Bài 6 - Khai thác chế biến titan: Làm sai, 100 năm sau cũng không thể sửa được lỗi

 11:51 | Thứ sáu, 22/09/2017  0
Lượng phóng xạ đã bị phát tán ra môi trường qua quá trình khai thác, chế biến titan hiện nay nhiều hay ít thì chưa biết chính xác được, vì chưa có nghiên cứu cụ thể bài bản toàn bộ. Nhưng ô nhiễm phóng xạ ảnh hưởng đến sức khỏe công nhân, đặc biệt trong các cơ sở chế biến. 

Titan khai thác được không hề đơn giản khi công nghệ khai thác chế biến hiện nay tại Việt Nam còn lạc hậu. Ảnh: Dương Văn Thọ

Vừa qua, sau những bài báo cảnh báo về nguy cơ ô nhiễm phóng xạ do hoạt động khai thác titan, đã có nhiều bạn đọc đề nghị Người Đô Thị làm rõ mức độ ô nhiễm phóng xạ ở đây ra sao, đã ảnh hưởng đến sức khỏe công nhân, người dân, khách du lịch tới vùng đó chưa? Cách nào hạn chế tác hại?... 

Trao đổi với Người Đô Thị, TS Nguyễn Thành Sơn, nguyên Trưởng Ban Chiến lược và khoa học công nghệ, Tập đoàn Công nghiệp than - khoáng sản Việt Nam cho rằng: Lượng phóng xạ đã bị phát tán ra môi trường qua quá trình khai thác, chế biến titan hiện nay nhiều hay ít thì chưa biết chính xác được, vì chưa có nghiên cứu cụ thể bài bản toàn bộ. Nhưng thực tế ô nhiễm phóng xạ có ảnh hưởng đến sức khỏe công nhân, đặc biệt trong các cơ sở chế biến. 

Thưa, đã từng đi thực tế nhiều lần trên địa bàn, ông đánh giá tác hại của hoạt động khai thác, chế biến titan ở Bình Thuận hiện nay với môi trường như thế nào? 

Khai thác chế biến titan có điểm đặc biệt là trong quá trình khai thác sử dụng rất nhiều nước. Bình Thuận thì rất thiếu nước. 

Nước ở Bình Thuận có đặc điểm là nước trong tầng cát liên thông với nhau, nó là do nước mưa, nước mặt ngấm xuống, lưu giữ trong tầng cát rồi trở thành nước ngầm, nhưng thực ra nó là nước mặt. Khi đào lấy nước chỗ A thì nước từ chỗ B, C, D… chảy đến. Điều này làm anh tưởng là đủ nước cho khai thác. Nhưng thực chất là ở những chỗ B, C, D sẽ không còn nước mà dùng nữa. 

Nước ngầm ở TP.HCM hay ở HN có khai thác thì không ảnh hưởng đến khu vực khác. Nhưng nước ngầm ở tầng cát đỏ khi bị khai thác thì nó ảnh hưởng đến toàn vùng. Trong khi đó, khu vực quy hoạch khai thác titan nằm ven biển, nguồn nước ngọt chỉ tồn tại trong các cồn cát hoặc các ao hồ. Lượng nước này chỉ đủ cung cấp nhu cầu sinh hoạt, sản xuất nông nghiệp của người dân tại khu vực.  

Khu khai thác titan của công ty TNHH Đức Cảnh tại khu Thiện Ái 2, xã Hòa Thắng, huyện Bắc Bình. Ảnh: Lê Quỳnh

Một vấn đề khác là nước thải. Thời gian vừa rồi khi chúng tôi đi khảo sát các mỏ thì thấy bất cứ mỏ nào cũng có Báo cáo đánh giá tác động môi trường (ĐTM) rất chuẩn, trong đó có thiết kế các phương án xử lý nước thải. Nhưng thực tế thì không có một mỏ nào, đơn vị nào thực hiện đúng như trong ĐTM. Nước thải bị thải trực tiếp ra môi trường, không có các bể lắng, lọc,… như trong thiết kế. 

Về phục hồi môi trường sau khai thác. Những mỏ đã bị đóng cửa do vi phạm hoặc hết phép khai thác thì đều “bỏ của chạy lấy người”. Tức quy trình đóng cửa mỏ hoàn toàn không có. Thứ 2, phi lao trồng hoàn thổ hiện nay không sống được. Cây trồng hoàn thổ không phù hợp với thổ nhưỡng. Trồng đối phó, lúc trồng thì xanh nhưng qua một mùa thì cây chết hết, hoặc còi cọc. Ở vùng cát đỏ, cây sống được là xương rồng, những cây bản địa đặc trưng… 

Nguy cơ ô nhiễm phóng xạ do hoạt động khai thác titan đã được cảnh báo từ lâu. Với thực trạng trên, theo nhận định của ông, ô nhiễm phóng xạ hiện đã có ảnh hướng tới công nhân, người dân, hoạt động du lịch?

Trong quá trình chế biến cần lưu ý đến việc thải cát sau xử lý, nước thải. Trong thải này có kèm một lượng phóng xạ nhất định ra môi trường. Điều này rất dễ ảnh hưởng đến du lịch Bình Thuận. Trước đây khi chưa mở mỏ thì phông phóng xạ có thể bằng 0 hoặc không đánh kể. Còn lượng phóng xạ đã bị phát tán ra môi trường qua quá trình khai thác, chế biến titan hiện nay nhiều hay ít thì chưa biết chính xác được, vì chưa có nghiên cứu cụ thể bài bản toàn bộ. 

Chủ quan của tôi, các cơ sở chế biến titan ở Bình Thuận hiện nay nguy hiểm hơn. Khi chúng tôi vào trong nhà máy thì thấy họ không hề có giải pháp xử lý phóng xạ nào, công nhân không được đeo mặt nạ, trang bị bảo hộ lao động. Khu xử lý, ô nhiễm phóng xạ là nặng nhất. Lúc khai thác không nguy hiểm bằng lúc chế biến. 

Nếu khai thác kiểu thủ công, hàng xén thế này thì rất khó xử lý phóng xạ, thậm chí chắc chắn là không thể xử lý. Doanh nghiệp cần làm đúng theo ĐTM, theo quy định an toàn phóng xạ. 

Tôi cho rằng, đã làm titan thì làm cho bài bản. Nếu làm sai, dù sai một chút, nhưng hậu quả do nó gây ra cho môi trường, con người là rất khó sửa, không chỉ với titan mà kể cả than, bauxite. Nếu còn khai thác kiểu thủ công, manh mún như hiện nay thì 100 năm nữa, thế hệ sau cũng không thể sửa được. Kể cả về mặt kĩ thuật lẫn mặt môi trường. 

Cám ơn ông! 

Cần minh bạch thông tin về nguy cơ ô nhiễm phóng xạ

Trao đổi với Người Đô Thị, GS. TS Đặng Trung Thuận, Chủ tịch Hội Địa hóa Việt Nam  cho rằng: cần minh bạch và cho người dân, công nhân biết thông tin về nguy cơ ô nhiễm phóng xạ.

Theo GS Thuận, hiện nay công nhân là đối tượng có nguy cơ bị ảnh hưởng phóng xạ lớn nhất, ở quá trình khai thác, chế biến, vận chuyển, đóng gói quặng,... Khâu tách khoáng vật nặng, trong đó có phóng xạ thì chịu trường phóng xạ cao hơn ở moong khai thác.

“Người công nhân cần biết thông tin để ý thức tự bảo vệ mình”, ông nói.

Chủ doanh nghiệp cũng cần có chế độ bảo hiểm cho người lao động, tăng lương bù trừ cho sức khỏe bị ảnh hưởng, đảm bảo bảo hộ lao động cho công nhân.

Người công nhân cần ý thức đeo khẩu trang, đeo kính, gang tay,… để tránh hít phải bụi nhỏ khiến hạt phóng chui vào phổi rồi phát ra phóng xạ, lúc đó rất tai hại; đảm bảo vệ sinh trong quá trình ăn uống, sinh hoạt tại xưởng chế biến, khu vực khai thác…

Khu dân cư và các khu du lịch cần ở xa các khu mỏ khai thác, xưởng chế biến titan.

Theo GS Thuận, nếu để nguyên các cồn cát như từ xưa đến nay, từ hàng nghìn năm nay rồi, thì người dân sống trên cồn cát, canh tác nông nghiệp, trồng rau quả để ăn, đào giếng cạn để uống thì không vấn đề gì. Chỉ khi cho các doanh nghiệp mở mỏ, khai thác, chế biến titan thì nguy cơ phóng xạ mới ảnh hưởng sức khỏe con người.

Theo tài liệu của Uỷ ban Quốc tế về an toàn bức xạ (ICRP), ở các cấp độ nhiễm phóng xạ khác nhau, con người sẽ bị ảnh hưởng khác nhau. Mức độ tác hại phụ thuộc vào thời gian tiếp xúc và cường độ của phóng xạ. Phóng xạ có khả năng phá hủy cơ thể ở cấp độ tế bào, làm hư hại phân tử AND, dẫn đến sự hình thành của các tế bào ung thư…

Lê Quỳnh thực hiện​​​​​​

bài viết liên quan
để lại bình luận của bạn
có thể bạn quan tâm

Đọc tin nhanh

*Chỉ được phép sử dụng thông tin từ website này khi có chấp thuận bằng văn bản của Người Đô Thị.