Một “cõi riêng” của Võ Thiện Thanh qua âm nhạc và trang viết

Một hôm tôi bỗng nhớ ra được anh chấp bút về hai chủ đề bản thân cực kỳ quan tâm: âm nhạc và cuộc sống. Qua đó một Võ Thiện Thanh thâm trầm, suy ngẫm về cõi nhân sinh đã được khắc họa, bên cạnh hình ảnh một người nhạc sĩ đi trước thời đại, mang đến rất nhiều sáng tạo độc đáo cho âm nhạc Việt Nam.

Chân dung một người tiên phong

Tập hợp gần 40 bài viết từng xuất hiện trên trang cá nhân, Võ Thiện Thanh chia sẻ bản thân là người dùng Facebook từ rất sớm, ngay từ những ngày đầu tiên mà nền tảng này xuất hiện tại Việt Nam. Tuy vậy có quãng thời gian anh rời xa nền tảng này, sau đó dùng lại vào năm 2023.

Anh cho biết “quyết định trở lại của tôi bắt nguồn từ việc nhận ra với một nhạc sĩ, việc xa rời xã hội, công chúng là điều không nên. Tôi cũng tin rằng với người sáng tác, việc có người lắng nghe, thấu hiểu và đồng cảm với ca khúc của mình là rất quan trọng”.

Một hôm tôi bỗng nhớ ra do Phanbook và NXB Dân Trí ấn hành, ghi lại cảm xúc của Võ Thiện Thanh về cuộc sống và âm nhạc. Ảnh: Minh Anh.

Không quá khó thấy những tản mạn trên mạng xã hội của anh thường đầy xúc cảm, đôi khi chỉ bắt đầu từ một hình ảnh rất đỗi bình dị. Võ Thiện Thanh bộc bạch: “Những người làm nghệ thuật thường có một điểm chung là rất nhạy cảm với đời sống. Chỉ một hình ảnh nhỏ, như một cụ già hay một người trẻ trong công viên, cũng có thể gợi lên cảm xúc, trở thành tác phẩm”.

Tuy vậy, “không phải lúc nào âm nhạc cũng có thể diễn đạt hết những cảm xúc ấy. Vì vậy, những ghi chép bằng chữ trở thành một dạng “nhật ký”, lưu giữ lại những cảm xúc, để rồi đến một thời điểm thích hợp, chúng có thể trở thành chất liệu cho sáng tạo”, anh nói về việc viết ra cảm xúc của mình.

Mọi thứ thành hình khi vào một ngày nọ nhà văn Nguyễn Vĩnh Nguyên liên hệ, đưa ra ý tưởng hệ thống những tản mạn ấy thành một cuốn sách. Do đó đây có thể nói là một cơ duyên, tuy không được trù tính trước thế nhưng kết quả sau cùng lại đầy bất ngờ.

Nhà văn Nguyễn Vĩnh Nguyên (bìa trái) là người gợi ý tưởng và sắp xếp, hệ thống để hình thành nên cuốn sách này. Ảnh: Phanbook

Tại buổi ra mắt sách vào chiều 11.4 tại Đường sách Nguyễn Văn Bình, nhạc sĩ của những bản hit như Ước gì, Giấc mơ mùa thu, Ô cửa sổ… cũng chia sẻ nhiều quan điểm và suy ngẫm về âm nhạc. Điều không khó thấy là từ những bản tình ca ở quãng đầu sự nghiệp, trong những ngày này, Võ Thiện Thanh lại tập trung nhiều hơn vào các chủ đề bao quát hơn, như tình yêu tha nhân, đất nước, cuộc đời, thiên nhiên… qua các sản phẩm được đánh giá cao như Người Việt Nam (với Hà Anh Tuấn), Khánh Linh’s Journey (với Khánh Linh), Nụ cười (với Nguyên Thảo)…

Nói về sự chuyển hướng này, anh cho biết: “Cảm xúc và đề tài dễ đi vào âm nhạc nhất vẫn là tình yêu. Khi còn trẻ, người ta thường viết về tình yêu lứa đôi. Khi trưởng thành hơn, trải nghiệm nhiều hơn, thì tình yêu mở rộng ra: tình yêu gia đình, tình yêu thiên nhiên hay lòng trắc ẩn trước những số phận trong xã hội. Tôi cũng không ngoại lệ”.

Anh tiết lộ một trong số những câu chuyện khiến mình nhớ nhất là xoay quanh những đứa trẻ bị bạo hành, bị tai nạn hoặc phải trải qua những cảnh huống khó khăn. “Những điều đó tạo ra một cú chạm cảm xúc rất mạnh, dù có thể chỉ thoáng qua thôi nhưng đủ khiến mình suy nghĩ. Những đứa trẻ ấy có thể không ý thức được hết nỗi đau, nhưng người lớn thì thấy rõ sự khổ đau đó. Chính những cảm xúc như vậy có thể trở thành chất liệu cho một bài hát, hoặc một ý tưởng sáng tác”, anh buồn giọng nói.

Ca sĩ Mỹ Lệ chia sẻ Võ Thiện Thanh là một trong những nhạc sĩ tiên phong của âm nhạc Việt Nam sau năm 2000. Ảnh: Phanbook

Có mặt tại sự kiện, ca sĩ Mỹ Lệ - một trong những gương mặt gắn bó với Võ Thiện Thanh trong thời hoàng kim của nhạc Pop thập niên 2000, cho biết bản thân rất trân trọng những nghệ sĩ vẫn còn giữ được thói quen viết, ghi lại cảm xúc trong thời đại công nghệ phát triển nhanh như hiện nay.

Nói về chuyện nghề, chị khẳng định Võ Thiện Thanh là một trong những người tiên phong trong việc ứng dụng công nghệ vào âm nhạc, từ việc sử dụng máy tính, phần mềm, đến các chất liệu Electronic, R&B… Những thử nghiệm này nghe lại hôm nay vẫn thấy rất hợp thời, không khác quá nhiều so với âm nhạc hiện tại.

Một tao ngộ đặc biệt khác là giữa vị nhạc sĩ với cô Vân Anh – giảng viên cũ tại trường Nhạc viện TP.HCM. Cô cho biết ngay từ những niên khóa đầu (khoảng năm 1997), Võ Thiện Thanh đã thể hiện tư duy khác biệt. Trong khi nhiều sinh viên làm bài theo khuôn mẫu, anh thường mang đến những hướng đi mới, không lặp lại mình. Cô hài hước cho biết từ những ngày đầu, bản thân nhận ra đây là tài năng “không phải dạng vừa”.

Nhạc sĩ Võ Thiện Thanh bên cạnh cô Vân Anh - người từ rất sớm nhận ra anh “không phải dạng vừa”. Ảnh: Phanbook

Tình yêu và cái đẹp tuyệt đối

Không chỉ tiên phong đi đầu trong âm nhạc, Võ Thiện Thanh còn là nhạc sĩ có sự bền bỉ đặc biệt khi những năm qua liên tục cho ra mắt các album dài hơi với Hồ Trung Dũng, Hà Anh Tuấn, Nguyên Thảo, Hồng Hạnh… và sắp tới là Thảo Trang, Hồng Nhung… thay vì tuân theo thị trường là chỉ phát hành single riêng lẻ.

Anh cho biết trong quá trình đó bản thân nhận ra “người nghệ sĩ cần sự kiên nhẫn và có lập trường thật sự vững chắc. Nghề sáng tạo đòi hỏi phải có niềm tin rằng tác phẩm của mình có giá trị, có thể mang đến điều gì đó cho khán giả. Và điều cốt lõi vẫn là tình yêu: Khi một tác phẩm chứa đựng tình cảm chân thành, tự nhiên sẽ có sức sống”.

Bên cạnh tình yêu thì chân trụ khác giữ niềm đam mê đó là tin tưởng một cách tuyệt đối vào chính cái đẹp. “Bản chất cuộc đời luôn tồn tại hai mặt tốt - xấu. Nhưng điều quan trọng là cách chúng ta lựa chọn nhìn nhận. Nếu ta tin vào cái đẹp, hướng về cái đẹp, thì ta sẽ giữ được những cảm xúc đẹp trong mình. Cũng có quan điểm cho rằng con người dễ nhìn thấy cái xấu, nhưng thực ra nếu ta chủ động chọn nhìn những điều tốt đẹp, tìm kiếm cái đẹp, thì cảm xúc của ta cũng sẽ được nuôi dưỡng theo hướng đó. Chính điều này giúp chúng ta vượt qua khó khăn, trở ngại trong cuộc sống này”, anh suy ngẫm.

Album Nụ cười là một trong những dự án quan trọng trong sự nghiệp của Võ Thiện Thanh. Ảnh: Tư liệu.

Không dừng ở đó, anh cũng quan niệm về hạnh phúc một cách giản dị, “là khi mình được sống trong tình yêu thương. Tình yêu thương từ gia đình, từ người thân, bạn bè và xã hội – tất cả những điều đó tạo nên hạnh phúc”. Chỉ cần hiểu được điều đó thì cuộc đời này không còn nặng nề và dễ dàng hơn.

Với một lĩnh vực thay đổi từng ngày, khi được hỏi về tác động của trí tuệ nhân tạo đến việc sáng tạo, Võ Thiện Thanh thẳng thắng thừa nhận “con người sẽ phải học cách sống chung với AI. Đó là một phần của tương lai, giống như những công nghệ từng xuất hiện như mạng viễn thông, Internet... Vấn đề không phải là đối đầu, mà là cách ta thích nghi cũng như sử dụng thế nào trong việc sáng tạo”.

Tuy vậy cũng không cần quá lo lắng bởi những sáng tạo nguyên bản từ con người và thứ cấp từ máy tính vẫn có thể được nhận diện. “Tác phẩm do con người tạo ra thường mang sự tự nhiên, không hoàn hảo tuyệt đối nhưng chính những “khiếm khuyết” nhỏ, những điểm chưa tròn trịa ấy lại tạo nên cảm xúc và chiều sâu. Trong khi sản phẩm của AI thường đạt độ chính xác cao, gần như hoàn hảo về mặt kỹ thuật, tuy vậy cũng chính sự hoàn hảo đó đôi khi lại làm giảm đi “tính người” trong tác phẩm”, anh nhận định.

Không dừng ở đó, bởi AI chủ yếu hoạt động bằng cách tổng hợp và xử lý một khối lượng dữ liệu khổng lồ đã tồn tại, vì vậy khi một nghệ sĩ tạo ra điều gì đó thật sự mới, chưa từng có tiền lệ, thì AI sẽ khó có thể tái tạo hoặc bắt chước ngay lập tức. Từ đây anh cũng nhấn mạnh vào sứ mệnh của các chủ thể sáng tạo, khi “người nghệ sĩ trong thời đại mới phải sáng tạo hơn, cá nhân hơn, có “chất riêng” rõ ràng hơn để không bị hòa lẫn, giữ được bản sắc và năng lượng riêng. Khi đó, họ có thể tự tin bản thân không bị thay thế bởi công nghệ”.

Minh Anh