Đưa tài nguyên bản địa vào chuỗi giá trị mới

Vòng Chung kết có 9 dự án miền Bắc, 10 dự án miền Trung – Tây Nguyên, 15 dự án miền Nam. Xét theo địa phương, TP.HCM có 7 dự án; Hà Nội và Đà Nẵng cùng có 3. Phú Thọ, Đắk Lắk, Khánh Hòa, An Giang, Cần Thơ và Vĩnh Long mỗi nơi có 2; Nghệ An, Lào Cai, Quảng Ninh, Thanh Hóa, Lâm Đồng, Gia Lai, Cà Mau, Đồng Nai và Đồng Tháp mỗi nơi có một. Ở chung kết năm nay, điểm dễ nhận ra là dự án ở đô thị có điều kiện tiếp cận công nghệ, đối tác, thị trường trong khi đó ý tưởng địa phương thường dựa vào nông sản, dược liệu, nghề truyền thống hoặc phụ phẩm.

34 dự án tiêu biểu được chọn lọc từ 18 tỉnh, thành phố trên cả nước. Ảnh: BSA

Chế biến để nông sản đi xa hơn

Nhóm chế biến nông sản, thực phẩm có Thốt Nốt Tươi Đóng Lon, Bơ hạt điều Thuận Thiên, Magic Banana, Mứt me Kim Anh, Đa dạng hóa sản phẩm từ cây chè Gay, Mứt chanh dây sấy dẻo và nước cốt chanh dây mật ong rừng, PQ Healthy Foods - Thực Phẩm thay thế lành mạnh từ La Hán Quả và củ Nưa, Chả cá Rô phi nước lợ Hòa Đê, Măng Mai Lâm Thượng cùng các dự án nguyên liệu bản địa khác.

Các dự án đưa nguyên liệu địa phương đến gần nhu cầu tiêu dùng qua chế biến và xây dựng thương hiệu. Sản phẩm chế biến thuận lợi hơn cho bảo quản, vận chuyển, phân phối. Nguyên liệu ít được khai thác thương mại có thể tìm thị trường nếu xác định đúng khách hàng.

Muốn kinh doanh lâu dài, dự án phải tổ chức sản xuất, tìm đầu ra ổn định và tạo chỗ đứng trên thị trường. Người sản xuất cần tham gia chuỗi giá trị và nhận lợi ích tương xứng.

Các dự án đưa nguyên liệu địa phương đến gần nhu cầu tiêu dùng qua chế biến và xây dựng thương hiệu. Ảnh: BSA

Một hướng tiếp cận thú vị là phụ phẩm cũng có thể trở thành nguồn tài nguyên. Coffeenergy đề xuất phát triển pin từ bã cà phê. Hay một dự án dùng vỏ sầu riêng tạo than sinh học, giấm gỗ và phân bón hữu cơ. Tồi lưới xanh tái sử dụng lưới đánh cá. Danh sách còn có BioWraps Solutions, dự án dùng công nghệ nhiệt phân gián tiếp tuần hoàn DMCBiochar chuyển phụ phẩm nông nghiệp thành Biochar, GreenLayer Materials sử dụng bột vỏ dừa và các mô hình về vật liệu, xử lý chất thải.

Các ý tưởng đặt ra câu hỏi rằng phế phẩm có thể thành đầu vào cho sản xuất khác? Với công nghệ phù hợp và đầu ra ổn định, phụ phẩm vừa tạo giá trị kinh tế, vừa giảm chất thải. Tất nhiên để phụ phẩm thành hàng hóa, nguồn nguyên liệu phải ổn định, quy trình bảo đảm chất lượng, an toàn và chi phí thu gom, vận chuyển, sản xuất phù hợp giá bán. Công nghệ mới cần chứng minh khả năng vận hành quy mô lớn và hiệu quả môi trường.

Một số dự án phát triển nền tảng số và công nghệ hỗ trợ sản xuất, kinh doanh: EA Agri với hệ sinh thái nông nghiệp thông minh, Chợ Cà Phê với nền tảng hạ tầng số, Creain với nền tảng kinh tế sáng tạo,VA ECO ROASTERY với hướng rang cà phê thông minh, phát thải thấp; cùng các giải pháp xử lý nguyên liệu, chất thải... 

Công nghệ giúp tổ chức sản xuất, kết nối nhà cung cấp với khách hàng, sử dụng nguyên liệu hiệu quả và kiểm soát tác động môi trường. Nền tảng số cần người dùng, đối tác và doanh thu; công nghệ sản xuất phải chứng minh hiệu quả, chi phí và khả năng ứng dụng.

Các đội dự thi vòng chung kết Cuộc thi Khởi nghiệp Xanh lần thứ 12 - năm 2026 trưng bày, giới thiệu sản phẩm bên lề sự kiện. Ảnh: BSA

Từ ý tưởng đến thị trường là chặng đường quyết định

Dù xuất phát từ nông sản, phụ phẩm hay công nghệ, dự án đều phải qua phép thử thị trường. Chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan nhấn mạnh việc học hỏi sau cuộc thi: “Đây là thành công bước đầu của các bạn, nhưng thực sự đây mới là bắt đầu một chương trình học mới của chúng ta”.

Bà Chi Lan cũng lưu ý khả năng tạo giá trị từ nguồn nguyên liệu tưởng chừng không còn nhiều giá trị: “Nhiều thứ tưởng là phế liệu bỏ đi lại thành hàng hóa, tạo công ăn việc làm cho nhiều đối tượng khác nhau”.

Các dự án cần đặt ý tưởng trong mối quan hệ với thị trường, hiệu quả kinh tế và lợi ích cộng đồng. Dù bắt đầu từ nguyên liệu bản địa hay vấn đề môi trường, mô hình vẫn phải hoàn thiện sản phẩm, tổ chức sản xuất và xây dựng thị trường.

Với dự án cộng đồng, hiệu quả là sinh kế ổn định và nguồn nguyên liệu được duy trì. Dự án công nghệ cần chứng minh khả năng giải quyết vấn đề; sản phẩm chế biến phải bảo đảm chất lượng và phân phối.

Theo bà Vũ Kim Anh, Phó Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu kinh doanh và Hỗ trợ doanh nghiệp (BSA), phụ trách Cuộc thi Khởi nghiệp Xanh, Trung tâm BSA tổ chức tập huấn, tọa đàm, khóa học về phát triển sản phẩm, bao bì, truyền thông số, mở rộng thị trường; đồng thời xúc tiến để doanh nghiệp khởi nghiệp bán hàng, tiếp cận người tiêu dùng.

Các hoạt động giúp dự án hoàn thiện sản phẩm, nâng cao năng lực kinh doanh, tiếp cận chuyên gia và kết nối doanh nghiệp. Sau cuộc thi, thách thức là biến nguồn lực địa phương thành sản phẩm có người mua, giải pháp xanh thành mô hình vận hành được và tạo ra giá trị bền vững...

Trà My

_____________

(*) Cuộc thi Khởi nghiệp Xanh lần thứ 12 do BSA, Hiệp hội Doanh nghiệp Hàng Việt Nam Chất lượng Cao phối hợp cùng Công ty Cổ phần Vinamit, Tập đoàn Trung Nguyên Legend, Công ty TNHH Cỏ May Sa Đéc, Mạng lưới Khởi nghiệp Xanh và các đơn vị đồng hành tổ chức.