Bảo tồn di sản và phát triển thông minh tại khu vực Văn Miếu - Quốc Tử Giám

Sinh viên chuyên ngành Quản trị đô thị thông minh và bền vững khảo sát thực địa tại khu vực di tích Văn Miếu – Quốc Tử Giám, phục vụ nghiên cứu hiện trạng và đề xuất giải pháp quy hoạch đô thị gắn với bảo tồn di sản. Ảnh: Khoa Kiến trúc, Đô thị và Khoa học bền vững, VNU-SIS.

Nhằm đưa ra những góc nhìn toàn diện và giải pháp sáng tạo cho khu vực lõi lịch sử của Thủ đô, các sinh viên chuyên ngành Quản trị Đô thị thông minh và bền vững, Trường Khoa học liên ngành và Nghệ thuật - Đại học Quốc gia, có buổi báo cáo đề án nghiên cứu, đề xuất quy hoạch đô thị phường Văn Miếu – Quốc Tử Giám (Hà Nội), tại trụ sở UBND phường. Đồ án tổng hợp nhiều góc nhìn chuyên sâu từ các nhóm nghiên cứu, kết hợp đồng bộ giữa khảo sát thực địa, ứng dụng công cụ chuyển đổi số, xây dựng khung tiêu chí đánh giá di sản và áp dụng định hướng phát triển giao thông công cộng TOD.

Dưới góc độ quản trị tổng thể kết hợp ứng dụng công nghệ hiện đại, các nhóm nghiên cứu đã tiến hành chẩn đoán toàn diện hiện trạng đô thị tại phường. Việc đánh giá được thực hiện trên nhiều khía cạnh cốt lõi như sử dụng đất, hạ tầng, không gian xanh, kiến trúc, di sản và kinh tế – xã hội.

TS. Lê Minh Sơn, Khoa Kiến trúc, Đô thị và Khoa học bền vững (Trường Khoa học liên ngành và Nghệ thuật), giới thiệu về 7 phân khu tại phường Văn Miếu – Quốc Tử Giám tương ứng với 7 nhóm sinh viên nghiên cứu, đề xuất quy hoạch.

Kết quả khảo sát chỉ ra rằng cấu trúc nhà ở phần lớn là nhà ống. Trong khi đó, hệ thống di tích lịch sử phong phú vẫn chưa thực sự mang lại trải nghiệm tương xứng cho cộng đồng. Người dân địa phương thậm chí còn phải đối mặt với nhiều bất tiện từ ùn tắc giao thông, tiếng ồn và ô nhiễm...

Để giải quyết các tồn tại này, các nhóm đã đề xuất chuỗi giải pháp chỉnh trang hạ tầng và cảnh quan mang tính thực tiễn cao. Không gian công cộng được ưu tiên chỉnh trang, kết hợp thí điểm nâng cấp mặt phố từ bài học kinh nghiệm của các đô thị di sản. Dự án xây dựng nhà đỗ xe cao tầng tích hợp nhà chờ du lịch được triển khai nhằm giảm áp lực giao thông. Hoạt động buôn bán tự phát cũng được sắp xếp lại để trả lại vỉa hè thông thoáng cho người đi bộ.

Bên cạnh đó, điểm nhấn đột phá là việc số hóa các tuyến du lịch di sản kết hợp phương tiện thân thiện với môi trường. Đồng thời, phần mềm quản lý đô thị thông minh cũng được xây dựng với khả năng tích hợp bản đồ không gian và mô phỏng vi khí hậu. Việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) vào công cụ này giúp các nhà quản lý dễ dàng phân tích rủi ro quy hoạch, cảnh báo thiên tai và tiếp nhận phản ánh từ cộng đồng.

Việc chỉnh trang không gian sống luôn gắn liền với yếu tố cây xanh nhằm đáp ứng mục tiêu tạo lập không gian văn minh, an toàn và thân thiện cho cộng đồng.

Đi sâu vào khía cạnh di sản kiến trúc và không gian lịch sử, các nhóm nghiên cứu tập trung đánh giá hệ thống công trình truyền thống và biệt thự Pháp cổ xây dựng trước năm 1954. Thực trạng cho thấy nhiều biệt thự cổ đang rơi vào tình trạng xuống cấp nghiêm trọng hoặc bị biến đổi công năng. Trước thực tế đó, một bộ tiêu chí đánh giá khoa học đã được thiết lập. Hệ thống tiêu chí này dựa trên năm yếu tố gồm lịch sử, nghệ thuật kiến trúc, quy hoạch cảnh quan, tính nguyên bản và công năng sử dụng.

Dựa trên kết quả phân loại, các giải pháp quản lý được chia thành những cấp độ cụ thể. Các công trình giá trị cao được ưu tiên bảo tồn nguyên trạng. Những công trình còn lại sẽ được cải tạo chỉnh trang, hoặc phục dựng mô hình nếu đã bị cơi nới, bỏ hoang.

Cùng với đó, các hành trình khám phá di sản được thiết kế kết nối đồng bộ. Mặt tiền các tuyến phố cũng được quy hoạch lại nhằm bảo đảm sự hài hòa giữa nét cổ kính và các dịch vụ đô thị hiện đại.

Bên cạnh di tích Văn Miếu - Quốc Tử Giám, các sinh viên chủ động kết nối không gian với hệ thống biệt thự Pháp cổ ở vùng phụ cận thuộc phường Ba Đình và Cửa Nam, nhằm tạo sức hút mới cho các hành trình du lịch di sản

Ở một hướng tiếp cận khác, các sinh viên áp dụng mô hình phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng nhằm gắn kết với chiến lược giao thông của Thủ đô. Mô hình này được dùng để quy hoạch khu vực cửa ngõ đón du khách từ ga tàu và các tuyến metro trong tương lai.

Song song với đó, các quy định về biển hiệu được chuẩn hóa toàn diện. Hệ thống chiếu sáng ban đêm được tăng cường và cây xanh bóng mát được bổ sung định kỳ. Tất cả hướng tới mục tiêu kiến tạo một không gian đi bộ an toàn, văn minh và đậm đà bản sắc.

Tổng hòa các đề xuất trên đã phác họa nên một bản thiết kế quy hoạch đô thị đa tầng cho phường Văn Miếu – Quốc Tử Giám. Bản thiết kế đạt được sự hài hòa giữa tư duy lý luận khoa học và khả năng ứng dụng thực tiễn. Sự kết hợp chặt chẽ giữa công nghệ số thông minh, khung đánh giá di sản bài bản và tư duy quy hoạch lấy con người làm trung tâm mang lại ý nghĩa lớn.

Cách tiếp cận này không chỉ giải quyết triệt để những bất cập đô thị hiện hữu. Đây còn là cơ sở mở ra định hướng phát triển bền vững, giữ gìn trọn vẹn hồn cốt di sản cho Thủ đô trong kỷ nguyên mới.

Tin và ảnh: Đoan Túc