Văn học Nhật Bản: làn sóng sách chữa lành chinh phục người trẻ đô thị

Theo tờ The Guardian, hơn 25% văn học dịch xuất bản tại Vương quốc Anh vào năm 2025 đến từ Nhật Bản. Trong đó nổi bật là các tác phẩm có màu sắc nhẹ nhàng, tình cảm, lấy bối cảnh các không gian công cộng như quán cafe, hiệu sách, thư viện... Qua đó, người trẻ đô thị sẽ thấy như tìm được điểm tựa tinh thần giữa cuộc sống này, nhất là sau giai đoạn đại dịch Covid-19.

Quán cà phê của quá khứ và tương lai

Trong đó, Toshikazu Kawaguchi là cái tên vô cùng nổi bật, khi bộ sách 6 tập của ông thành công vang dội, không chỉ trong nước mà còn ở cả quốc tế. Theo thông tin chính thức từ nhà phát hành, tính đến tháng 1.2026, bộ sách bán được hơn 8,5 triệu bản trên toàn cầu. Còn theo The New York Times, tính đến năm 2024, series đã được dịch ra 46 ngôn ngữ.

Mới đây, bộ 3 đầu tiên: Khi tách cà phê còn chưa nguội, Khi lời nói dối còn chưa lộ diện, Khi ký ức còn chưa phai nhạt đã được NXB Trẻ ấn hành và ra mắt độc giả Việt Nam.

Khởi phát từ một vở kịch, Toshikazu Kawaguchi đã tạo nên hiện tượng với các đầu sách của mình. Ảnh: Wikimedia.

Tuy là những phần khác nhau, nhưng các tác phẩm đều sở hữu chung bối cảnh cũng như đi theo motif xuyên suốt. Cụ thể, câu chuyện xoay quanh hai quán cafe lần lượt là Funiculi Funicula ở Tokyo và Donna Donna ở thành phố cảng Hakodate, những nơi được xem là địa điểm của một truyền thuyết đô thị.

Khách hàng mỗi khi đến đó sẽ có khả năng đi về quá khứ hoặc đến tương lai trong khoảng thời gian mà tách cà phê vẫn chưa nguội lạnh. Tuy vậy mỗi người chỉ có một lần thực hiện duy nhất và phải thỏa mãn rất nhiều điều kiện, trong đó có một thực tế là không thể thay đổi bất cứ điều gì từ trong quá khứ.

Thoạt nghe có phần “vô dụng”, nhưng chính điều này lại làm nên ý nghĩa cho hành trình ấy, nơi các nhân vật không phải muốn thay đổi theo nghĩa thông thường, mà là hòa giải được những khúc mắc cũng như hiểu lầm bản thân từng có.

Mỗi cuốn sách bao gồm bốn câu chuyện của những con người khác nhau, nhưng đều có chung cảm giác tiếc nuối vì bản thân mình chưa kịp tỏ bày. Ở cuốn Khi tách cà phê còn chưa nguội, một người vợ đã quay về quá khứ để tìm hiểu xem người chồng trước khi mắc Alzheimer đã viết điều gì cho bản thân, từ đó khi trở về hiện tại, cô đã thêm hiểu cảm giác của chồng dù giờ anh đã là con người khác.

Trong khi đó, một cô gái khác tin rằng vị hôn phu sẽ chờ đợi mình, nên khoảng cách ba năm sống xa nhau không còn là trở ngại. Cũng có câu chuyện về người chị gái mong được gặp em mình lần cuối, bởi từ cuộc hẹn định mệnh đã khiến hai chị em vĩnh viễn âm dương cách biệt...

Những câu chuyện này cho thấy sự thiếu sót của con người trong việc nhận thức những gì xảy đến cạnh bên. Bởi con người bất toàn, nên việc thấu hiểu người mình thương yêu sẽ là bất khả. Qua những tình tiết giàu cảm xúc và cảm động, độc giả sẽ thêm trân quý và thận trọng hơn trong từng giây phút của cuộc đời này.

Bộ sách của Toshikazu Kawaguchi đã tiếp thêm sức mạnh tinh thần cho người trẻ đô thị. Ảnh: NXB Trẻ

Đây cũng là ý định của Kawaguchi khi viết bộ sách. Trong một cuộc phỏng vấn, ông từng chia sẻ điều mình muốn tạo ra là sự đồng cảm, để độc giả nhận ra: “Điều đó đã xảy ra với tôi!”, “Tôi hiểu và đồng cảm được với chính điều đó!’”.

Và tuy sử dụng chung motif, nhưng từng cuốn sách lại xoáy sâu hơn vào những chủ điểm khác nhau. Chẳng hạn tuy đa số quay về quá khứ, nhưng cũng có những nhân vật muốn tiến về tương lai, để được chạm đến những điều vượt khỏi vòng xoáy sinh lão bệnh tử.

Chẳng hạn, một người mẹ chấp nhận sinh con trong hoàn cảnh tính mạng bị đe dọa đã đi đến tương lai để được nhìn thấy con gái mình. Ở chiều ngược lại, chính cô bé ấy quay về quá khứ để được một lần ôm lấy mẹ. Những khoảnh khắc thiêng liêng ấy được tác giả thể hiện đầy xúc động, qua đó gợi mở nhiều suy ngẫm về sự sống và cái chết...

Ngoài ra bí ẩn mà họ ẩn giấu cũng khá đa dạng, giúp series không một màu, nhàm chán. Có khi là lời nói dối tưởng chừng vô hại nhưng lại là cơn ám ảnh cho đến sau cùng, có khi là những ký ức họ muốn hiểu thêm, nắm chặt trước khi trôi qua, tan vào hư không...

Sau khi ra mắt độc giả trong nước, bộ sách nhận được sự chú ý lớn. NXB Trẻ cho biết trong những tháng tới, 3 cuốn còn lại gồm: Khi lời tạ từ còn chưa kịp nói, Khi yêu thương còn chưa quên lãng, Khi tình yêu còn chưa ngỏ lời cũng sẽ được chuyển ngữ và tiếp tục giới thiệu tới bạn đọc.

Hiệu sách của sự sẻ chia

Bên cạnh quán cafe, hiệu sách, thư viện cũng là không gian được nhiều tác giả khai thác trong dòng sách này. Một trong số đó là Sawako Natori với tiểu thuyết Tiệm sách thứ sáu – Vị mochi mùa xuân. Series gồm có bốn cuốn đi theo bốn mùa và bốn món ăn nổi tiếng, đã gặt hái thành công đặc biệt tại Nhật và đang trên đường chinh phục bạn đọc quốc tế.

Tiểu thuyết gia Sawako Natori đã gửi gắm sự kỳ diệu qua hiệu sách và các cuốn sách. Ảnh: Piper Verlag

Về nội dung, cuốn sách xoay quanh một hiệu sách tọa lạc ở nhà ga nhỏ phía Bắc Kanto, nơi không có nhiều cư dân sinh sống, qua lại. Tuy vậy, nơi này lại nổi tiếng vì lời đồn đại như truyền thuyết đô thị, rằng đây là nơi ta sẽ tìm thấy bất cứ cuốn sách nào mình muốn đọc. Thoạt nghe đó là hoang đường, bởi không gian có hạn và sự neo người của nơi chốn ấy.

Tuy vậy, ẩn dưới những gì có thể nhìn thấy là một không gian lớn hơn, rộng hơn và vĩ đại hơn. Cũng tương tự thế, việc “tìm thấy bất cứ cuốn sách nào mình muốn đọc” cũng không thể hiểu theo nghĩa bề mặt, mà là một tầng sâu hơn, khi các nhân vật tìm đến nơi đây, qua đó sẽ hiểu thêm nữa về bản thân mình.

Cuốn sách gồm bốn câu chuyện của những người ở đa dạng độ tuổi, từ đó phản ánh khoảng cách thế hệ, sự tan rã của thiết chế gia đình lẫn cuộc sống có nhiều áp lực, đôi khi không có khoảng nghỉ cho thế hệ trẻ.

Cũng như Kawaguchi, Natori cũng mang đến những tình tiết tạo nhiều đồng cảm, nơi mỗi độc giả lại sẽ thấy mình trong từng câu chuyện. Đó là một thanh niên đến tìm của sách đã làm mất của cha mình, để cuối cùng biết rằng cuốn ông muốn nhận lại là cuốn cậu đã đọc, đã ngẫm thay vì một cuốn sách mới...

Đó cũng là những đứa trẻ bị ép “chín sớm”, trở thành người lớn để rồi nhận ra bản thân không có bạn bè. Đó cũng là những người đến với nơi này vì những mục đích khác nhau để rồi nhận ra chỉ có chân thành mới là con đường ngắn nhất đến được chính mục tiêu đó...

Cứ thế, tiểu thuyết cổ vũ thêm sự kết nối giữa người với người, khuyên ta sống chậm, biết nghĩ và yêu thương nhiều hơn. Ngoài ra, cuốn sách cũng kéo gần người trẻ với những giá trị truyền thống, dù là ông bà cha mẹ hay các giá trị ngày càng vắng bóng, gửi gắm ý nghĩa đặc biệt.

Không dừng ở đó, vì lấy bối cảnh hiệu sách nên tác phẩm cũng tạo nên sự liên văn bản thú vị với các tác phẩm nổi tiếng như Momo (Michael Ende), Không thể giã từ (Raymond Chaver), Hoàng tử bé (Antoine de Saint-Exupéry), Marnie yêu dấu (Joan G. Robinson)... từ đó mang đến những cách hiểu mới và cách đọc mới.

Ngoài ra, cuốn sách cũng phần nào giới thiệu những đặc trưng riêng của văn hóa Nhật Bản, từ câu chuyện về yakuza – những người thuộc thế giới ngầm, đến nghệ thuật cosplay, các loài ma quỷ đã được ghi chép trong Bách quỷ dạ hành... Qua đó mang đến cho độc giả nước ngoài những hiểu biết mới về xứ sở Phù Tang.

Trong cuốn tiểu thuyết nhẹ nhàng này, tác giả đã cho thấy sự diệu kỳ trong mối quan hệ giữa người với người. Ảnh: NXB Trẻ

Qua đó, có thể thấy các tác phẩm văn học Nhật Bản nhẹ nhàng, giàu tính sẻ chia không đơn thuần là một trào lưu nhất thời, mà phản ánh trực tiếp nhu cầu tinh thần của người trẻ trong bối cảnh thế giới nhiều biến động.

Từ quán cà phê có thể đi xuyên thời gian đến những hiệu sách nhỏ nơi con người học cách lắng nghe chính mình, các cuốn sách này đã mở ra những “không gian trú ẩn” bằng chữ nghĩa, nơi độc giả được phép chậm lại, đối diện với mất mát, tiếc nuối và yêu thương còn dang dở.

Qua đó, văn chương cho thấy vai trò kết nối con người với nhau, đồng thời giúp mỗi người đối diện và xoa dịu những phần mong manh trong nội tâm.

Minh Anh