ hơn 85,1% quyền biểu quyết tuyệt đối. 14,9% quyền biểu quyết còn lại đang nằm trong tay hai nhóm đối tượng cốt lõi: Ban điều hành cấp cao của SpaceX và Các nhà đầu tư chiến lược vòng tư nhân (Private Investors) – những người đã đổ hàng tỷ USD đỡ đầu cho công ty trong suốt hơn 20 năm qua.

Nhà đầu tư cá nhân tham gia IPO lần này mang tính chất "đồng hành và thụ hưởng" giá trị tăng trưởng, không có quyền can thiệp vào các định hướng chiến lược.

135 USD cho một cổ phiếu SPCX không còn là một khoản đầu tư thuần túy để chờ đợi cổ tức - thứ vốn sẽ bị triệt tiêu để tái đầu tư 100% vào R&D. Đối với cộng đồng của Elon Musk, đây sẽ thiên về dạng "tự nguyện đóng góp" để mua quyền được là một phần của lịch sử. Bản chất dòng vốn sơ cấp (all-primary) càng củng cố niềm tin này: tiền của họ sẽ biến thành titan, thép không gỉ và nhiên liệu tên lửa, chứ không chảy vào túi các nhóm lợi ích thoái vốn.

Sự bao dung này tạo ra một "hợp đồng xã hội" đặc biệt: họ sẵn sàng chấp nhận rủi ro thất bại kỹ thuật mà không kiện cáo, đổi lại quyền được giữ nguyên vẹn giấc mơ chinh phục không gian. Khối cổ đông nhỏ lẻ này vừa là nguồn vốn, vừa là "lá chắn sống" tâm lý giúp bảo vệ quyền lực tuyệt đối (85,1% quyền biểu quyết) của Musk trước áp lực lợi nhuận ngắn hạn từ các quỹ đầu tư lạnh lùng tại Phố Wall.

Bãi phóng tên lửa tại Texas nhìn từ trên cao.

"Cơn địa chấn" phút chót

Tính đến cuối ngày 10.6.2026, toàn bộ hệ thống sổ lệnh dành cho các tổ chức tài chính lớn đã chính thức đóng cửa sớm do tình trạng quá tải nghiêm trọng (Massively Oversubscribed).

Các nguồn tin từ Phố Wall cho biết tổng lượng tiền đăng ký mua cổ phiếu từ các quỹ định chế đã chạm mốc 150 tỷ USD, gấp đôi lượng cung ứng của SpaceX. Sự bùng nổ nhu cầu này xuất phát từ một động thái mang tính kỹ thuật của sàn Nasdaq: họ nới lỏng quy chế chỉ số Nasdaq-100, cho phép các siêu IPO lọt top 40 vốn hóa được tích hợp thẳng vào rổ chỉ số chỉ sau 15 ngày giao dịch (thay vì 90 ngày trước đây). Điều này tạo ra một áp lực "buộc phải mua" khoảng 7 tỷ USD từ các quỹ ETF thụ động khổng lồ ngay trong tháng 6.

Tình trạng nghẽn lệnh ở khối tổ chức lan nhanh sang các sàn môi giới bán lẻ như Fidelity và Robinhood. Do lượng nhà đầu tư cá nhân đổ xô vào đăng ký mua vượt quá mọi dự báo, các nền tảng này đã phải áp dụng hệ thống bốc thăm ngẫu nhiên để phân bổ quyền mua cổ phiếu vào đêm ngày 11.6. Sự khan hiếm này dự báo giá cổ phiếu sẽ tăng phi mã  ngay khi tiếng chuông khai mạc phiên 12.6 vang lên.

Hệ thống phóng được thiết kế để có thể tái sử dụng hoàn toàn, với khả năng quay trở lại bãi phóng và được thu hồi. Thành công này tạo nên sự ngưỡng mộ cho giới kỹ thuật toàn cầu về các giới hạn kỹ thuật được vượt qua.

Lệnh cấm đối với dòng vốn Trung Quốc

Nhưng trong cơn háo hức chờ đợi của giới đầu tư tài chính toàn cầu, một sắc lệnh lạnh lùng lại được thiết lập. Toàn bộ các nhà đầu tư có quốc tịch, tài khoản hoặc nguồn gốc từ Trung Quốc đại lục và Hồng Kông bị cấm tham gia đợt IPO này.

Lý do nằm ở bản chất an ninh quốc gia. SpaceX không đơn thuần là doanh nghiệp thương mại. Họ là nhà thầu quốc phòng cấp cao của Lầu Năm Góc, sở hữu công nghệ Starshield (vệ tinh quân sự) và các thuật toán định vị tên lửa. Hệ sinh thái của SpaceX cấu thành tài sản chiến lược của Mỹ và chịu sự giám sát nghiêm ngặt của Quy định quốc tế về buôn bán vũ khí (ITAR). Việc chặn dòng vốn Trung Quốc là bắt buộc để ngăn chặn rủi ro rò rỉ công nghệ nhạy cảm.

Biện pháp này được thực thi bằng cách chặn toàn bộ dải IP và từ chối tài khoản có hộ chiếu Trung Quốc/Hồng Kông bất kể họ đang sinh sống ở đâu và buộc các ứng dụng môi giới châu Á từ chối lệnh. Tại các phòng giao dịch ở Central (Hồng Kông) và trên các nền tảng mạng xã hội tài chính như Xueqiu (Tuyết Cầu), làn sóng bất bình dâng cao.

Giới tài phiệt xứ cảng thơm cảm thấy bị tổn thương khi Hồng Kông - vốn là một trung tâm tài chính tự do mang tính toàn cầu - lại bị đánh đồng hoàn toàn về mặt rủi ro an ninh quốc gia giống như đại lục trong một thương vụ thương mại.

Trong khi đó, nhiều nhà quản lý quỹ tại Thượng Hải bày tỏ sự thất vọng đối với Elon Musk. Họ cho rằng vị tỷ phú này đã nhận được rất nhiều sự ưu ái từ chính phủ Trung Quốc khi xây dựng siêu nhà máy Tesla Gigafactory ở Thượng Hải, nhưng đến khi có "món ngon" như SpaceX IPO, ông lại sẵn sàng quay lưng với dòng vốn Trung Quốc để chiều theo ý muốn của Lầu Năm Góc.

Tên lửa đẩy trở lại tay đỡ thành công, hứa hẹn tiết kiệm chi phí cho các lần phóng trong tương lai.

Nhưng lệnh cấm không làm giảm đi sự thèm khát đối với một thực thể sở hữu Starlink và xAI. Ngược lại, nó tạo ra một hiệu ứng tâm lý "cái gì càng cấm thì càng muốn sở hữu", bùng thổi cơn sốt phái sinh.

Các nhà đầu tư giàu có (nhóm High-Net-Worth) tại Trung Quốc ráo riết tìm cách bẻ lái dòng tiền qua các kênh gián tiếp, các sản phẩm phái sinh mô phỏng (Synthetic Pre-IPO tokens) trên các sàn giao dịch tài sản số, đẩy khối lượng giao dịch các hợp đồng tương lai của mã này lên hơn 1 tỷ USD. Thêm vào đó, khi không thể trực tiếp chạm tay vào SpaceX, các dòng vốn đầu cơ lớn tại Trung Quốc đại lục đã quay lại kích hoạt một làn sóng "ăn theo" trên thị trường chứng khoán nội địa (A-shares), săn lùng cổ phiếu của các công ty sản xuất linh kiện, vật liệu hiếm, và thiết bị viễn thông trong nước có liên quan đến ngành hàng không vũ trụ hoặc có khả năng cung ứng gián tiếp cho các nhà thầu của SpaceX.

Phần giới thiệu internet vệ tinh tốc độ cao của Starlink dành cho các địa hình xa xôi hẻo lánh, di chuyển xa đô thị.

Hệ sinh thái Không gian + AI

Tại sao nhà đầu tư lại chấp nhận mức định giá P/S (giá trên doanh thu) lên tới gần 95 lần? Câu trả lời nằm ở sự sáp nhập chiến lược giữa SpaceX và xAI vào đầu năm 2026. Nhà đầu tư không chỉ mua những quả tên lửa; họ đang sở hữu một ma trận công nghệ tích hợp.

Trong đó, Starlink nổi trội với hơn 12 triệu thuê bao tại hơn 160 quốc gia và vùng lãnh thổ, mang về 11,4 tỷ USD doanh thu năm 2025, theo Reuters.

Thêm vào đó là màn tích hợp xAI, Elon Musk đã chia sẻ trong một cuộc họp báo: "Bằng cách sáp nhập xAI với hạ tầng quỹ đạo của SpaceX, chúng tôi đang xây dựng một cỗ máy đổi mới tích hợp theo chiều dọc... thiết lập các trung tâm dữ liệu dựa trên không gian." Starlink V3 sẽ mang theo các bộ xử lý AI của xAI, tận dụng năng lượng mặt trời vĩnh cửu và khả năng làm mát tự nhiên trong không gian để xử lý dữ liệu ngay trên quỹ đạo.

Mặc dù kết quả kinh doanh hợp nhất mô phỏng năm 2025 cho thấy doanh thu 18 tỷ USD và mức lỗ ròng 4,9 tỷ USD - chủ yếu do gánh chi phí đầu tư khổng lồ cho các siêu máy tính của xAI, Phố Wall vẫn nhìn vào bức tranh dài hạn về một công ty nắm giữ cả hạ tầng vật lý lẫn "bộ não" kỹ thuật số của tương lai.

Hình ảnh cho thấy tầng trên đang tách khỏi tên lửa đẩy Super Heavy đồng thời kích hoạt các động cơ Raptor

Lan Chi

(Tổng hợp từ SEC, Reuters, Goldman Sachs, và SpaceX - Bản quyền hình ảnh thuộc SpaceX)