Quy hoạch Đà Nẵng: Cần cú xoay trục "sinh tử" để sống chung với thiên tai

Ngày 16.5, tại Đà Nẵng, Hội Kiến trúc sư Việt Nam phối hợp cùng Ủy ban nhân dân thành phố tổ chức Hội thảo khoa học quốc gia “Kiến trúc thích ứng biến đổi khí hậu và phòng chống thiên tai: Giải pháp từ quy hoạch đến thiết kế công trình”. Sự kiện thu hút hơn 300 đại biểu nhằm đi tìm lời giải cấp bách cho quy hoạch đô thị trước các kịch bản thời tiết khốc liệt.

Những con số "biết nói"

Tại thành phố Đà Nẵng, trận lũ lịch sử cuối tháng 10.2025 với mực nước vượt các đỉnh lũ năm 1999, 2007 và 2009 đã làm tê liệt nhiều khu vực, bộc lộ rõ sự đuối sức của hệ thống hạ tầng hiện hữu. Tình trạng đô thị hóa bám sông, lấn chiếm không gian thoát nước tự nhiên cộng hưởng với bê tông hóa bề mặt đã tước đi khả năng tự thấm hút của đất.

Nhìn nhận trực diện vào thực tế này, Tiến sĩ Lê Quang Nam, Phó Chủ tịch Uỷ ban nhân dân thành phố Đà Nẵng, thẳng thắn phát biểu: "Nhiều nguyên lý và giải pháp phòng chống thiên tai mà chúng ta đã nghiên cứu, ứng dụng trong giai đoạn trước đang bộc lộ nhiều bất cập, không hiệu quả trước các kịch bản khí hậu mới".

Ông Tô Văn Hùng, Chủ tịch Hội Kiến trúc sư thành phố Đà Nẵng cũng nhấn mạnh: "Trận lũ lịch sử vừa qua là một hồi chuông cảnh tỉnh rất lớn. Các kịch bản thiên tai cực đoan vốn trước đây chúng ta nghĩ là trăm năm mới xuất hiện một lần thì nay tần suất lặp lại ngày càng dày đặc và khốc liệt hơn".

Tiến tới "Đô thị bọt biển"

Nếu tiếp tục dùng tư duy "ngăn đê, xây cống" để đối phó với thiên tai, đô thị sẽ mãi rơi vào vòng luẩn quẩn. Chuyên gia quốc tế Michael Powell mang đến thông điệp mạnh mẽ về sự cần thiết phải từ bỏ sự phụ thuộc vào khối bê tông cứng nhắc.

"Chúng ta không thể tiếp tục chỉ dựa vào hạ tầng xám, như hệ thống thoát nước bê tông hay đê điều, để giải quyết ngập lụt. Đà Nẵng cần nhanh chóng chuyển dịch sang hạ tầng xanh - lam và các giải pháp nương tựa vào tự nhiên", ông Powell khẳng định.

Mô hình Đô thị bọt biển (Sponge City) chính là "chìa khóa" giải quyết ngập lụt tận gốc rễ. "Việc tích hợp mô hình này vào quy hoạch chung không còn là một lựa chọn mang tính tham khảo nữa, mà đã trở thành yêu cầu cấp bách", ông Powell nhấn mạnh.

Để hiện thực hóa, khâu quy hoạch vĩ mô phải kiên quyết bảo vệ các hành lang thoát lũ. Đặc biệt, hệ thống "túi nước" bản địa như ao, hồ, đầm lầy tự nhiên phải được giữ gìn và tái cấu trúc. Khi bão lũ xảy ra, chính các "túi nước" này sẽ hoạt động như những hồ điều hòa khổng lồ, giữ lại lượng nước thừa và giảm tải cho hệ thống hạ tầng ngầm.

Thể chế "mở đường", công nghệ làm lực đẩy

Để một đồ án quy hoạch hay một thiết kế kiến trúc phát huy tác dụng, sự nỗ lực đơn độc của giới nghề là chưa đủ. Kiến trúc thích ứng đòi hỏi một bệ phóng vững chắc từ thể chế và sự hỗ trợ đắc lực của nền tảng công nghệ.

"Chúng ta không thể tiếp tục chỉ dựa vào hạ tầng xám, như hệ thống thoát nước bê tông hay đê điều, để giải quyết ngập lụt. Đà Nẵng cần nhanh chóng chuyển dịch sang hạ tầng xanh - lam và các giải pháp nương tựa vào tự nhiên", ông Powell khẳng định.

Chỉ rõ định hướng này, Tiến sĩ - Kiến trúc sư Phan Đăng Sơn, Chủ tịch Hội Kiến trúc sư Việt Nam, nhấn mạnh ba trụ cột cốt lõi. Trong đó, việc đầu tiên là phải thay đổi nhận thức để "chủ động sống chung" và tôn trọng quy luật tự nhiên. Tiếp đến là yêu cầu cấp bách về rà soát, hoàn thiện thể chế chính sách, đặc biệt kiên quyết nói "không" với tình trạng san lấp ao hồ, sông suối tự nhiên. Cuối cùng, không thể thiếu sự đầu tư cho công nghệ nhằm nâng cao năng lực cảnh báo, dự báo sớm và chống chịu hiệu quả.

Rõ ràng, công cuộc ứng phó với biến đổi khí hậu là chặng đường dài hạn. Nó đòi hỏi sự vận hành trơn tru của một mô hình quản trị toàn diện: Nhà nước vạch định chính sách, nhà khoa học cung cấp giải pháp, hội nghề nghiệp tham mưu và cộng đồng trực tiếp vận hành.

Bằng việc kết hợp hài hòa giữa tri thức bản địa và các công nghệ số tiên tiến (như Trí tuệ nhân tạo hay Bản sao số), miền Trung và thành phố Đà Nẵng hoàn toàn có thể kiến tạo nên những đô thị an toàn. Nơi đó, con người không còn gồng mình chống chọi thiên nhiên bằng những khối bê tông, mà biết cách nương tựa để phát triển bền vững cùng dòng chảy của thời tiết cực đoan.

Thanh Phong