Phạm Xuân Ẩn từ Sài Gòn đến Nhật Bản

Khá trùng hợp: tháng 10.2025 nhân kỷ niệm 50 năm ngành tình báo quốc phòng Việt Nam, Tổng Cục II đã khánh thành nhà tưởng niệm thiếu tướng - anh hùng Phạm Xuân Ẩn tại TP.HCM. Cùng thời điểm đó, cuốn sách Phạm Xuân Ẩn - tên người như cuộc đời của tác giả Nguyễn Thị Ngọc Hải (NXB Công an Nhân dân, 2002) cũng được phát hành tại Nhật. Cuốn sách tiếng Nhật đã được tác giả tặng để trưng bày trong nhà tưởng niệm vừa khánh thành.

Muốn người Nhật hiểu hơn về Việt Nam

Nhà xuất bản VISTA-PS đã lựa chọn những cuốn sách liên quan đến Việt Nam mà người dân Nhật còn ít biết đến để dịch và giới thiệu cho người đọc Nhật Bản. Giám đốc VISTA-PS, ông Sakai cho biết lý do khiến ông quyết định xuất bản cuốn sách về tướng Phạm Xuân Ẩn: “Về cuộc chiến tranh Việt Nam đã có nhiều sách xuất bản nhưng chưa có cuốn nào phân tích xem vì sao người Việt Nam kiên cường chiến đấu và chịu đựng được cuộc sống khắc nghiệt suốt nhiều năm dài đến như vậy. Đó là động lực khiến tôi xuất bản cuốn sách này”.

Ông Sakai cho biết thêm: “Thời tôi còn trẻ, ở Nhật từng có làn sóng mạnh mẽ phản đối Mỹ xâm lược Việt Nam, song nhiều người Nhật trẻ hiện nay chỉ biết hình ảnh Việt Nam qua những người xuất khẩu lao động hoặc biết Việt Nam là điểm đến du lịch. Tôi nghĩ đến giờ mới dịch và phát hành cuốn sách này cũng đã hơi chậm trễ rồi”. Theo ông Sakai, sách được bán qua các hệ thống online trên Amazon, Rakuten Yodobashi, Kino Kuniga, Maruzen… Ngoài ra còn được quảng bá tới hệ thống thư viện các trường đại học và phát hành khắp các tỉnh thành tại Nhật.

Người dịch cuốn sách sang tiếng Nhật là cô Shibuya Yuki, nhà nghiên cứu Đông Nam Á (CSEAS) thuộc Đại học Tokyo; kiêm giảng viên khoa Văn, Lịch sử tại Đại học Hosei. Cô gặp rất nhiều khó khăn khi chuyển ngữ những câu khẩu ngữ, những lời bông đùa đậm chất Nam bộ của ông Ẩn. Thậm chí, giữa đại dịch Covid-19, cô đã phải bay sang Việt Nam trao đổi thêm với tác giả. Cô nói: “Tôi nghĩ ông Ẩn không chỉ được chú ý vì ông là nhà tình báo kiệt xuất mà còn vì qua ông, thế giới có thể hiểu được những gì người Việt Nam coi trọng và không thỏa hiệp”.

Ước mong về một con đường mang tên ông

Còn nhớ trước đây khi trả lời phỏng vấn của báo Lao Động về những cuốn sách, những bài báo viết về mình, ông Phạm Xuân Ẩn nói: “Cuốn Phạm Xuân Ẩn - tên người như cuộc đời của bà Nguyễn Thị Ngọc Hải tương đối đúng”.

Đáng nói, các tác giả nước ngoài cũng quan tâm và cho rằng chính Phạm Xuân Ẩn - tên người như cuộc đời đã khơi gợi trong họ sự tò mò, sự quan tâm muốn tìm hiểu và viết về con người đặc biệt này. Larry Berman, tác giả cuốn Điệp viên hoàn hảo viết: “Cuốn sách của bà đã mở đường cho chúng tôi. Trong tất cả những người viết về Phạm Xuân Ẩn, bà là người hiểu rõ về chủ nghĩa nhân văn của ông ấy hơn ai hết”. Còn giáo sư, nhà báo Thomas Bass trả lời trên báo Tuổi Trẻ cuối tuần: “Bà Nguyễn Thị Ngọc Hải là tác giả quan trọng hàng đầu về Phạm Xuân Ẩn. Cuốn sách của bà là chỉ dẫn quan trọng cho chúng tôi, những người theo chân bà viết về ông ấy”. 

Dịch giả Yuki gặp tác giả Nguyễn Thị Ngọc Hải tại Việt Nam. Ảnh: CTV

Tới hôm nay, có thể nói Phạm Xuân Ẩn đã “bước dần ra ánh sáng” nhưng chắc chắn ông vẫn còn mang theo rất nhiều bí mật về thế giới bên kia. Hy vọng trong tương lai sẽ có thêm nhiều tài liệu được “giải mật” để chúng ta hiểu rõ hơn về ông, về người anh hùng đã thầm lặng chiến đấu giữa lằn ranh sinh tử để góp phần cho đại thắng mùa Xuân 1975. 

Sách, báo viết về Phạm Xuân Ẩn đã nhiều nhưng chắc chắn vẫn chưa đủ nếu TP.HCM chưa có một con đường mang tên ông. 

Nguyễn Thị Ngọc Hải