Lượng hóa giá trị kinh tế di sản – giải bài toán đánh đổi trong phát triển

Cách nhìn mới về di sản

Di sản văn hóa và thiên nhiên là tài sản đặc biệt của quốc gia, phản ánh lịch sử, bản sắc, tri thức, khả năng sáng tạo và mối quan hệ giữa con người với môi trường tự nhiên. Bên cạnh các giá trị văn hóa, lịch sử, khoa học, thẩm mỹ và tinh thần, di sản còn là nguồn lực quan trọng đối với phát triển kinh tế - xã hội, bảo vệ môi trường, cải thiện sinh kế cộng đồng, quảng bá hình ảnh đất nước và gia tăng sức mạnh mềm quốc gia. Trong bối cảnh phát triển mới, xây dựng cách tiếp cận mới để hiểu tài sản - di sản, gắn bảo tồn, phát huy giá trị di sản trong lĩnh vực kinh tế văn  hóa, cần các công cụ của khoa học định lượng, vốn thiếu vắng lâu nay.

Cách nhìn mới tiếp cận Giá trị kinh tế của di sản có tính đa chiều, bao gồm cả giá trị sử dụng và giá trị phi sử dụng; trong đó nhiều lợi ích về tự nhiên, văn hóa, cư trú, cảnh quan, bản sắc, cộng đồng và giá trị dành cho các thế hệ tương lai phải được phản ánh đầy đủ qua giá trị di sản, giao dịch thị trường và các chỉ tiêu thống kê thông thường. Lượng hóa tổng giá trị kinh tế của di sản (Total Economic Value - TEV: Khái niệm dùng để đo lường toàn bộ giá trị của một tài nguyên thiên nhiên hoặc hệ sinh thái, bao gồm cả giá trị sử dụng và phi sử dụng). TEV là công cụ khoa học cung cấp cái nhìn Kinh tế bền vững cho các giá trị văn hóa, lịch sử, khoa học, thẩm mỹ, tâm linh và giá trị nổi bật toàn cầu qui đổi thành giá trị tiền tệ, để thêm căn cứ định lượng phục vụ quá trình ra quyết định trong bảo tồn, đánh giá Giá trị nổi bật toàn cầu, tính toàn vẹn và tính xác thực của di sản theo Công ước Di sản thế giới năm 1972.

Kinh thành Huế nhìn từ trên cao Ảnh: Znews

Lượng hóa tổng giá trị kinh tế sẽ góp phần chuyển đổi nhận thức từ coi bảo tồn chủ yếu là chi phí sang coi bảo tồn là một hình thức đầu tư cho phát triển bền vững. Đầu tư cho di sản vì vậy không chỉ nhằm gìn giữ ký ức lịch sử và bản sắc văn hóa, mà còn góp phần nâng cao chất lượng môi trường sống, duy trì sinh kế, thúc đẩy kinh tế sáng tạo, nâng cao sức hấp dẫn của địa phương và tạo ra những lợi ích dài hạn cho xã hội (Throsby, 2012; Snowball, 2013).

Đối với cộng đồng địa phương, việc nhận diện đầy đủ tổng giá trị kinh tế của di sản góp phần làm rõ mối quan hệ giữa trách nhiệm bảo tồn và quyền lợi được hưởng từ di sản. Khi quy mô, cơ cấu và sự phân bổ lợi ích được xác định minh bạch hơn, cộng đồng có thêm căn cứ để tham gia vào quá trình quản lý, giám sát, bảo vệ và phát huy giá trị di sản. Đây cũng là tiền đề để thiết kế cơ chế chia sẻ lợi ích, tạo sinh kế bền vững, nâng cao nhận thức và khuyến khích cộng đồng trở thành chủ thể tích cực trong gìn giữ các giá trị văn hóa, cảnh quan và môi trường (Mude và các cộng sự, 2020; Kubak và các cộng sự, 2020).

 Lượng hóa hệ thống di sản – giá trị nền của văn hóa sáng tạo

Di sản thế giới là tài sản văn hóa, thiên nhiên hoặc hỗn hợp có Giá trị nổi bật toàn cầu, được cộng đồng quốc tế thừa nhận là có ý nghĩa đặc biệt đối với các thế hệ hiện tại và tương lai. Khác với nhiều loại tài sản thông thường, giá trị của di sản thế giới mang tính phổ quát và vượt qua ranh giới quốc gia; việc bảo tồn vì vậy vừa là trách nhiệm của quốc gia sở hữu, vừa gắn với trách nhiệm đối với cộng đồng quốc tế. Trong Đề án, di sản thế giới được tiếp cận như một hệ thống tài sản phát triển đặc biệt mang đồng thời tính chất của vốn văn hóa, vốn tự nhiên, vốn xã hội và vốn lãnh thổ.

Điều độc đáo, chỉ riêng các di sản thế giới ở Việt Nam (phần lớn là di sản sống) nên có được sự tích hợp hệ thống nên xác định được  bốn nhóm tài sản tạo nên hệ thống tài sản di sản tổng hợp: tài sản tự nhiên; tài sản văn hóa; tài sản định cư; và tài sản kinh tế (các nước khác thường sở hữu di sản đơn tài sản). Các nhóm này tương tác, tạo nên các dòng dịch vụ và lợi ích cho cá nhân, cộng đồng, xã hội và lịch sử. “Kinh tế di sản” được hiểu là quá trình chuyển hóa các nguồn vốn di sản thành các dòng dịch vụ và giá trị phát triển thông qua bảo tồn, quản trị và khai thác bền vững, chứ không phải quá trình thương mại hóa bản thân di sản.

Hệ thống giá trị di sản rộng hơn giá trị kinh tế, bao gồm các giá trị văn hóa, tự nhiên, định cư, xã hội, giáo dục - khoa học, môi trường, biểu tượng - bản sắc và giá trị chiến lược đối với phát triển quốc gia, lãnh thổ. Lượng giá kinh tế lúc này, chỉ tập trung vào những lợi ích kinh tế và thay đổi phúc lợi có thể xác định rõ đối tượng thụ hưởng, cơ chế hình thành, phạm vi tính toán, dữ liệu và phương pháp phù hợp. Các giá trị thiêng, ký ức cộng đồng, bản sắc và tri thức địa phương nếu không đủ cơ sở tiền tệ hóa vẫn phải được nhận diện bằng cách tiếp cận định tính và có sự tham gia của cộng đồng.

Hệ thống giá trị di sản rộng hơn giá trị kinh tế, bao gồm các giá trị văn hóa, tự nhiên, định cư, xã hội, giáo dục - khoa học, môi trường, biểu tượng - bản sắc và giá trị chiến lược đối với phát triển quốc gia, lãnh thổ... Ảnh: Sở Du lịch Ninh Bình

Cấu trúc của tổng giá trị kinh tế di sản thế giới gồm sáu nhóm giá trị. Các nhóm này có tính độc lập tương đối nhưng có thể tồn tại quan hệ nhân quả và giao thoa trong quá trình hình thành giá trị; do đó việc phân loại và tổng hợp phải tuân thủ nguyên tắc xác định đúng đối tượng lượng giá, cơ chế hình thành lợi ích và loại trừ giá trị trùng lặp.

Giá trị sử dụng trực tiếp (Direct Use Value – DUV): Là các giá trị phát sinh từ việc sử dụng trực tiếp tài sản và dịch vụ di sản. Bao gồm: Tài nguyên thiên nhiên (rừng, động thực vật, đá vôi, …); du lịch và hạ tầng du lịch; vận tải; hoạt động văn hóa và giải trí. 

Giá trị sử dụng gián tiếp (Indirect Use Value – IUV): Là các giá trị được tạo ra từ các chức năng hỗ trợ và điều tiết của di sản. Bao gồm: Dịch vụ hệ sinh thái (điều hòa môi trường, bảo tồn đa dạng sinh học, thích ứng biến đổi khí hậu); giá trị cư trú truyền thống; giá trị giáo dục; giá trị nghiên cứu khoa học;

Giá trị lan tỏa kinh tế (Spillover Value – SV): Là các giá trị được tạo ra thông qua các hiệu ứng lan tỏa của di sản tới nền kinh tế và xã hội. Bao gồm: Việc làm; thu nhập;  đất đai và bất động sản; giá trị gia tăng; liên kết ngành; vùng; thu hút đầu tư. 

Giá trị thương hiệu và biểu tượng (Brand and Symbolic Value – BSV): Là giá trị được hình thành từ danh hiệu di sản thế giới và khả năng gia tăng sức hấp dẫn của địa phương và quốc gia. Bao gồm: Thương hiệu điểm đến; biểu tượng; hình ảnh địa phương;  hình ảnh quốc gia;  uy tín quốc tế;  năng lực cạnh tranh lãnh thổ. 

Giá trị công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo (Cultural and Creative Economy Value - CEV): Là giá trị phát sinh khi di sản trở thành nguồn lực cho các hoạt động sáng tạo và đổi mới. Bao gồm: Nghệ thuật trình diễn; thiết kế; kiến trúc; đồ họa và thực tế ảo; ẩm thực; thủ công mỹ nghệ; thời trang; điện ảnh; các ngành công nghiệp văn hóa; các tiềm năng sử dụng trong tương lai khác.

Giá trị phi sử dụng (Non-use Value - NUV): Là các giá trị không phụ thuộc vào việc sử dụng di sản trong hiện tại hay tương lai. Bao gồm: Giá trị tồn tại (Existence Value);  giá trị lưu truyền (Bequest Value)

Giá trị thương hiệu và biểu tượng phản ánh phần lợi ích gia tăng gắn với danh hiệu, hình ảnh, uy tín và sức hấp dẫn của di sản; giá trị công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo phản ánh phần giá trị gia tăng được tạo ra khi tài nguyên và nội dung di sản trở thành đầu vào cho hoạt động sáng tạo; giá trị lan tỏa kinh tế phản ánh các tác động kinh tế thứ cấp và liên ngành như việc làm, thu nhập, giá trị gia tăng, liên kết ngành, liên kết vùng và thu hút đầu tư.

Di sản thiên nhiên thế giới với danh thắng Vịnh Hạ Long nhìn từ trân cao. Ảnh: Báo Nhân Dân

Khung logic của lượng hóa kinh tế di sản thế giới ở Việt Nam

UNESCO sử dụng 10 tiêu chí để xem xét và công nhận một địa danh là Di sản Thế giới, trong đó có 6 tiêu chí về di sản văn hóa và 4 tiêu chí về di sản thiên nhiên với Giá trị nổi bật toàn cầu (OUV- Outstanding Universal Value). OUV và TEV có quan hệ chặt chẽ nhưng không đồng nhất: OUV là giá trị cốt lõi phải được bảo vệ theo Công ước 1972; TEV là khung kinh tế nhằm nhận diện và lượng hóa các lợi ích sử dụng và phi sử dụng mà di sản tạo ra cho xã hội. Việt Nam có 9 di sản thế giới được công nhận và vinh danh trong cả 3 nhóm: Di sản tự nhiên thế giới; Di sản văn hóa thế giới và Di sản hỗn hợp thế giới.

Với Khung kinh tế lượng, bản chất của tổng giá trị kinh tế di sản thế giới TEV có năm đặc trưng:

Thứ nhất, là giá trị được tạo ra từ vốn di sản: Nguồn gốc của toàn bộ giá trị kinh tế bắt nguồn từ Hệ thống tài sản di sản thế giới: Hệ thống tài sản tự nhiên; Hệ thống tài sản văn hóa; Hệ thống tài sản định cư; Hệ thống tài sản kinh tế. 

Các hệ thống tài sản này tạo thành nguồn vốn di sản, là nền tảng hình thành các dòng dịch vụ và giá trị kinh tế của di sản.

Thứ hai, là kết quả của quá trình chuyển hóa tài sản thành dịch vụ: Giá trị kinh tế không tồn tại sẵn trong bản thân tài sản di sản mà được tạo ra thông qua quá trình sử dụng, khai thác và phát huy giá trị các tài sản đó. Thông qua các cơ chế bảo tồn, quản trị và phát triển, hệ thống tài sản di sản tạo ra các dòng dịch vụ du lịch, văn hóa, giáo dục, sinh thái, cộng đồng, sáng tạo và thương hiệu. Chính các dòng dịch vụ này là cơ chế trực tiếp chuyển hóa vốn di sản thành các lợi ích kinh tế và phúc lợi xã hội.

Quần thể danh thắng Tràng An là di sản thế giới hỗn hợp duy nhất tại Đông Nam Á. Ảnh: Sở Du lịch Ninh Bình

Thứ ba, là hệ thống giá trị đa chiều: Khác với các tài sản thông thường được lượng giá chủ yếu thông qua thị trường, giá trị kinh tế của di sản thế giới bao gồm đồng thời: Giá trị thị trường và phi thị trường; Giá trị sử dụng và phi sử dụng; Giá trị kinh tế và phúc lợi xã hội; Giá trị hiện tại và giá trị tương lai. 

Do đó, việc lượng hóa TWHEV đòi hỏi sự kết hợp nhiều phương pháp lượng giá khác nhau nhằm phản ánh đầy đủ các giá trị của di sản.

Thứ tư, mang tính lan tỏa lãnh thổ và liên ngành: Giá trị của di sản không chỉ được tạo ra trong phạm vi vùng lõi di sản mà còn lan tỏa đến: Hệ thống đô thị và điểm dân cư; Các ngành du lịch, dịch vụ, thương mại và vận tải; Công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo; Các chuỗi giá trị địa phương và vùng; Hệ thống đầu tư và phát triển lãnh thổ. 

Vì vậy, tổng giá trị kinh tế di sản phản ánh cả giá trị trực tiếp và các tác động lan tỏa của di sản đối với nền kinh tế và xã hội.

Thứ năm, mang tính liên thế hệ: Một phần quan trọng giá trị của di sản nằm ở khả năng duy trì các lợi ích cho các thế hệ tương lai. Các giá trị tồn tại, giá trị lựa chọn và giá trị lưu truyền là những thành phần không thể thiếu của tổng giá trị kinh tế di sản thế giới. Điều này làm cho TWHEV trở thành một chỉ tiêu phản ánh không chỉ hiệu quả kinh tế hiện tại mà còn phản ánh trách nhiệm bảo tồn đối với tương lai.

Sơ đồ 1. Khung logic nghiên cứu lượng hoá giá trị kinh tế di sản thế giới tại Việt Nam.

Khung logic tại Sơ đồ 1 dựa trên luận điểm: giá trị kinh tế không phát sinh trực tiếp từ bản thân “danh hiệu” hay tài sản di sản, mà được hình thành thông qua các dòng dịch vụ do hệ thống tài sản di sản cung cấp cho xã hội. Các dòng dịch vụ được chuyển hóa thành những nhóm lợi ích kinh tế và phúc lợi khác nhau; sau đó được lượng giá, đánh giá tính bền vững và sử dụng để xây dựng kịch bản phát triển.

Kết quả lượng giá có thể tạo thêm luận cứ cho tái đầu tư bảo tồn, qua đó hình thành vòng tuần hoàn tích cực giữa bảo tồn và phát triển. Khung logic cho thấy rõ:

Hệ thống tài sản di sản thế giới tổng hợp: trả lời câu hỏi di sản gồm những nguồn lực gì.

Dòng dịch vụ di sản: xác định những dịch vụ và lợi ích nào được cung cấp cho cá nhân, cộng đồng và xã hội.

Tổng giá trị kinh tế: lượng hóa quy mô, cơ cấu các lợi ích có thể đo lường mà không trùng lặp.

Đánh giá tính bền vững: xem xét khả năng duy trì giá trị trong dài hạn mà không làm suy giảm Giá trị nổi bật toàn cầu - OUV.

Kịch bản và chính sách: phân tích các phương án phát triển, xác định ưu tiên quản trị, đầu tư và huy động nguồn lực.

Đối với các giá trị không đủ cơ sở khoa học hoặc dữ liệu để quy đổi tiền tệ, cần áp dụng chỉ tiêu định tính hoặc phi tiền tệ, không cộng cơ học vào TEV. Đây là nguyên tắc quan trọng để tránh tạo cảm giác rằng mọi giá trị văn hóa, tâm linh, ký ức hay bản sắc đều có thể quy đổi thành tiền.

Thánh địa Mỹ Sơn. Ảnh: Znews

Đánh giá tính bền vững và xây dựng kịch bản phát triển từ di sản thế giới tại Việt Nam

Lượng hóa giá trị kinh tế di sản thế giới là bước quan trọng nhằm xác định đầy đủ những đóng góp của di sản đối với phát triển kinh tế, xã hội, văn hóa và môi trường. Tuy nhiên, kết quả lượng giá mới chỉ phản ánh quy mô và cơ cấu giá trị tại một thời điểm nhất định. Để phục vụ hoạch định chiến lược, quy hoạch và chính sách phát triển dài hạn, cần tiếp tục đánh giá tính bền vững của các giá trị kinh tế đã được lượng hóa nhằm xác định những giá trị có khả năng trở thành động lực phát triển trong tương lai.

Trên cơ sở đó, nghiên cứu đề xuất khung tiếp cận gồm hai giai đoạn liên hoàn: (i) Lượng hóa giá trị kinh tế di sản thế giới và (ii) Đánh giá tính bền vững (iii) Xây dựng kịch bản phát triển (Sơ đồ 2).

Sơ đồ 2. Khung quy trình lượng hoá giá trị kinh tế và định hướng phát triển di sản thế giới tại Việt Nam

Hiệu quả của lượng giá TEV đốı vớı tương lai di sản

Di sản theo tiếp cận kinh tế lượng và phát triển bền vững tạo ra các hiệu quả tổng hợp về kinh tế, xã hội, môi trường, khoa học và công nghệ, đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước đối với hệ thống di sản thế giới tại Việt Nam.

Hiệu quả về kinh tế: Kết quả lượng giá giúp nhận diện tương đối đầy đủ quy mô, cơ cấu và các dòng giá trị kinh tế do di sản tạo ra, bao gồm giá trị trực tiếp, gián tiếp, giá trị lan tỏa, thương hiệu, công nghiệp văn hóa và các giá trị phi sử dụng. Đây là nguồn thông tin khoa học phục vụ xem xét phân bổ nguồn lực bảo tồn, phát triển du lịch bền vững, công nghiệp văn hóa, sinh kế cộng đồng và xây dựng các cơ chế tài chính phù hợp, qua đó nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực gắn với di sản.

Hiệu quả về xã hội: Góp phần nâng cao nhận thức của cơ quan quản lý, doanh nghiệp, cộng đồng và các bên liên quan về giá trị toàn diện của di sản; tăng cường sự tham gia của cộng đồng trong bảo tồn và phát huy giá trị; cung cấp cơ sở tham khảo cho việc xây dựng cơ chế chia sẻ lợi ích, hỗ trợ sinh kế, tạo việc làm và nâng cao chất lượng sống của cộng đồng gắn với di sản.

Hiệu quả về môi trường: Việc nhận diện và lượng giá các dịch vụ hệ sinh thái, giá trị đa dạng sinh học, điều hòa khí hậu, hấp thụ và lưu trữ carbon và các giá trị môi trường khác góp phần làm rõ lợi ích kinh tế của hoạt động bảo tồn, hỗ trợ theo dõi sức chịu tải, đánh giá tác động và lựa chọn các kịch bản phát triển hài hòa giữa bảo tồn và khai thác bền vững.

Kết quả lượng giá giúp nhận diện tương đối đầy đủ quy mô, cơ cấu và các dòng giá trị kinh tế do di sản tạo ra, bao gồm giá trị trực tiếp, gián tiếp, giá trị lan tỏa, thương hiệu, công nghiệp văn hóa và các giá trị phi sử dụng... Trong ảnh: Cảnh quan núi thiêng Yên Tử. Ảnh: HaNoimoi

Hiệu quả về khoa học và công nghệ: Hình thành khung phương pháp lượng hoá tổng giá trị kinh tế di sản thế giới có tính thống nhất; xây dựng hệ thống dữ liệu, bộ chỉ tiêu và quy trình lượng giá có khả năng kiểm chứng, so sánh và cập nhật; thúc đẩy ứng dụng các công cụ phân tích kinh tế lượng, GIS, viễn thám và công nghệ dữ liệu trong nghiên cứu, theo dõi và quản lý di sản. Đồng thời, góp phần nâng cao năng lực chuyên môn của đội ngũ cán bộ, chuyên gia và cơ sở nghiên cứu về kinh tế di sản và lượng giá TEV.

Hiệu quả về quản lý nhà nước: Kết quả định lượng cung cấp thêm nguồn dữ liệu và bằng chứng khoa học phục vụ công tác quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị di sản; hỗ trợ việc xây dựng, rà soát chính sách, kế hoạch quản lý, cơ chế tài chính, đầu tư bảo tồn và theo dõi biến động giá trị di sản theo thời gian. Việc xây dựng khung phương pháp và cơ sở dữ liệu thống nhất cũng tạo điều kiện nâng cao khả năng so sánh giữa các di sản, tăng cường phối hợp liên ngành và chuyển dần từ quản lý di sản dựa chủ yếu trên số liệu trực tiếp sang quản trị dựa trên dữ liệu và bằng chứng.

Những chiếc thuyền tại Bến thuyền Du lịch Phong Nha đưa du khách vào tham quan Động Phong Nha. Ảnh: TTXVN

Lời kết

Các nghiên cứu tổng quan lý luận, kinh nghiệm quốc tế và thực tiễn Việt Nam cho thấy di sản thế giới không chỉ là đối tượng bảo tồn mà còn là một hệ thống tài sản phát triển đặc biệt, bao gồm các nguồn vốn tự nhiên, văn hóa, xã hội, định cư và kinh tế có khả năng tạo ra các giá trị kinh tế, xã hội, môi trường và văn hóa trong dài hạn. Trong bối cảnh phát triển bền vững, kinh tế xanh, kinh tế sáng tạo và chuyển đổi số, việc nhận diện, lượng hóa và phát huy các giá trị này ngày càng trở thành yêu cầu quan trọng trong quản trị di sản hiện đại.

Các lý thuyết nền tảng như lý thuyết vốn văn hóa, lý thuyết tổng giá trị kinh tế, lý thuyết hàng hóa công cộng và ngoại ứng, lý thuyết kinh tế phúc lợi, lý thuyết dịch vụ hệ sinh thái, lý thuyết định cư và lý thuyết phát triển bền vững dựa trên di sản đã cung cấp cơ sở khoa học cho việc tiếp cận di sản như một dạng vốn phát triển. Theo đó, giá trị kinh tế của di sản không chỉ bao gồm các lợi ích thị trường mà còn bao gồm các giá trị phi thị trường, các lợi ích công cộng, các ngoại ứng tích cực và các lợi ích liên thế hệ.

Tổng hợp kinh nghiệm quốc tế và trong nước cho thấy xu hướng nghiên cứu hiện nay đã chuyển từ lượng giá các giá trị đơn lẻ sang tiếp cận tổng giá trị kinh tế, kết hợp đa phương pháp và đa nguồn dữ liệu nhằm phản ánh đầy đủ đóng góp của di sản đối với phát triển. Các phương pháp như: Chi phí du lịch, lượng giá ngẫu nhiên, thí nghiệm lựa chọn, giá hưởng thụ, chuyển giao lợi ích, giá thị trường, chi phí thay thế, phân tích đầu vào - đầu ra, mô hình hóa không gian động lực từ di sản, GIS và các mô hình kinh tế lượng hiện đại cho phép lượng hóa tương đối toàn diện các giá trị kinh tế của di sản thế giới.

Trên cơ sở đó, cần có cácnghiên cứu lượng hóa tổng giá trị kinh tế di sản thế giới, thông qua bảy nhóm giá trị kinh tế cốt lõi gồm: giá trị sử dụng trực tiếp, giá trị sử dụng gián tiếp, giá trị lan tỏa kinh tế, giá trị thương hiệu, giá trị công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo, giá trị định cư, và giá trị phi sử dụng. Sau đó bắt buộc phải đánh giá tính bền vững của các giá trị đã được lượng hóa nhằm xác định các giá trị kinh tế cốt lõi có khả năng tạo động lực phát triển trong dài hạn, từ đó xây dựng các kịch bản phát triển và định hướng chiến lược phát triển kinh tế di sản trong tương lai.

Kết quả đánh giá tính bền vững không chỉ giúp xác định quy mô giá trị kinh tế hiện tại mà còn cho phép nhận diện các lĩnh vực có tiềm năng tăng trưởng cao, khả năng lan tỏa lớn, mức độ đóng góp đối với cộng đồng, bảo tồn giá trị nổi bật toàn cầu và các mục tiêu phát triển bền vững. Trên cơ sở đó có thể lựa chọn các giá trị kinh tế cốt lõi để hình thành các kịch bản phát triển cao, cung cấp thông tin và luận cứ tham khảo phục vụ việc nghiên cứu, xây dựng tầm nhìn, chiến lược, quy hoạch, chương trình hành động và các dự án trọng điểm ở cấp địa phương, vùng và quốc gia.

PGS-TS Lê Đình Hải – Khoa Kinh tế phát triển, Trường Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội