Nhà ở xã hội phát thải thấp: Lời giải cho đô thị xanh

Tại hội thảo Phát triển đô thị và kiến trúc nhà ở xã hội phát thải các-bon thấp: Định hướng giải pháp thích ứng khí hậu cho Việt Nam do Viện Khoa học công nghệ xây dựng (Bộ Xây dựng), các chuyên gia đã chỉ ra nhiều định hướng và giải pháp thiết thực.  

Từ bài toán khí hậu đến quy hoạch đô thị bền vững

Khí hậu đặc thù tại các đô thị miền Bắc như Hà Nội luôn đặt ra những thử thách không nhỏ cho đời sống người dân. Chia sẻ tại hội thảo, TS-KTS. Nguyễn Tiến Tâm, Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội, chỉ ra thời tiết khu vực này mang nhiều hình thái bất lợi với ba mùa rõ rệt, từ mùa hè nóng ẩm mưa lớn cho đến mùa đông lạnh giá.

TS. Nguyễn Tiến Tâm nhấn mạnh vai trò thiết yếu của việc tận dụng hướng gió và cây xanh trong xây dựng khu nhà ở xã hội.

Đặc biệt vào những tháng mùa xuân, hiện tượng nồm ẩm kéo dài khiến hơi nước ngưng tụ trên bề mặt sàn và tường nhà. Nếu người dân mở cửa thông gió không đúng thời điểm trong giai đoạn này, độ ẩm cùng bụi mịn sẽ tràn ngược vào nhà, gây ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe. Do đó, cấu trúc nhà ở bắt buộc phải tính toán đến khả năng đóng kín linh hoạt khi cần thiết.

Từ góc độ quy hoạch tổng thể, các chuyên gia cho rằng việc tổ chức không gian xanh và hướng gió đóng vai trò then chốt. TS. Nguyễn Tiến Tâm phân tích, cây xanh phát huy giá trị lớn nhất ở việc tạo bóng mát chứ không đơn thuần làm giảm nhiệt độ không khí. Việc phân bổ mảng xanh đều đặn dọc theo các lối đi, khu vực sinh hoạt chung mang lại hiệu quả thiết thực hơn nhiều so với việc dồn mọi diện tích vào một công viên tập trung.

Đồng thời, các khu nhà ở cần được bố cục mở về hướng Đông Nam để đón gió hè mát mẻ, kết hợp với các dải cây xanh hoặc khối công trình phụ ở phía Bắc và Đông Bắc nhằm che chắn gió lạnh vào mùa đông.

Quy hoạch chi tiết 1/500 Khu nhà ở xã hội Đức Thượng. Ảnh: Trang Thông tin điện tử xã Hoài Đức – Hà Nội

Nhìn nhận từ thực tế triển khai dự án, ông Trần Trọng Khánh, Tổng giám đốc Công ty TNHH Phát triển nhà Xuân Phương, cho biết việc tính toán hướng nhà ngay từ khâu quy hoạch tổng mặt bằng mang lại những lợi thế rất lớn. Lấy dẫn chứng từ dự án khu nhà ở xã hội Đức Thượng tại xã Hoài Đức (Hà Nội), ông Khánh cho biết, các tòa nhà được sắp xếp để có khả năng tự che nắng cho nhau.

Cụ thể, các khối nhà phía Đông có nhiệm vụ chắn bớt nắng sớm cho sân nội khu, trong khi các tòa nhà phía Tây và khu thương mại tạo ra những khoảng bóng đổ rộng lớn, giúp toàn bộ không gian sinh hoạt chung hạ nhiệt nhanh chóng vào những ngày hè oi bức.

Đổi mới tư duy thiết kế kiến trúc và không gian căn hộ

Khi bước vào quy mô công trình, việc tận dụng các giải pháp kiến trúc thụ động được xem là chìa khóa để giảm bớt sự phụ thuộc vào các thiết bị làm mát tốn kém. TS. Nguyễn Tiến Tâm nhấn mạnh rằng, hướng phòng ở là yếu tố quan trọng hàng đầu mà không tốn chi phí điều chỉnh. Ông lưu ý việc tuyệt đối tránh bố trí phòng ngủ quay về hướng Tây hoặc để mặt tiền chịu quá nhiều gió lạnh hướng Bắc. Bên cạnh đó, những căn hộ sở hữu hai mặt thoáng sẽ tạo ra dòng đối lưu không khí vượt trội, giúp không gian sống luôn thông thoáng tự nhiên.

Ông Trần Trọng Khánh (bên trái) và ThS. Trần Phương trình bày giải pháp từ thực tiễn xây dựng khu nhà ở xã hội Đức Thượng.

Liên quan đến cấu trúc mặt đứng, ông Trần Trọng Khánh chia sẻ thêm về giải pháp thiết kế lô gia âm tại các tòa nhà. Nhờ tận dụng phần đáy sàn của tầng phía trên kết hợp cùng dầm lanh tô chìa ra ngoài, khu vực này đóng vai trò như những chiếc ô văng cố định để cản triệt để góc chiếu cao của mặt trời vào giữa trưa hè. Khi hệ thống cửa kính được đẩy lùi sâu vào phía trong, khoảng đệm này giúp cản nhiệt lượng trực tiếp phả vào không gian sinh hoạt chính của gia đình.

Để giải quyết nhu cầu làm mát về đêm của cư dân một cách kinh tế nhất, KTS. Nguyễn Tiến Tâm gợi ý, các chủ đầu tư nên chú ý chuẩn bị sẵn sàng hạ tầng cơ bản như móc treo, đường điện chờ và chiều cao trần hợp lý để lắp đặt quạt trần. Theo ông, việc kết hợp giữa thông gió tự nhiên và quạt trần giúp mở rộng đáng kể ngưỡng chịu đựng tiện nghi nhiệt của cơ thể mà không cần bật điều hòa liên tục, giúp các gia đình tiết kiệm được khoản chi phí sinh hoạt đáng kể hàng tháng.

Mô hình nhà ở xã hội the LEAP trưng bày tại khuôn viên Viện. Đây là mô hình nhà lắp ghép hai tầng sử dụng khung thép nhẹ và các giải pháp vật liệu hoàn thiện hướng tới giảm phát thải carbon.

Thời của vật liệu thân thiện và công nghệ lắp ghép

Bên cạnh nghệ thuật sắp đặt không gian, bài toán giảm phát thải trong ngành xây dựng đòi hỏi những bước tiến thực chất về công nghệ vật liệu và giải pháp thi công. ThS. Trần Phương, Viện Khoa học Công nghệ Xây dựng, cho biết đơn vị nơi ông công tác đã phối hợp cùng các đối tác quốc tế và trong nước để hoàn thiện mô hình thực nghiệm nhà lắp ghép phát thải các-bon thấp ngay trong khuôn viên Viện. Mô hình này ứng dụng hệ khung thép nhẹ kết hợp cùng công nghệ xây dựng khô, sử dụng các loại tường vách thạch cao và trần nhẹ.

Đại diện nhóm nghiên cứu giải thích rằng toàn bộ cấu kiện được chế tạo sẵn tại nhà máy dựa trên dữ liệu thiết kế số hóa. Nhờ đó, quá trình thi công có thể kiểm soát chặt chẽ khối lượng nguyên vật liệu, hạn chế tối đa rác thải xây dựng và rút ngắn đáng kể thời gian thi công ngoài công trường.

Để đưa các giải pháp này vào đời sống rộng rãi, Viện Khoa học Công nghệ Xây dựng đã ban hành Tiêu chuẩn cơ sở cho hệ khung thép nhà ở thấp tầng. Đồng thời, xây dựng các dự thảo tiêu chuẩn quốc gia về phương pháp đánh giá vòng đời công trình nhằm chuẩn hóa dữ liệu môi trường cho vật liệu xây dựng.

Công trình the LEAP được triển khai trong khuôn khổ chương trình hợp tác nghiên cứu giữa Viện Khoa học Công nghệ Xây dựng, Công ty Kiến trúc và Quy hoạch đô thị G8A, Công ty Cổ phần Cơ khí và Vật liệu Xây dựng Phú Nguyễn, Knauf Việt Nam, AkzoNobel Việt Nam và Công ty Luật VTN và các cộng sự.

Đồng hành cùng định hướng chuyển đổi xanh, đại diện chủ đầu tư dự án Đức Thượng, ông Trần Trọng Khánh cho biết, dự án đã mạnh dạn tích hợp nhiều giải pháp công nghệ tiên tiến nhằm tối ưu hóa tài nguyên. Cụ thể, các tòa nhà được lắp đặt hệ thống điện mặt trời trên mái kết hợp cùng hệ thống pin lưu trữ hiện đại để cung cấp nguồn năng lượng tại chỗ cho các khu vực công cộng.

Ngoài ra, bề mặt mái và tường ngoài đều được phủ các dòng sơn phản xạ nhiệt đặc biệt để giảm thiểu khả năng hấp thụ nhiệt từ môi trường. Chủ đầu tư cũng định hướng sử dụng gạch không nung cho toàn bộ hệ thống tường ngăn và nghiên cứu ứng dụng các loại bê tông có sử dụng phụ gia khoáng từ tro bay để giảm bớt hàm lượng xi măng truyền thống, qua đó hạ thấp lượng phát thải khí nhà kính ngay từ giai đoạn hình thành công trình.

Hướng tới mục tiêu an sinh bền vững cho người thu nhập thấp

Việc phát triển nhà ở xã hội phát thải thấp không chỉ dừng lại ở những bản vẽ thiết kế lý thuyết mà đòi hỏi sự đồng thuận và chung tay của toàn xã hội. Các chuyên gia tại hội thảo đều chung một nhận định rằng nhà ở xã hội xanh không đồng nghĩa với việc đẩy giá thành xây dựng lên cao.

Trái lại, thông qua những quyết định đầu tư thông minh từ khâu quy hoạch, lựa chọn hình khối, tối ưu hóa hướng nắng gió cho đến việc ứng dụng vật liệu nhẹ lắp ghép, chúng ta hoàn toàn có thể tạo ra những không gian sống vừa túi tiền nhưng lại mang đến chất lượng tiện nghi cao cấp.

Sau khi kết thúc hội thảo, các chuyên gia nghiên cứu tới tham quan công trình.

Sự thành công của các mô hình thực nghiệm và những dự án kiểu mẫu đang triển khai là minh chứng rõ nét cho thấy định hướng phát triển bền vững hoàn toàn có tính khả thi tại Việt Nam. Khi các tiêu chí về năng lượng, vật liệu thân thiện và tiện nghi vi khí hậu được thể chế hóa thành các hướng dẫn kỹ thuật áp dụng cho từng dự án, người có thu nhập thấp sẽ là những người đầu tiên được thụ hưởng thành quả.

Qua đó, mỗi khu nhà ở xã hội không chỉ đơn thuần là nơi che mưa che nắng, mà sẽ trở thành những cộng đồng dân cư đáng sống, gắn liền với mục tiêu phát triển đô thị thông minh và gìn giữ môi trường sinh thái cho các thế hệ mai sau...

Bài và ảnh: Đoan Túc