Báo cáo của ADB: Việt Nam thành điểm sáng tăng trưởng trong khu vực ASEAN

Trong bối cảnh kinh tế châu Á - Thái Bình Dương tăng trưởng chậm lại trước các cú sốc địa chính trị và thời tiết, Việt Nam đang vươn lên thành nền kinh tế có tốc độ tăng trưởng dự báo cao nhất tiểu khu vực Đông Nam Á. Tuy nhiên, áp lực lạm phát cùng nguy cơ hạn hán từ đợt El Niño nghiêm trọng kéo dài đang đặt ra những thách thức lớn đối với đà bứt phá này, theo báo cáo tháng công bố ngày 23.9 của Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB).

Một cánh đồng lúa khô cằn tại Candaba, Pampanga, Philippines năm 2024. Báo cáo triển vọng kinh tế mới nhất công bố ngày 23.9, Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) nhận định rằng tác  động của hiện tượng El Niño – được dự báo là "có khả năng rất mạnh" trong năm nay – có thể gây ra những rủi ro nghiêm trọng đối với sản xuất nông nghiệp trong khu vực. Ảnh: Reuters

Điểm sáng tăng trưởng vượt trội giữa bối cảnh khu vực nhiều biến động

Theo Báo cáo Cập nhật Tăng trưởng châu Á tháng 9.2026, tăng trưởng kinh tế khu vực châu Á - Thái Bình Dương đang phát triển dự báo đạt 5,0% trong năm 2026 và 5,1% trong năm 2027, giảm so với mức 5,5% của năm 2025.

Trong bức tranh chung còn nhiều thách thức, Việt Nam nổi lên là điểm sáng kinh tế nổi bật nhất Đông Nam Á. ADB đã nâng mạnh dự báo tăng trưởng GDP của Việt Nam thêm 0,6 điểm phần trăm, dự kiến đạt 7,8% trong năm 2026 và 7,6% trong năm 2027. Mức tăng trưởng này không chỉ đưa Việt Nam trở thành quốc gia có mức điều chỉnh tăng cao nhất khu vực ASEAN mà còn dẫn đầu về tốc độ phát triển trong khu vực (vượt xa mức trung bình 4,7% của vùng).

Kết quả ấn tượng này dựa trên đà bứt phá mạnh mẽ của nửa đầu năm 2026 với GDP tăng 8,2%, trong đó ngành công nghiệp - xây dựng tăng 9,8% và dịch vụ tăng 8,1%.

Các dự án xây khu đô thị lấn biển đang được triển khai tại nhiều tỉnh thành Việt Nam góp phần thúc đẩy mức tăng trưởng mạnh. Một dự án khu đô thị lấn biển tại thành phố Quảng Ninh. Ảnh: Lan Chi

Bệ phóng từ dòng vốn FDI, đầu tư công và làn sóng công nghệ

Động lực chính đẩy kinh tế Việt Nam tiến về phía trước đến từ dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) duy trì đà tăng trưởng kỷ lục. Trong 6 tháng đầu năm 2026, tổng vốn FDI đăng ký mới đạt 34,7 tỷ USD (tăng 61%), trong khi vốn giải ngân thực tế đạt 13,0 tỷ USD (và đạt 15,2 tỷ USD tính đến tháng 7).

Bên cạnh đó, giải ngân đầu tư công được đẩy mạnh vào các dự án hạ tầng giao thông trọng điểm quốc gia với tổng vốn giải ngân đạt 425,3 nghìn tỷ VND (khoảng 16,3 tỷ USD) tính đến hết tháng 7.2026. Nền tảng tài khóa vững chắc – với thu ngân sách 6 tháng đạt 1.568,2 nghìn tỷ VND (đạt 62% dự toán năm) – tạo dư địa lớn cho Chính phủ tiếp tục thúc đẩy chi đầu tư phát triển.

Việt Nam cũng hưởng lợi trực tiếp từ chu kỳ bùng nổ đầu tư trí tuệ nhân tạo (AI) và công nghệ toàn cầu, thúc đẩy sản xuất công nghiệp chế biến, chế tạo và xuất khẩu hàng hóa. Đồng thời, chính sách tiền tệ linh hoạt với lãi suất tái cấp vốn duy trì ở mức 4,5% và mục tiêu tăng trưởng tín dụng khoảng 15% tiếp tục cung cấp dòng vốn hỗ trợ doanh nghiệp.

Sản xuất công nghiệp đóng góp lớn vào mức tăng trưởng chung của Việt Nam. Một góc xưởng sản xuất xe Vinfast tại Hải Phòng. Ảnh: Lan Chi 

"Bóng đen" El Niño kỷ lục và nguy cơ đe dọa tiềm năng tăng trưởng

Chủ tịch ADB Masato Kanda cho biết: “Hiện tượng El Niño mạnh lên cùng với tình trạng khô hạn hơn đồng nghĩa với sản lượng thu hoạch sụt giảm và sản lượng thủy điện bị cắt giảm; điều này đẩy giá lương thực và năng lượng lên cao, đồng thời tác động nặng nề nhất đến những nhóm đối tượng dễ bị tổn thương. Cuộc khủng hoảng năng lượng kéo dài cùng những rủi ro mới trên thị trường tài chính càng làm tăng thêm tầm quan trọng của việc các chính phủ cần chuẩn bị và bảo vệ những người chịu ảnh hưởng nhiều nhất.”

Dù sở hữu vị thế điểm sáng, Việt Nam cũng không tránh khỏi những thách thức ngoại cảnh gay gắt. ADB cảnh báo đợt El Niño rất mạnh, kéo dài từ cuối năm 2026 sang tầm tháng 2-4.2027, đang trở thành mối đe dọa trực tiếp tới đà phát triển của khu vực và Việt Nam.

Áp lực lên ngành nông nghiệp và Đồng bằng sông Cửu Long. Nắng nóng gay gắt, hạn hán và xâm nhập mặn nghiêm trọng dọa làm giảm năng suất lúa, cây trồng và nuôi trồng thủy sản. Báo cáo dẫn lại bài học từ đợt El Niño 2015–2016 từng gây thiệt hại từ 400.000 đến 600.000 ha gieo trồng và 70.000 ha thủy sản tại Việt Nam.

Bên cạnh đó là thách thức an ninh năng lượng và thủy điện. Nắng nóng làm vọt cầu tiêu dùng điện cho làm mát, trong khi lượng mưa giảm sút làm suy giảm sản lượng thủy điện lưu vực sông Mê Công. Sự thiếu hụt này buộc hệ thống phải tăng cường huy động nhiệt điện đắt đỏ hơn, đẩy chi phí sản xuất lên cao.

Ngoài ra, tác động cộng hưởng giữa El Niño làm tăng giá lương thực và xung đột địa chính trị kéo giá dầu Brent dự báo lên trung bình 90 USD/thùng năm 2026 làm tăng chi phí vận tải, phân bón. Do đó, ADB đã điều chỉnh tăng dự báo lạm phát (CPI) của Việt Nam lên 4,3% năm 2026 và 4,0% năm 2027.

Triển vọng phát triển châu Á tháng 9.2026, phần các quốc gia đang phát triển đông Nam Á. Trích từ báo cáo của tháng 9.2026 của ADB. 

Các điểm nghẽn vĩ mô nội tại

Báo cáo của ADB cũng chỉ ra việc gia tăng phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng cho các dự án hạ tầng lớn tiềm ẩn rủi ro thanh khoản, dự trữ ngoại hối sụt giảm xuống mức bao phủ 2,1 tháng nhập khẩu và số lượng doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường còn ở mức cao (155.300 doanh nghiệp trong 7 tháng đầu năm).

Để bảo vệ thành quả và duy trì đà bứt phá, ADB khuyến nghị Việt Nam thực hiện các hành động sớm: kết hợp giữa điều hành kinh tế vĩ mô linh hoạt, kiểm soát lạm phát với các biện pháp thích ứng biến đổi khí hậu chủ động. Việc tối ưu hóa quản lý nguồn nước, bảo đảm an ninh lương thực - năng lượng và hỗ trợ có mục tiêu cho các nhóm đối tượng yếu thế sẽ là chìa khóa giúp Việt Nam vượt qua "cơn bão kép" thời tiết và chi phí nhập khẩu gia tăng.

Lan Chi